Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania B. G. (dalej jako "Skarżący"), decyzją z 13 września 2022 r., nr KOA/3568/Sr/22, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej również jako "Prezydenta/organ I instancji") z 21 lipca 2022 r., nr 1044/2022, odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.
Pismem z 4 lipca 2022 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – A. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 1 czerwca 2022 r., nr ZOON/37091/22P stwierdzające, że A. M. jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność istnieje od momentu, którego nie da ustalić. Skarżący przedstawił również oświadczenie z 4 lipca 2022 r., że jest osobą bezrobotną oraz świadectwo pracy z 30 czerwca 2021 r., z którego wynika, że zatrudnienie u ostatniego pracodawcy ([...]) zakończyć z dniem 30 czerwca 2021 r.
Decyzją z 21 lipca 2022 r., nr 1044/2022, Prezydent odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką A. M.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał jako podstawę prawną decyzji odmownej przede wszystkim przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że skoro nie da się ustalić daty niepełnosprawności u A. M., to nie spełnia to warunków określonych w w/w przepisie. Ponadto organ I instancji podniósł, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydano w stosunku do matki Skarżącego dopiero 11 miesięcy po tym jak Skarżący zakończył zatrudnienie. Trudno zatem w takiej sytuacji, zdaniem Prezydenta, mówić o ścisłym związku pomiędzy faktem rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia a koniecznością stałej opieki na matką.
Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego wniesionego od powyższej decyzji organu I instancji, decyzją z 13 września 2022 r., nr KOA/3568/Sr/22, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji co do wyników wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium, oparcie rozstrzygnięcia na dosłownym rozumieniu przywołanego przepisu prowadzi do pominięcia powszechnie obowiązującej wykładni zawartej w nim normy prawnej, wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem wyroku, wskazanym przez sam Trybunał, jest niekonstytucyjność części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając na uwadze zasadę legalizmu (art. 6 k.p.a.), organ I instancji nie miał podstaw do stosowania art. 17 ust. 1b ww. ustawy w sposób, który różnicował prawo do świadczenia ze względu na czas powstania niepełnosprawności.
Powyższe naruszenie prawa materialnego było jednak, zdaniem Kolegium, bez znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ w opinii organu, i tak powinna zostać wydana decyzja odmowna z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącego opieką, a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Kolegium wskazało bowiem, że Skarżący rozwiązał umowę o pracę z firmą [...] i od dnia 1 lipca 2021 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna.
Natomiast matka Skarżącego - A. M., urodzona 31 maja 1931 r. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 1 czerwca 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na stałe, z którego wynika, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym wymagającą stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano również, że nie da się ustalić terminu początkowego jej niepełnosprawności. Mając na względzie powyższe, Kolegium uznało, że w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony wymóg związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a zaniechaniem podejmowania przez Skarżącego pracy zarobkowej, który od dnia 1 lipca 2021 r. pozostaje zarejestrowany jako osoba bezrobotna, natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki Skarżącego zostało wydane dopiero w dniu 1 czerwca 2022 r.
Skargę zawartą w piśmie z 19 października 2022 r. na powyższą decyzję Kolegium wniósł Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego. Zarzucił jej naruszenie następujących przepisów prawa:
- 1) art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładnie ustalenie stanu faktycznego sprawy i jej niepełne rozstrzygnięcie z uwagi na brak przeprowadzenia w toku postępowania szeregu dowodów, których przeprowadzenie było konieczne dla pełnego załatwienia sprawy z uwagi na ich znaczenie i istotny charakter, tj.:
- a) dowodu z zeznań świadków posiadających wiadomości na temat tego: (i) od jakiego czasu matka Skarżącego dotknięta jest przypadłościami zdrowotnymi, które wymagają od skarżącego zajmowania się matką z poświęceniem własnej pracy zawodowej oraz (ii) z uwagi na jakie okoliczności Skarżący zrezygnował z pracy zawodowej od lipca 2021 r., tj. świadków: (i) K. L. (ul. [...], [...]), K. M. (ul. [...], [...]) oraz J. G. (ul. [...], [...]),
- b) dowodu z dokumentacji medycznej w postaci karty informacyjnej z izby przyjęć [...] Specjalistycznego Centrum Zdrowia w [...] z dnia 9 września 2017 r. dotyczącej matki Skarżącego (w załączeniu) celem ustalenia, że już w 2017 r. matka Skarżącego przejawiała istotne zaburzenia psychiczne, co w konsekwencji doprowadziło do orzeczenia wobec niej znacznego stopnia niepełnosprawności z uwagi na chorobę psychiczną (oznaczenie 02-P);
- c) dowodu z dokumentacji medycznej posiadanej przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], na podstawie której wydane zostało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 1 czerwca 2022 r. celem ustalenia tego, że w dacie porzucenia pracy zawodowej przez Skarżącego, tj. w lipcu 2021 r. istniały wskazania do uznania stopnia niepełnosprawności matki Skarżącego za znaczny z uwagi na chorobę psychiczną i konieczności sprawowania nad nią opieki przez Skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do odmówienia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uznanie, iż nie jest możliwe ustalenie, że zaprzestanie pracy zawodowej związane było z potrzebą opieki nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy przeprowadzenie ww. dowodów wykazałoby, iż istnieje bezpośredni związek czasowy, jak i przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy zawodowej w lipcu 2021 r. przez Skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Skarżącego;
- 2) art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 84 § 1 k.p.a. poprzez niedokładnie ustalenie stanu faktycznego sprawy i jej niepełne rozstrzygnięcie z uwagi na brak przeprowadzenia w toku postępowania dowodu z opinii biegłych psychologa i psychiatry, który to dowód, po zebraniu materiału dowodowego wskazanego w zarzucie poprzedzającym, miałby istotne znaczenie dla sprawy, gdyż mógłby wykazać, iż wdacie zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącego istniała już tak znacząca niepełnosprawność psychiczna matki Skarżącego, że konieczne było sprawowanie nad nią opieki przez Skarżącego z narażeniem pracy zawodowej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do odmówienia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uznanie, iż nie jest możliwe ustalenie, że zaprzestanie pracy zawodowej związane było z potrzebą opieki nad osobą niepełnosprawną, podczas gdy przeprowadzenie ww. dowodu wykazałoby, iż istnieje bezpośredni związek czasowy, jak i przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy zawodowej w lipcu 2021 r. przez Skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Skarżącego;
- 3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy zachodziła potrzeba szerszego wyjaśnienia sprawy, przede wszystkim uznania, iż świadczenie pielęgnacyjne jest należne Skarżącemu zgodnie z jego wnioskiem;
- 4) art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że nie doszło do rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponieważ rezygnacja z zatrudnienia miała miejsce w lipcu 2021 r. natomiast orzeczenie o niepełnosprawności matki Skarżącego zostało wydane w czerwcu 2022 r. ze wskazaniem, że nie można ustalić początkowej daty niepełnosprawności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż poczynienie takiego ustalenia było znacznie przedwczesne z uwagi na brak potwierdzenia poprzez postępowanie dowodowe, a tym samym doprowadziło do odmówienia Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uznanie, iż nie jest możliwe ustalenie, że zaprzestanie pracy zawodowej związane było z potrzebą opieki nad osobą niepełnosprawną.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przyznanie kosztów postępowania na rzecz Skarżącego oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono dodatkową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, nie żądając przy tym przeprowadzenia rozprawy w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Kolegium z uwzględnieniem powyższych kryteriów Sąd stwierdza, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Podstawę materialną zaskarżonej decyzji Kolegium stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, wnioskowanego na niepełnosprawną matkę – A. M..
Powodem odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organ I Instancji, że ustalona data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącego przekreśla spełnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w wieku nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Prezydent nie zgodził się również ze Skarżącym, że zachodzi ścisły związek pomiędzy faktem rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej opieki na matką.
Kolegium dokonało odmiennej oceny przedmiotowej sprawy stwierdzając, że w zakresie oceny znaczenia momentu powstania niepełnosprawności u A. M., okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia dla przyznania świadczenia. Kolegium uznało jednak, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane Skarżącemu z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącego opieką, a nie podejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd Kolegium.
Sąd nie zgodził się przy tym ze stanowiskiem Skarżącego dotyczącym naruszenia przez organ art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powyższy zarzut jest o tyle niezrozumiały, gdyż Kolegium uznało w tym zakresie zarzuty odwołania za zasadne i przyznało Skarżącemu rację w tym, że moment powstania niepełnosprawności u A. M. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. W tym zakresie Sąd podziela zatem w pełni stanowisko Kolegium wyrażone z uzasadnieniu zaskarżonej decyzji bez potrzeby ponownego przytaczania argumentacji prawnej przywołanej przez organ.
Podobnie Sąd akceptuje ustalenia faktyczne dokonane przez organ, przyjmując je za własne.
W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy na przeszkodzie przyznaniu Skarżącemu przedmiotowego świadczenia stoi dyspozycja przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mianowicie czy istnieje niemożność podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez Skarżącego w związku ze wspomnianą opieką. Mówiąc innymi słowy czy istnieje bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją (niepodjęciem) przez Skarżącego z pracy zarobkowej a sprawowaniem przez niego stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Sąd aprobuje, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Nadto, warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 728/20). Określenia "stała lub długoterminowa" wskazują, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2201/15, Lex 2240790).
Podkreślić zatem należy, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w taki sposób, że opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego, co wynika z faktu, że podopieczny nie jest w stanie normalnie bez opiekuna funkcjonować. Uwzględniając powyższe, podzielić należy zatem stanowisko, że osoba sprawująca opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności nie musi wykonywać czynności opiekuńczych przez 24 godziny na dobę. Ważne bowiem jest aby opiekun pozostawał w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować.
Sąd wyjaśnia również, że w ramach niniejszego postępowania organy administracji, a tym bardziej sądy administracyjne, nie mają kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wymogu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji lub też momentu powstania tejże niepełnosprawności. Chodzi tutaj konkretnie o sytuację, w której organ administracji podważałby ustalenia właściwej komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności zawarte w takim orzeczeniu.
W świetle obowiązujących przepisów prawa ustalenie faktu niepełnosprawności i jego stopnia odbywa się w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności i tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania niepełnosprawności. Na mocy art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, ze zm.) do orzekania w tych sprawach zostały powołane powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja oraz wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. Orzeczenie o niepełnosprawności nie może być przy tym zastąpione żadnym innym dokumentem (np. opinią biegłego, zeznaniami świadków, dokumentacją medyczną wnioskodawcy czy innego podmiotu), ani też ustaleniami organu pomocowego dokonanymi w prowadzonym przez ten organ postępowaniu wyjaśniającym.
Rozpoznając sprawę w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, organ administracji nie jest zatem uprawniony do samodzielnego ustalenia ani stopnia niepełnosprawności, ani też daty, od której niepełnosprawność ta istnieje.
Mając na uwadze powyższe za całkowicie bezzasadne uznać należy zarzuty skargi zmierzające do wykazania, że obowiązkiem organów w niniejszej sprawie było ustalenie czy niepełnosprawność u A. M. miała miejsce przed lipcem 2021 r. Sąd przychyla się w tym zakresie do stanowiska organów, że jedynym miarodajnym dowodem w tym zakresie było orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 1 czerwca 2022 r., nr ZOON/37091/22P stwierdzające, że A. M. jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Tym bardziej, że jak wynika z treści ww. orzeczenia ustalony stopnień niepełnosprawności (znaczny), uprawniający do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., datuje się dopiero od 21 marca 2022 r., a nie w okresie wcześniejszym jak oczekuje tego Skarżący. Nie ma zatem racji Skarżący zarzucając organom istotne naruszenia art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 84 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Za niedopuszczalną uznać bowiem wypada próbę przerzucenia na organ administracji roli organu orzekającego w sprawie niepełnosprawności.
Nie zmienia to jednak faktu, że organy mogą i powinny dokonać jednoznacznych ustaleń w zakresie tego, czy opiekun osoby niepełnosprawnej rzeczywiście zapewnia "stałą lub długoterminową" opiekę osobie, która tego wymaga. Nie chodzi tutaj bowiem o kwestionowanie samej treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego jak wskazano powyżej organy czynić nie mogą, lecz o ustalenie czy to co opiekun robi dla osoby niepełnosprawnej faktycznie uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej oraz czy rzeczywiście zrezygnował z pracy zawodowej w celu sprawowania wspomnianej opieki. Mówiąc innymi słowami, należy ustalić stopień w jakim opiekun poświęca się dla takiej osoby kosztem własnego życia zawodowego. Zdaniem Sądu, ustalenia dokonane w niniejszej sprawie przez Kolegium zmierzały właśnie w takim kierunku.
Ponieważ celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). Wszak chodzi o to by osoba rezygnującą (niepodejmująca) z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania.
Zdaniem Sądu, prawidłowo Kolegium, jak i organ I instancji uznały, że w realiach niniejszej sprawy nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) przez Skarżącego, a sprawowaną opieką nad matką A. M..
Ze zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego wynika, że pomiędzy rezygnacją z pracy zawodowej przez Skarżącego (co miało miejsce 30 czerwca 2021 r.), a złożeniem wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności A. M. (co miało miejsce 21 marca 2022 r.) upłynęło prawie 9 miesięcy. Finalnie uzyskanie orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr ZOON/37091/22P nastąpiło 1 czerwca 2022 r. Nie negując okoliczności trwania w tym okresie epidemii COVID-19 należy jednak zauważyć, że wydanie ww. orzeczenia nastąpiło bez uczestnictwa osoby orzekanej stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 marca 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2020 r., poz. 534 ze zm., dzień wejścia w życie – 27 marca 2020 r.), co wprost wynika z uzasadnienia samego orzeczenia.
A zatem, biorąc nawet pod uwagę trudności związane z obowiązywaniem stanu epidemii COVID-19 trudno przyznać rację Skarżącemu, który w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wskazuje na niemożność złożenia przedmiotowego wniosku wcześniej. Tym bardziej, że Skarżący nie zaoferował w tym zakresie żadnych bliższych wyjaśnień czy dowodów. Sama zresztą rozpiętość czasowa pomiędzy zakończeniem pracy przez Skarżącego w firmie [...] (30 czerwca 2021 r.), a momentem złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności u A. M. (21 marca 2022 r.) świadczy, zdaniem Sądu, o braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Z kolei zarzut skargi dotyczący nieprzesłuchania przez organy konkretnie wymienionych w skardze świadków (K. L., K. M., J. G.), wobec nie zgłoszenia w ogóle takiego dowodu w postępowaniu administracyjnym, jest nielogiczny, a przez to niezasadny. Poza tym, jak to już wskazano powyżej, przesłuchanie świadków przez organ pomocowy na okoliczność ustalenia daty powstania niepełnosprawności jest niedopuszczalne.
Ponadto, skoro zły stan zdrowia matki Skarżącego utrzymuje się – według oświadczenia Skarżącego – od 2017 r. należy postawić pytanie dlaczego dopiero w marcu 2022 r. podjęto starania celem uzyskania wymaganego przez art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odpowiedzi na to pytanie, zdaniem Sądu, należy szukać w aktach niniejszej sprawy, w których znajdują się dokumenty pozyskane przez organ I instancji (dokumentacja z systemu ZUS, k. 17-21 akt sprawy), i z których wynika, że w okresie od 4 października 2021 r. do 5 lipca 2022 r. Skarżący posiadał status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku, natomiast od dnia 6 lipca 2022 r. – osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Odnotować w tym miejscu należy, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – A. M., Skarżący złożył w dniu 4 lipca 2022 r., a więc na dzień przed utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Co istotne w tej sprawie, zasiłek dla osób bezrobotnych wypłacany jest przez okres od 6 do 12 miesięcy (długość tego okresu zależy od stopy bezrobocia na obszarze zamieszkiwanym przez osobę bezrobotną), podczas których należy aktywnie poszukiwać pracy. W niniejszej sprawy Skarżący nie wykazał aby podejmował w tym okresie jakiekolwiek próby znalezienia nowego zatrudnienia.
A zatem to nie konieczność pomocy niepełnosprawnej matce spowodowała w sytuacji Skarżącego konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej lub też niemożność podjęcia zatrudnienia, lecz okoliczności które nie miały żadnego związku ze sprawowaną opieką nad A. M.. Tym samym zdaniem Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez Skarżącego zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką.
Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, sam zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką nie możne stanowić jedynej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji braku związku, o którym mowa powyżej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż to wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze lub dodatkowe źródło dochodu. Słusznie zatem stwierdziło Kolegium, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez Skarżącego zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką. To z kolei doprowadziło organ do słusznego wniosku, że Skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd nie znalazł przy tym podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego.
W konsekwencji należy więc uznać, że podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa, znajduje potwierdzenie w materialne dowodowym zebranym w sprawie oraz w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Stwierdzić należy także, że organ dokonał właściwej oceny materiału dowodowego, nie naruszając tym samym podstawowych zasad postępowania określonych w art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., natomiast swoje rozstrzygnięcia właściwie i rzeczowo umotywował, stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.