Uzasadnienie
M. P. i J. Z. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 436/13.
Wskazanym powyżej orzeczeniem Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku M. P. i J. Z. z dnia 20 grudnia 2005 r. o przyznanie odszkodowania za część nieruchomości położonej w W., przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" działka nr [...], w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 wyroku) oraz stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu podniosły, że pomimo wezwań kierowanych do organu i wymierzenia Prezydentowi przez Sąd wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 204/16, grzywny za niewykonanie wyroku z 2014 r. – organ w dalszym ciągu sprawy nie zakończył i nie wydał merytorycznej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Prezydent m.st. Warszawy wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899), jedną z przesłanek badanych w postępowaniu odszkodowawczym jest określenie dokładnej daty pozbawienia poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego faktycznej możliwości władania działką. Nadto, sprawy dotyczące nieruchomości objętych dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) należą do spraw skomplikowanych ze względu na historyczny charakter i konieczność poszukiwania dokumentów sprzed kilkudziesięciu lat. Biuro Spraw Dekretowych podjęło czynności zmierzające do poszerzenia możliwości pozyskiwania historycznego materiału dowodowego w prowadzonych postępowaniach. W tym celu przy piśmie z dnia 22 czerwca 2020 r. Nr [...] Wojskowe Biuro Historyczne przekazało 709 skanów-zdjęć lotniczych [...] z lat 1946-1960 objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.
Warszawy. Wśród przekazanego materiału fotograficznego znajdowały się również zdjęcia lotnicze, obejmujące przedmiotową nieruchomość. Nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem położona jest w pasie drogowym ul. [...] obecnie w granicach działki ewid. nr [...] (część) z obr. [...] o pow. 331m2. W celu potwierdzenia daty faktycznego pozbawienia dawnego właściciela lub jego następcy prawnego możliwości władania powyższą nieruchomością zlecono opracowanie geodezyjne polegające na wkreśleniu ww. nieruchomości w archiwalne zdjęcia historyczne z 1953 roku i 1960 roku oraz wkreśleniu w granice dawnej nieruchomości hipotecznej decyzji lokalizacyjnej inwestycji Nr [...] z dnia 5 września 1972 r. (poszerzenie ulicy [...]). Organ wyjaśnił, że po uzyskaniu powyższego materiału decyzja w przedmiotowej sprawie zostanie wydana bez zbędnej zwłoki.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 442/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. P..
W piśmie procesowym z dnia 12 września 2022 r. wyznaczony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu wniósł o uwzględnienie skargi oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Na rozprawie w dniu 22 września 2022 r. skarżąca, działając przez pełnomocnika – córkę M. P., wniosła o przyznanie na jej rzecz sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości przewidzianej w art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako P.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga J. Z. jest zasadna.
Zgodnie z art. 154 § 1 P.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 P.p.s.a.).
Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 154 § 7 P.p.s.a.).
Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111).
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 436/13, uwzględnił skargę zobowiązując Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku M. P. i J. Z. z dnia 20 grudnia 2005 r. o przyznanie odszkodowania za część nieruchomości położonej w W., przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" działka nr [...], w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 wyroku) oraz stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 wyroku).
Odpis prawomocnego wyroku z dnia 27 stycznia 2014 r., wraz z uzasadnieniem oraz aktami administracyjnymi sprawy został doręczony Prezydentowi m.st. Warszawy w dniu 5 maja 2014 r. Oznacza to, że termin załatwienia sprawy wyznaczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie upłynął w dniu 5 lipca 2014 r.
Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, Prezydent m.st. Warszawy nie wydał w sprawie rozstrzygnięcia. Do dnia orzekania w niniejszej sprawie wniosek odszkodowawczy nie został rozpatrzony, a tym samym organ nie wykonał wyroku z dnia 27 stycznia 2014 r. Należy także zauważyć, iż obecna skarga jest już trzecią skargą na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2014 r. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 204/16 tutejszy Sąd wymierzył Prezydentowi m. st. Warszawy grzywnę w wysokości 3 000 zł., stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także przyznał skarżącym solidarnie sumę pieniężną w wysokości 2 000 zł. Z kolei wyrokiem z dnia 7 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1224/18 Sąd wymierzył Prezydentowi m. st. Warszawy grzywnę w wysokości 5 000 zł., stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także przyznał skarżącym sumę pieniężną w wysokości po 1 000 zł.
Pomimo uprzednich wezwań stron do wykonania powyższego wyroku oraz wymierzenia orzeczeniami Sądu grzywien, a nawet sum pieniężnych za niewykonanie ww. wyroku z dnia 2014 r., Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie zakończył.
Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony.
Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 K.p.a.) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w kwocie 5 000 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze fakt, że uprzednie ukaranie organu nie przyniosło żadnego skutku w kwestii rozpoznania wniosku odszkodowawczego. Wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 P.p.s.a. ma za zadanie bowiem nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych.
Wskazać także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 P.p.s.a. - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność, ze względu na bardzo duże przekroczenie terminu do wykonania wyroku, która nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta i mimo ukarania go uprzednio grzywną za niewykonanie wyroku – nadal nie zakończył sprawy, choć upłynęło ponad 8 lat od wyznaczonego terminu. Z punktu widzenia zasady praworządności, która ze swej istoty stanowi o działaniu zgodnym z prawem, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wyrok Sądu nie jest wykonywany. Sposób działania organu w tej sprawie niewątpliwie godzi w zasadę szybkości postępowania (art. 12 K.p.a.), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy.
W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 10 000 zł. Kwota ta stanowi formę rekompensaty dla skarżącej za wieloletnie oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie ich sprawy zainicjowanej wnioskiem odszkodowawczym z 2005 r. Przepis ten ma także za zadanie kompensować doznaną przez stronę postępowania niedogodność z powodu bezczynności i przewlekłości organu, co w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie bez wątpienia miało miejsce. Zdaniem Sądu, przyznana kwota powinna także ostatecznie skłonić organ do rozpatrzenia złożonego wniosku o odszkodowanie oraz wydania w tej sprawie rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie P.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 154 § 7 P.p.s.a.