Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez K. L., K. W., I. L. i J. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Wnioskiem z dnia 27 grudnia 1990 r. H. L. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego w S. o przyznanie jej [...] ha łąki lub rekompensaty za łąkę o tej powierzchni, będącą własnością męża wnioskodawczyni – M. L., a pozostawioną w miejscowości L. i S., na terenie [...]. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że łąka ta do 1945 roku była częścią składową [...] gospodarstwa rolnego, położonego we wsi O., gm. S.. Przy ustalaniu granicy [...] pozostała ona po stronie [...].
Po śmierci wnioskodawczyni, wniosek o ustalenie prawa do rekompensaty potwierdzili spadkobiercy poprzedniego właściciela: K. L.,
K. W., I. L. i J. L. Z ustaleń organu wynika, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w S. (sygn. akt [...]) spadek po M. L. nabyli:
H. L. w [...] części, I. L. w [...] części, K. W. w [...] części, J. L. [...] części i K. L. w [...] części. Natomiast spadek po H. L. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. (sygn. akt [...]) nabyli: I. L., K. W., K. L., J. L. po [...] części każdy.
Na dowód pozostawienia nieruchomości poza granicami kraju strony złożyły do akt sprawy zaświadczenie archiwalne z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] wydane przez Archiwum Państwowe [...], z którego wynika, że M. L. nabył w dniu [...] lipca 1936 r. od posiadacza W. M. działkę o powierzchni [...] ha ziemi, w posiadłości L. oraz S. Z zaświadczenia tego wynika również, iż M. L. posiadał dom mieszkalny, chlew, stodołę oraz działkę o powierzchni [...] we wsi O., położonej w aktualnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto
J. L. w piśmie z dnia 16 grudnia 2009 r. złożył szczegółowe wyjaśnienia kto był na dzień 1 września 1939 r. właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości L. i S. oraz stwierdził, że właściciel mienia M. L. zamieszkiwał na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nadmienił, że gospodarstwo jego ojca w wyniku delimitacji granic zostało rozdzielone przez co wszelkie zabudowania (dom oraz budynki gospodarcze) pozostały na terenie Polski, natomiast łąka znalazła się poza granicami naszego kraju.
Wojewoda [...], rozpatrując wniosek, decyzją z dnia [...] marca 2010 r. orzekł o odmowie potwierdzenia posiadania przez K. L.,
K. W., I. L. i J. L. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister Skarbu Państwa – rozpoznając odwołanie J. L. od decyzji Wojewody [...] – stwierdził, że z ustaleń organu bezspornie wynika, iż właściciel nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości O., wchodzącej w skład terytorium obecnej Rzeczypospolitej Polskiej i tu, zgodnie z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, zmarł. Natomiast, przedmiotowa działka nabyta w 1936 roku, w związku z delimitacją granicy pozostała poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
- 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1;
- 2) posiada obywatelstwo polskie.
Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż spełnienie przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wymienionej w art. 2 ust. 1 ustawy, jest warunkiem sine qua non (a więc koniecznym), bez spełnienia którego nie jest możliwe potwierdzenie prawa do rekompensaty.
W związku z powyższym, skoro właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to nie spełnił przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy, której spełnienie jest warunkiem koniecznym do otrzymania prawa do rekompensaty. Zatem, M. L. – właściciel nieruchomości, nie nabył prawa do rekompensaty, a więc również jego spadkobiercy nie nabyli prawa do rekompensaty, na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto Minister Skarbu Państwa podniósł, że zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, w świetle którego do postępowań w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stosuje się przepisy tej ustawy. Zatem nie jest możliwe zastosowanie uprzednio obowiązujących przepisów prawnych, nawet w sytuacji jak w niniejszej sprawie, gdy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony pismem z dnia 27 grudnia 1990 r. na gruncie ówcześnie obowiązujących przepisów prawnych.
Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. L., kwestionując stanowisko organu i podnosząc, że sprawa nie powinna być rozpoznawana na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W uzasadnieniu skargi J. L. wyjaśnił, iż złożone wnioski dotyczyły zwrotu zabranej łąki o powierzchni [...] ha w wyniku ustalenia w 1945 roku granicy [...]. Skarżący pokreślił, iż rozpatrywanie wniosku na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jest nieporozumieniem Ojciec wnioskodawców, M. L., nie pozostawił łąki za granicą, ani nie przekraczał granicy.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonego aktu.
J. L. zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu, twierdził, iż żądanie zwrotu łąki o powierzchni [...] ha nie jest oparte na przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej: "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."). Także we wniosku z 29 grudnia 2009 r. J. L. skreślił nazwę ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku i w sposób jednoznaczny wniósł o "wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zwrotu z tytułu zabranej nieruchomości". Oświadczenia tej samej treści zostały złożone przez pozostałe strony postępowania administracyjnego.
Jeżeli zatem strony postępowania administracyjnego w sposób nie budzący wątpliwości oświadczyły, iż wniesione podanie nie zmierza w istocie do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to działając w ten sposób wyłączyły możliwość zakwalifikowania żądania jako opartego na przepisach wymienionego aktu prawnego. Nieuwzględnienie wyraźnego stanowiska stron postępowania administracyjnego pozostaje w sprzeczności z zasadą postępowania administracyjnego wynikającą z art. 63 § 2 k.p.a. Organ związany jest bowiem żądaniem strony zawartym w podaniu lub sprecyzowanym w toku dalszego postępowania, co oznacza między innymi, niedopuszczalność zmiany z urzędu jego kwalifikacji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r., VII SA/Wa 447/06, niepubl.).
Wobec tego, jeżeli strony postępowania administracyjnego w sposób kategoryczny wystąpiły z żądaniem zwrotu opisanej we wniosku nieruchomości i wykluczyły jednocześnie, aby żądanie wynikało z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to organ powinien odnieść się jedynie do tak sformułowanego żądania, a nie dokonywać jego modyfikacji w sposób wyraźnie sprzeczny z oczekiwaniami zainteresowanych osób. Zgodne stanowisko stron postępowania administracyjnego wyznaczyło zakres sprawy, do którego powinno odnosić się rozstrzygnięcie zawarte w akcie kończącym postępowanie administracyjne.
Decyzje wydane przez organy obu instancji nie spełniały przedstawionych powyżej wymagań, gdyż zawarte w nich rozstrzygnięcia odnoszą się do żądania potwierdzenia prawa do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., o co strony ostatecznie nie wnosiły. W toku postępowania administracyjnego należało się jedynie odnieść do żądania zwrotu przedmiotowej nieruchomości i, skoro takie żądanie nie znajduje jakiejkolwiek podstawy w obowiązujących przepisach, wydać decyzję o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość (art. 105 § 1 k.p.a.).
Organ pierwszej instancji nie wydał decyzji o umorzeniu postępowania, a organ odwoławczy decyzji o uchyleniu zaskarżonego aktu i umorzeniu postępowania, co oznacza, iż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania. Uchybienie w tym zakresie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy skoro każde z wymienionych rozstrzygnięć: decyzja o umorzeniu postępowania i wydana decyzja o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, mają w istocie tożsamy, negatywny charakter.
Podsumowując Sąd stwierdza, iż w toku postępowania administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego, a naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 63 § 2 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie miało ostatecznie wpływu na wynik sprawy.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.