Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdził o uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, decyzją z dnia [...] nr [...]
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż w dniu[...]. względem A. F. została wydana decyzja nr:[...], określająca wysokość należności z tytułu nieopłaconych składek skarżącego na koncie: ubezpieczenia społeczne za okres 09/2000r.-10/2000r., ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2000r.-10/2000r., Fundusz Pracy za okres 05/2001r.-12/2001r.oraz z tytułu odsetek na dzień [...] r. w łącznej kwocie [...] zł. Powyższą decyzję doręczono skarżącemu w dniu [...] r.
Jednocześnie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych rozpatrywany był wniosek skarżącego z dnia[...]. o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres 09/2000r. do 10/2000r. w łącznej kwocie [...] zł. Dnia [...] r. Zakład wydał decyzję nr: [...] odmawiającą umorzenia ww należności składkowych. Przedmiotową decyzję doręczoną skarżącemu [...] r.
Pismem z dnia [...] r. (data nadania listu [...] r.) A. F. wniósł odwołanie wskazując, iż w związku z decyzją ZUS w P. z dnia [...] r. odwołuje się w całości i wnosi o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek i odsetek w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że we wniosku o umorzenie z dnia [...] r. opisał swoją sytuację finansową i przedstawił wymagane zaświadczenia. W 2003-2004 r. komornik prowadzący postępowanie egzekucyjne stwierdził bezskuteczność egzekucji. Jest niewypłacalny i bez środków do życia. Prowadzi wspólne gospodarstwo z konkubiną, dzieckiem konkubiny i wspólnym dzieckiem.
W dniu[...]. – Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przesłał pismo do A. F. w celu doprecyzowania odwołania od decyzji – wskazania decyzji. W treści pisma wskazano ponadto, że decyzja z dnia [...] r. jest decyzją określającą zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek, natomiast decyzja z dnia [...] r. jest decyzją odmawiającą umorzenia należności. Od przedmiotowej decyzji strona może zwrócić się z wnioskiem do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
Pismem z dnia [...] r.(data nadania listu[...].), F.A. wniósł o zmianę decyzji z dnia [...] r. i umorzenie zaległości z tytułu niezapłaconych składek i odsetek w wysokości [...] zł oraz o potraktowanie pisma z dnia[...]. jako odwołania od decyzji z dnia[...].
Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w uzasadnieniu swojego stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu wskazał dalej, że 14 -dniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym skarżący został pouczony w decyzji z dnia [...]., upłynął[...]. Pismo A. F. zostało złożone w dniu[...]. w związku z czym nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia ww. wniosku.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, A. F. pismem z dnia[...]. wniósł na powyższe postanowienie, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uchylenia postanowienia w całości, przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, ponownego rozpatrzenia sprawy oraz zwolnienia od kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi, skarżący opisał pokrótce stan faktyczny sprawy. Nadto wskazał, iż jego zdaniem termin nie powinien biec na czas wymiany korespondencji między stronami oraz, że organ wprowadził go w błąd, gdyż pismami informował o przedłużeniu terminu do rozpatrzenia sprawy a w końcowym efekcie uznał, że skarżący nie dochował terminów. Wobec powyższego, skarżący wniósł o przywrócenie terminu i ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów niż w niej wskazanych.
Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznego postanowienia administracyjnego polega na badaniu jego zgodności z prawem natomiast względy poza prawne, a wiec takie, których nie przewidują przepisy prawa mające zastosowanie w konkretnej sprawie, w toku tej kontroli nie są brane pod uwagę.
Konsekwencją sprawowanej przez Sąd funkcji kontrolnej jest brak uprawnienia do wydawania wyroków merytorycznie załatwiających sprawę w zastępstwie właściwych organów administracji publicznej tj. do przyznania uprawnień.
Stosownie do art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. Nr 205, z 2009 r., poz.1585 ze zm.) Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: (...) 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 83 ust. 4 ww ustawy). Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę (ust. 5 art. 83 ww ustawy).
Stosownie do art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. Nr 98, z 2000 r., poz. 1071 ze zm.) o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia.
Zatem wniosek skarżącego zawarty w skardze o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej umorzenia należności nie może być rozpoznany przez Sąd albowiem właściwy w sprawie tego wniosku jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak wskazano Sąd zaś kontroluje legalność działania organu tj. w niniejszej sprawie poddanej kontroli Sądu na skutek złożonej skargi, postanowienia organu stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
W przypadku stwierdzenia w wyniku kontroli, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest istotnymi wadami prawnymi, Sąd postanowienie takie eliminuje z obrotu prawnego poprzez jego uchylenie lub stwierdzenie nieważności - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia (art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Stosownie do treści art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia jej stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia.
Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy musi być wniesione w sposób prawidłowy, a organ odwoławczy nie może działać z urzędu. Dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania powoduje, że organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego.
W rozpoznawanej sprawie, decyzja organu odmawiająca umorzenia należności z dnia [...] r. została doręczona skarżącemu w dniu [...] r., w tym dniu skarżący poświadczył odbiór przedmiotowej decyzji.
Termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, rozpoczyna swój bieg w dniu, w którym stronie doręczono decyzję, przy czym zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło.
Jak wynika to z akt sprawy pismo skarżącego zatytułowane "odwołanie" datowane [...] r., nadane zostało na poczcie [...] r.
Organ pismem z dnia [...] r. wezwał stronę o wskazanie decyzji od której strona wnosi odwołanie i poinformował o sposobie zaskarżenia decyzji odmawiającej umorzenia należności. Pismem nadanym na poczcie [...] r. strona wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy odmowy umorzenia należności i potraktowania jej pisma z [...] r. jako odwołania od decyzji odmawiającej umorzenia należności.
Zatem mając na uwadze oświadczenie strony zawarte w piśmie z dnia [...] r., wniesienie odwołania – wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przed rozpoczęciem biegu terminu do dokonania tej czynności jest przedwczesne i nie może wywołać skutków prawnych.
Stosownie do art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Niedopuszczalność odwołania i uchybienie terminu do wniesienia odwołania są odrębnymi instytucjami proceduralnymi (wyrok NSA z dnia 10 listopada 1998 r., III SA 898/97, Lex nr 35125). Treść art. 134 wskazuje dwie przesłanki skutecznego złożenia odwołania. Jedna z nich ma charakter konkretny i dotyczy zachowania terminu do wniesienia środka prawnego. Drugiej, ujętej w sformułowaniu "niedopuszczalność odwołania", należy przypisać cechę ogólnej.
Przyjęta w art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego kolejność, w jakiej dokonuje się kontroli wymogów formalnych odwołania, ma doniosłe znaczenie prawne. Wyodrębnienie przesłanki terminu wniesienia środka prawnego i umieszczenie jej w drugiej pozycji wskazuje, że pierwsze czynności organ powinien skoncentrować na rozstrzygnięciu kwestii dopuszczalności odwołania. Kontrola zachowania terminu może nastąpić dopiero w sytuacji pozytywnego wyniku tych czynności. Dla organu odwoławczego oznacza to, że nie powinien się on znaleźć w sytuacji rozważania zbiegu przesłanek negatywnych odwołania i nie ma w tym zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia (por. wyr. WSA w Warszawie z dnia 20 października 2005 r., I SA/Wa 1463/04, niepubl.; wyr. NSA z dnia 5 maja 2001 r., I SA 556/01, niepubl.; wyr. NSA z dnia 10 listopada 1998 r., III SA 898/97, niepubl.).
Negatywna przesłanka niedopuszczalności odwołania obejmuje zróżnicowaną grupę przyczyn zarówno o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Wynikają one z przepisów stanowiących o przedmiocie zaskarżenia, toku postępowania, a także określających podmioty uprawnione do wniesienia środków prawnych (por. uzasadnienie wyr. NSA z dnia 24 lutego 1992 r., I SA 1318/91, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 80). Podstawowe przyczyny niedopuszczalności odwołania natury przedmiotowej to m.in. nieistnienie w sensie prawnym przedmiotu zaskarżenia, nieistnienie decyzji administracyjnej w znaczeniu prawnym, np. ze względu na jej niedoręczenie (wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 831/07).
Bezspornie z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie skarżący w piśmie z dnia [...] r. oświadczył że jego pismo z dnia [...] r. należy traktować jako odwołanie od decyzji odmawiającej umorzenia należności a zatem stosownie do art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego organ winien stwierdzić niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jako wniesionego przed dniem doręczenia zaskarżonej decyzji, które miało miejsce [...]
Przy ponownym postępowaniu mając na uwadze wskazaną regulację art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ podejmie stosowne rozstrzygnięcie.
Na marginesie wskazać należy, że organ błędnie wskazuje w niniejszej sprawie, że termin do wniesienia odwołania/ wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy upłynął w dniu [...] 2010 r. Stosownie do art. 57 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego jeżeli koniec terminu przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się najbliższy następny dzień powszedni. Dzień [...] r. był dniem ustawowo wolnym od pracy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.