Uzasadnienie
E. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego rozstrzygnięcia. Jednocześnie wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, co wynika głównie z tego, że w 2016 r. Urząd Skarbowy zajął konta bankowe Spółki i zablokował środki oraz każde następne wpływy na konto. To praktycznie uniemożliwia funkcjonowanie Spółki.
Dodatkowo, z uwagi na skomplikowany charakter sprawy i obszerność materiału dowodowego Skarżąca nie jest w stanie samodzielnie przedstawić swoich racji i sformułować zarzutów, stąd wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych 0,00 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 13.226,28 zł. Spółka wskazała, że po zajęciu konto bankowe zostało zamknięte. Dodała, że na dzień składania wniosku posiada w gotówce 692 zł. Uzyskuje dochody z podnajmu lokalu.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację finansową Spółki, pismem z dnia [...] kwietnia 2023r. skarżąca oświadczyła, że od 2015 r. nie jest płatnikiem podatku VAT, nie posiada żadnych środków trwałych, nie prowadzi kasy fiskalnej, więc nie sporządza raportów kasowych, a także nie posiada kont, lokat bankowych. Dodała, że nie sporządziła jeszcze bilansu i rachunku zysków i strat za 2022 rok, jednak po podsumowaniu rachunków zysków i strat Spółka za 2022 rok poniosła stratę w wysokości 236,57 zł. Na dzień obecny Spółka nie ma żadnych dochodów i na najbliższym zarządzie zostanie podjęta uchwała o zawieszeniu działalności. Oświadczyła, że nie może też uzyskać pomocy finansowej od wspólników, gdyż są oni w trudnej sytuacji finansowej, nie posiadają żadnych nieruchomości ani wartościowych ruchomości, które mogliby zastawić lub spieniężyć.
Wspólnik S.D. w 2022 r. uzyskał dochód netto w wysokości 11.301,82 zł, a drugi wspólnik – E.D. w kwocie 696 zł. Wspólnicy nie posiadają żadnych lokat ani akcji. Spółka nadesłała sprawozdanie zarządu wraz z bilansem, rachunkiem wyników oraz informacją dodatkową za 2020 i 2021 rok, rachunek zysków i strat wg stanu na dzień [...].12.2020 r. i [...].12.2021r., kopie rocznego zeznania podatkowego CIT-8 za 2020, 2021 i 2022 rok, kopię umowy spółki, a także cztery informacje o przychodach PIT-11 wspólników za 2022 rok.
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 259 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2).
Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Strona może samodzielnie przedstawić informacje dotyczące swojej sytuacji majątkowej, finansowej, a także zdolności płatniczych, bądź złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005r. sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18 - dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 1.727 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2021r., poz. 535). W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że nie posiada majątku ani gotówki. Zajęcie kont bankowych dokonane w 2016 r. praktycznie uniemożliwia jej funkcjonowanie. Działalność Spółki generuje straty bądź niskie dochody: za 2020r. strata w wysokości 1.199,19 zł, za 2021r. dochód w kwocie 1.699,86 zł. Z kolei za 2022 r., według oświadczenia skarżącej, dochód w wysokości 13.226,28 zł (rubryka 8 formularza PPPr), tymczasem w zeznaniu rocznym CIT-8 za 2022 r. - strata w kwocie 236,57 zł.
Oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim zauważyć należy, że mimo trudności na jakie się powołuje, Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z akt sprawy oraz danych zamieszczonych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (pod adresem https://ekrs.ms.gov.pl/) nie wynika bowiem, aby Spółka została postawiona w stan likwidacji, upadłości bądź żeby toczyło się wobec niej postępowanie układowe, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Jeżeli zatem przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że z jakichś względów mu się ona opłaca. Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzeczniczą, przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2016r. sygn. akt I FZ 160/16 i z 1 kwietnia 2008r. sygn. akt I OZ 208/08).
Co więcej, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych jest kategoria osiąganego "przychodu", nie zaś "dochodu", rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Okoliczność bilansowania się przychodów i wydatków nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że brak lub niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej powstający wskutek wysokich kosztów uzyskania przychodu, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować.
Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z 27 listopada 2014r. sygn. akt II FZ 1843/14).
Jak wynika z przedłożonych dokumentów, skarżąca w 2020 r. osiągnęła przychód w kwocie 100.470,05 zł, w 2021 r. 97.848,73 zł, a w 2022 r. 63.930,61 zł. O wykazaniu straty czy niewielkiego dochodu decydowały zaś wyłącznie usługi obce jako koszty działalności, odpowiednio w kwocie 101.669,24 zł w 2020r. i 96.148,87 zł w 2021 r. (z uwagi na brak sprawozdania finansowego za 2022 r. brak jest informacji w zakresie rodzaju kosztów Spółki w tym okresie). Powyższe oznacza, że Spółka miała środki na sfinansowanie tych wydatków. Wbrew twierdzeniom Spółki, również zajęcie w 2016 r. kont bankowych Spółki nie uniemożliwiło funkcjonowania firmy; Spółka nadal osiąga przychody i ponosi wydatki.
Dodać przy tym należy, że w przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zainicjowana sprawa sądowoadministracyjna ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z 31 sierpnia 2017r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17).
W świetle powyższych okoliczności, w ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej Spółki nie spełnia przesłanek pozwalających na przyznanie jej prawa pomocy. Spółka nie wykazała bowiem, że aktualnie nie dysponuje i co więcej, nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, jak i opłacenie pełnomocnika w niniejszym postępowaniu.
Dodać przy tym należy, że udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest niezbędny do rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji, który dokonuje całościowej kontroli legalności zaskarżonego aktu, bezczynności lub przewlekłości postępowania, bez względu na argumentację podniesioną przez stronę skarżącą. Co więcej, analiza akt spraw dotychczas zainicjowanych przez skarżącą Spółkę przed tut. Sądem dowodzi, że potrafi ona samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu; prawidłowo sporządza i wnosi skargi oraz pisma procesowe, także w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.