Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania B. R. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w pkt 1, w pkt. 2 i w pkt. 3 oraz uchylił zaskarżoną decyzję w pkt. 4 i umorzył w tej części postępowanie organu I instancji.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 15 maja 2008 r. B. R. zwróciła się do Wojewody [...] z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ulicach: [...], [...], [...] oraz [...].
Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] Wydział VII Cywilny stwierdził, że spadek po F. Z., zmarłym w dniu 2 listopada 1970 r., ostatnio stale zamieszkałym w [...] nabyli: żona M. Z., córka D. S., syn R. Z. oraz córka B. Z. każdy z nich w 1/4 części spadku.
Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 roku, sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] Wydział I Cywilny stwierdził, że spadek po D. S., zmarłej w dniu [...] listopada 1990 r., ostatnio stale zamieszkałej w [...], nabyła jej córka B. R. w całości.
W dniu [...] października 2007 r. Sąd Rejonowy [...] w [...] Wydział IX Cywilny, sygn. akt [...], stwierdził że spadek po B. Z., zmarłej w dniu [...] czerwca 1997 r., ostatnio stale zamieszkałej w [...], nabyli: matka M. Z. w 12/32 częściach spadku, brat R. Z. w 10/32 częściach spadku oraz siostrzenica B. R. w 10/32 częściach spadku.
Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] marca 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] Wydział I Cywilny stwierdził, że spadek po M. Z., zmarłej w dniu [...] czerwca 1998 r., ostatnio stale zamieszkałej w [...], nabyli: syn R. Z. oraz wnuczka B. R. każdy w 1/2 części spadku.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. Wojewoda [...] dokonał pozytywnej oceny spełnienia wymogów określonych w art. 2, art. 3, art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz ustalił, że zgromadzone w sprawie dowody wskazują, że F. Z. pozostawił w związku z wojną nieruchomości położne we [...] przy ul. [...], ul. [...], ul. [...] oraz udział w prawie własności nieruchomości położnej we [...] przy ul. [...], której to wraz z J. S. (z domu Z.) był właścicielem.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], Wojewoda [...] potwierdził B. R. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...], przy ul. [...], woj. [...], w części odpowiadającej udziałom spadkowym, przypadającym po właścicielu mienia pozostawionego oraz jego następcach prawnych. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni przysługuje rekompensata w wysokości 1/2 z 20 % wartości nieruchomości pozostawionej. W zakresie pozostałych nieruchomości Wojewoda [...] wydał odrębne decyzje.
Wojewoda [...] pismem z dnia 20 czerwca 2016 r. zawiadomił Ministra Skarbu Państwa o możliwości zaistnienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. Organ I instancji wyjaśnił, że w toku postępowania zwykłego ustalono, że nieruchomość położona przy ul. [...] stanowiła współwłasność F. Z. i J, S, z domu Z., co zostało uwzględnione w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2011 r. potwierdzającym spełnienie przesłanek ustawowych niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty.
W decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r., na podstawie której strona otrzymała rekompensatę w postaci świadczenia pieniężnego, pominięto okoliczność, że jedna z nieruchomości - położna przy ul. [...] we [...] - była przedmiotem współwłasności, co skutkowało wadliwym ustaleniem, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia tejże nieruchomości w całości przysługuje wyłącznie spadkobiercom F. Z..
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. wydanej w przedmiocie potwierdzenia B. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...], przy ul. [...], woj. [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2016 r., nr [...].
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1941/16, oddalił skargę złożoną przez B. R. na ww. decyzję organu II instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt
I OSK 1528/17, oddalił skargę kasacyjną.
Po rozpoznaniu niniejszej sprawy w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2020r., nr [...], orzekł w pkt 1 o potwierdzeniu B. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we [...] przy ul. [...], dawne woj. [...], której był właścicielem w 1/2 części, w pkt 2 określił zwaloryzowaną wartość pozostawionej nieruchomości we [...] przy ul. [...], dawne woj. [...], na dzień wydania niniejszej decyzji na kwotę [...] zł, w pkt 3 określił zwaloryzowaną wysokość przysługującej rekompensaty stanowiącej 20 % wartości pozostawionej nieruchomości — tj. kwotę [...] zł, z czego B. R. przysługuje 1/4 część, co stanowi kwotę [...] zł, orzekł w pkt 4, że w związku z wypłatą B. R. dnia 26 kwietnia 2012 r. zwaloryzowanej wysokości rekompensaty przez Bank Gospodarstwa Krajowego na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w kwocie [...] zł, zwrotowi przez B. R. podlega nadpłacona rekompensata, wynikająca z pomniejszenia otrzymanej kwoty o aktualnie ustaloną rekompensatę w wysokości [...] zł. tj. kwota [...] zł należna na rzecz Banku Gospodarstwa Krajowego Oddział w [...] nr konta [...].
Od ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosła B. R..
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania B. R. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w pkt 1, w pkt. 2 i w pkt. 3 oraz uchylił zaskarżoną decyzję w pkt. 4 i umorzył w tej części postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej pkt 4 została wydana bez podstawy prawnej. Brak jest bowiem przepisu prawa materialnego, który umożliwiałby organowi administracji publicznej wydanie w trybie administracyjnym orzeczenia o zwrocie nienależnie wypłaconej rekompensaty. Powyższe zdaniem organu nie oznacza, że nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania nienależnie wypłaconych środków. Taka możliwość istnieje na drodze cywilnej, na którą bezwzględnie Wojewoda [...] powinien wystąpić celem wyegzekwowania różnicy pomiędzy rekompensatą jaka została wypłacona na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., której stwierdzono nieważność, a rekompensatą należną której wysokość wynika z zaskarżonej decyzji.
W pozostałym zakresie, tj. w zakresie kwoty wypłaconej stanowiącej równowartość rekompensaty należnej, ustalonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., organ I instancji powinien skorzystać z instytucji potrącenia.
Podkreślono, że usankcjonowanie przez organ odwoławczy decyzji w zakresie, w jakim została ona wydana bez podstawy prawnej stanowiłoby wadliwość, która na mocy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. prowadzić by mogła do stwierdzenia nieważności decyzji, dlatego też rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego w zakresie pkt 4 choć wydane w słusznym celu nie mogło znaleźć akceptacji organu odwoławczego.
Minister uznał za zasadny podniesiony w odwołaniu od kwestionowanej decyzji zarzut naruszenia przez Wojewodę [...] art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2008r. w związku z art. 6 k.p.a. polegający na wydaniu przez Wojewodę [...] decyzji o obowiązku zwrotu nadpłaconej rekompensaty przez wnioskodawczynię, w sytuacji w której, w ustawie z dnia 8 lipca 2008 r. brak jest do tego podstaw prawnych.
W pozostałej części, tj. w zakresie pkt 1-3 Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., albowiem nie dopatrzył się w tym zakresie nieprawidłowości. W szczególności stwierdzono, iż organ I instancji prawidłowo ustalił, że nieruchomość położona przy ul. [...] we [...] stanowiła współwłasność J. z Z. S. i F. Z. w połowie. Powyższe wynika z dowodu w postaci umowy sprzedaży Rep. [...] z dnia [...] września 1938 r., na podstawie której W. M. sprzedała na rzecz J. z Z. S. i F. Z. realność objętą wykazem hip. [...] dzielnicy II ksiąg gruntowych Gminy miasta [...] składającej się z parceli budowlanej oznaczonej liczbą katastralną [...], na której znajdował się nowo wy budowany trzypiętrowy dom murowany mieszkalny, położony we [...] przy ul. [...].
Skoro zaś F. Z. posiadał 1/2 własności ww. nieruchomości, to jego następcom prawnym rekompensata za ww. nieruchomość w udziale 1/2 przysługiwałaby łącznie, natomiast każdemu z nich z osobna, z uwagi na to, że było ich dwoje (B. R. i R. Z.) to udziały te wynoszą po 1/4. Tym samym rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda [...] prawidłowo już określił udział B. R. w rekompensacie za nieruchomość pozostawioną przy ul. [...] we [...]. Jednocześnie prawidłowo zostało ustalone przez organ wojewódzki spełnienie przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty, określonych w ustawie zabużańskiej.
Odnośnie zarzutów podniesionych w odwołaniu dotyczących naruszenia przez Wojewodę [...] art. 7, art. 8 § 1 i 2 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 10 i art. 7 ust. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., polegającego na zaniechaniu podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez wydanie decyzji na podstawie operatu szacunkowego z dnia 16 marca 2009 r., który w ocenie pełnomocnika skarżącej nie może stanowić podstawy do ustalenia aktualnej wartości nieruchomości, Minister uznał ww. zarzuty za bezzasadne.
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji słusznie Wojewoda [...] odstąpił od wzywania do przedłożenia operatu szacunkowego dotyczącego wartości przedmiotowej nieruchomości i ustalił wartość przysługującego B. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we [...] przy ul. [...], dawne woj. [...], której ww. był właścicielem w 1/2 części, na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego E. H..
Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2020 r. wniosła B. R., zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1. art. 138 § 1 punkt 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 8§1 i § 2 k.p.a., art. 77§1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 10 i art. 7 ustępem 1 punktem 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dziennik Ustaw Numer 169, pozycja 1418 ze zmianami, dalej jako ustawa "zabużańska"), polegające na:
- a) przekroczeniu swobodnej oceny dowodów i zaniechaniu ustalenia aktualnej wartości nieruchomości oraz uznaniu, że organ pierwszej instancji w toku postępowania wyjaśniającego podjął wszelkie niezbędne czynności, a w konsekwencji prawidłowo załatwił sprawę w oparciu o nieaktualny operat szacunkowy z dnia 16 marca 2009 roku,
- b) nieuzasadnionym przyjęciu, że możliwość wykorzystywania operatu szacunkowego po upływie 12 miesięcy od daty jego sporządzenia jest równoznaczna z jego rzekomą adekwatnością, a przez to zwalnia organy administracji publicznej z obowiązku prawidłowego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego,
- c) nieuzasadnionym przyjęciu, że fakt dokonania tych samych błędnych ustaleń przez organ pierwszej instancji w analogicznej sprawie pozwala na zaakceptowanie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego również w sprawie niniejszej.
- 2. art. 138§1 punktu 2 k.p.a. w związku z art. 107§3 k.p.a., polegające na wydaniu przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzji wewnętrznie sprzecznej, a to wobec utrzymania w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2020 roku w punkcie 1, 2 oraz 3 przy jednoczesnym uznaniu przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji za zasadne zastosowanie art. 138§1 punktu 2 k.p.a.
W związku z podniesionymi wyżej zarzutami, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w punkcie 1 oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2020 roku w części, to jest w punkcie 1, 2 i 3. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje;
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r. poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. W ocenie Sądu skarga nie ma bowiem usprawiedliwionych podstaw, a Sąd podziela ustalenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawarte w zaskarżonej decyzji oraz podaną w uzasadnieniu tej decyzji analizę prawną.
Podstawę prawną rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym niemniej zasadniczą kwestią podnoszoną w skardze jest problem oparcia się organu przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy na operacie sporządzonym 16 marca 2009 r., który zdaniem skarżącej winien zostać zaktualizowany.
Należy zatem zdaniem Sądu podkreślić, że w zakresie aktualności operatu szacunkowego zgodnie z treścią art. 10 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. wyłączone zostało zastosowanie przepisu art. 156 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc przepisu dotyczącego 12 miesięcznego wykorzystania operatu do celu, dla którego został sporządzony i potwierdzeniu go po upływie tego okresu w sposób przewidziany w art. 156 ust. 4 zd.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie ulega zatem wątpliwości, że operat szacunkowy z 16 marca 2009 r. mógł zostać w sprawie wykorzystany, a organy na podstawie art.8 ust.2 ustawy zabużańskiej słusznie zastosowały instytucję waloryzacji wartości nieruchomości na [...] kwietnia 2020 r. tj. dzień wydania decyzji przez organ I instancji – Wojewodę [...]. Skoro bowiem przy realizacji prawa do rekompensaty nie bierze się pod uwagę przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami co do konieczności aktualizacji operatu po upływie 12 miesięcy, przyjąć należy, że operat z 2009 r. zachował ważność i jest dowodem w sprawie. (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1354/18)
Sąd nadto uznał, że organy obu instancji przeprowadziły postępowanie z poszanowaniem zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, zebrały i zgromadziły możliwy do odnalezienia w warunkach tej sprawy materiał dowodowy, który następnie w sposób wyczerpujący i wszechstronny rozważyły, a wyniki tej oceny, przeprowadzonej zgodnie z art. 80 k.p.a., znalazły odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonych uzasadnieniach decyzji - zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.