Uzasadnienie
W skardze na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania Związek [...] wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Związek [...] nie posiada stałych przychodów, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje jakiejkolwiek pomocy finansowej, np. w formie dotacji. Wysokość kapitału zakładowego wynosi -[...], wysokość straty na dzień 31.12.2016 wynosiła [...]. Na rachunku bankowym Związek nie posiada żadnych środków finansowych. Stan środków w kasie na dzień 31.12.2016 r. wynosił [...], dochód nie wystąpił. Zobowiązania ogółem na dzień 31.12.2016 r. wynosiły [...], wydatki w roku 2016 – [...].
W odpowiedzi na wezwanie sądowe w sprawie złożenia oświadczenia o majątku i dochodach Związku na dzień 31 grudnia 2017 r., osoby uprawnione do reprezentowania Związku oświadczyły, że na dzień 31.12.2017 r. stan środków w kasie wyniósł [...], zaś zobowiązania łącznie [...], z czego: [...] z tytułu pożyczek od członków Związku; [...] z tytułu dostawy c.o.; [...] – zobowiązania związane z nadzorem technicznym windy; [...] – z tytułu podatku od wynagrodzeń na rzecz US [...];[...] z tytułu bezumownego korzystania w okresie od 24.10.2012- 30.11.2016 z nieruchomości [...] (siedziba stowarzyszenia); [...] z tytułu podatku od nieruchomości; [...] zł tytułem składek na ZUS oraz [...] tytułem zaległych wynagrodzeń.
Ponadto wyjaśniono, że w 2017 r. Związek osiągnął dochód ze składek członkowskich w wysokości [...], zaś z opłat za zwiedzanie Muzeum [...][...]. Osoby reprezentujące Związek oświadczyły także, że Związek [...] jest stowarzyszeniem nieprowadzącym działalności gospodarczej oraz nieposiadającym stałych przychodów i nieotrzymującym dotacji.
Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej: p.p.s.a. przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Nałożony przez ustawodawcę na osoby prawne oraz inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej obowiązek wykazania sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w orzecznictwie sądów administracyjnych postrzegany jest rygorystycznie, co przejawia się przyjęciem, że stosowanie instytucji prawa pomocy w stosunku do tych podmiotów wymaga - równocześnie z wykazaniem braku niezbędnych środków - także dowiedzenia, że niemożność samodzielnego ponoszenia w ramach kosztów postępowania wynika z przyczyn obiektywnych i nie jest skutkiem zaniechań podmiotów wnioskujących o przyznanie prawa pomocy przy podejmowaniu wszelkich starań w celu zdobycia środków niezbędnych do pokrycia kosztów swojego udziału w sprawie (por. postanowienia NSA: z 19 listopada 2014 r., II OZ 1222/14; z 22 stycznia 2014 r., II OZ 6/14). Wyrażane w orzecznictwie poglądy w odniesieniu do stosowania art. 246 § 2 p.p.s.a. uwzględniają treść konstytucyjnego prawa obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, z zaznaczeniem, że Konstytucja nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo.
Stanowisko, że określona jednostka organizacyjna, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych odnosi się również do stowarzyszenia będącego organizacją non profit (zob. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. II OZ 1399/16). Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Wykazanie przez stowarzyszenie będące organizacją non profit, że nie posiada ono żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania powinno zatem polegać na przekonaniu Sądu, iż stowarzyszenie nie ma możliwości pozyskania takich środków we własnym zakresie (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2015 r., I OZ 1480/15).
W ocenie referendarza sądowego, warunek niezawinionego braku możliwości poniesienia przez Związek [...] kosztów postępowania został w niniejszej sprawie spełniony. Wykazana w rozpoznawanym wniosku przez Związek [...] utrata płynności finansowej oraz wysokość zobowiązań publiczno oraz prywatnoprawnych Stowarzyszenia wskazuje, że niewielkie dochody z tytułu składek członkowskich oraz opłat za zwiedzanie nie są wystarczające do pokrycia zobowiązań strony. Referendarz sądowy w całości podziela stanowisko wyrażone w odniesieniu do sytuacji Związku [...] w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 22 września 2016 r., I SA/Wa 1175/16, iż w świetle realizowanych celów statutowych przez Stowarzyszenie zasadnicze wątpliwości budzi to, czy stan majątku trwałego wnioskodawcy oraz uzyskiwane dochody, w tym wysokość składek członkowskich, mogłyby ulec poprawie, a przez to stanowić usprawiedliwione źródło partycypowania w kosztach prowadzonego postępowania sądowego.
Referendarz sądowy uwzględnił ponadto z urzędu, iż wykazywana przez Związek [...] sytuacja materialna, uniemożliwiająca Stowarzyszeniu samodzielne wywiązanie się z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.) nie ma charakteru przejściowego, na co wskazuje dokonana analiza orzecznictwa w zakresie rozstrzygnięć w przedmiocie przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w ramach innych postępowań sądowoadministracyjnych (zob. postanowienie z dnia 4 lutego 2015 r. II SA/Kr 31/15; postanowienie z dnia 22 września 2016 r., I SA/Wa 1175/16).
Uznając, że wymóg poniesienia przez Stowarzyszenie kosztów postępowania w okolicznościach wskazanych we wniosku o prawo pomocy stanowiłby obciążenie niemożliwe do wypełnienia przez wnioskodawcę, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.