Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 28 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 50/23

Uzasadnienie

1. V. P. (dalej określana jako Skarżąca) pismem z 2 sierpnia 2022 r. zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego tytułem wykonawczym numer [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r., zarzucając:
2. 1. Brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6c upea).

Uzasadniając ten zarzut, Skarżąca wskazała, że w tytule wykonawczym podano, iż jako opiekun prawny powinna poddać małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jako podstawę prawną podano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz Program Szczepień Ochronnych. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i orzecznictwa na podstawie przepisów Konstytucji doszło do stworzenia zamkniętego systemu źródeł prawa. W tym kontekście Program szczepień ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego obowiązującego jedynie jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Akt tego rodzaju nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli. Jest on jedynie aktem stosowania prawa, w ramach którego nie mogą być nakładane na obywateli obowiązki.

Nie jest zatem związana Komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który konkretyzuje wiek dziecka, jak również ilość dawek podlegających podaniu (np. ustala, że szczepienie przeciwko gruźlicy należy wykonać w pierwszej dobie życia, podczas gdy rozporządzenie Ministra Zdrowia przewiduje okres od urodzenia do ukończenia przez dziecko 15 roku życia). Jest to bowiem akt prawa wewnętrznego wiążący wyłącznie podmioty podległe Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu. Ani rozporządzenie Ministra Zdrowia, ani ustawa nie precyzują wieku dziecka oraz ilości dawek szczepionek. W tym zakresie Komunikat GIS nakłada na obywateli nowy obowiązek, a zatem zgodnie z art. 87 Konstytucji musi mieć formę co najmniej rozporządzenia. W przypadku zaś twierdzenia, że Komunikat GIS ma charakter "techniczny", to nie może on nakładać na obywateli obowiązków. Wiąże bowiem wyłącznie lekarzy i pielęgniarki, nie zaś obywateli. Również nie można traktować go jako aktu stosowania prawa, gdyż taki rodzaj aktu musi być skierowany do indywidualnie oznaczonego adresata oraz odnosić się do konkretnie określonej sytuacji.

W tej sytuacji obowiązek zaszczepienia dziecka przeciwko poszczególnym chorobom nie jest wymagalny, gdyż brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że w chwili obecnej stan zdrowotny dziecka pozwala na jego zaszczepienie.

Również art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wskazuje, że szczepienie musi być poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzeniu takiego badania lekarz ma obowiązek wydania zaświadczenia ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Przedmiotowe zaświadczenie musi być zgodne z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (§ 7 pkt 4 tegoż rozporządzenia). W niniejszej sprawie organ nie przedstawił zaświadczenia o zakwalifikowaniu małoletniego do szczepień ochronnych, nie przedstawił dokumentów potwierdzających przeprowadzenie przez lekarza kwalifikującego do szczepienia badań w celu wykluczenia przeciwwskazań do podania szczepionek, w tym przeciwwskazań wymienionych przez producentów szczepionek w treści ulotek.

Nadto, przymusowe szczepienia sprzeczne są z Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Stanowisko takie zajmuje np. Europejski Trybunał Praw Człowieka w kwestii obowiązku szczepień, wskazując, że przymus stanowi naruszenie art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (vide orzeczenie Matter v. Słowacja, wyrok z dnia 5 lipca 1999 r., tak też orzeczenie Salvetti vs Włochy z 2002 r., 42197/98).

1. 2. Zastosowanie zbyt uciążliwego środka.

Organ egzekucyjny zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Nadto nie zbadał sytuacji majątkowej i możliwości zapłaty nałożonej na zobowiązaną grzywny. Obowiązek uzależnienia wysokości grzywny w celu przymuszenia od sytuacji majątkowej zobowiązanego został zasygnalizowany w judykaturze przedmiotu. Sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego nie powinna pozostawać obojętna dla organu egzekucyjnego przy ustalaniu wysokości grzywny.

Wymierzając grzywnę w celu przymuszenia, organ musi wyważyć dwa interesy - interes zobowiązanego, wobec którego ten środek przymusu nie może być nadmiernie uciążliwy i interes wynikający z zasady efektywności egzekucyjnej. Zasadę powyższą należy rozumieć w ten sposób, że dobór środków, z których korzysta organ egzekucyjny nie może prowadzić do zbędnej dolegliwości zobowiązanego, przy równoczesnym jednak gwarantowaniu skuteczności w nakłonieniu go do wykonania obowiązku. Z zasady tej wynika bowiem obowiązek badania przez organ, który ze środków egzekucyjnych prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a nie jest nadmiernie uciążliwy. Przebieg i wyniki tych badań organ powinien przestawić w uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami wynikającymi z dyspozycji art. 107 kpa. W szczególności organ powinien ocenić działania podjęte przez stronę dotyczące wykonania ciążących na niej obowiązków określonych w tytule wykonawczym, możliwości finansowe (tak wyrok NSA w sprawie I OSK 2196/13).

Podkreślić również należy, że w stosunku do Skarżącej została nałożona grzywna w kwocie, która stanowi zbyt duże obciążenie dla budżetu rodziny zobowiązanej i godzi w jej dobro. Z uzasadnienia postanowienia o nałożeniu grzywny nie wynika, dlaczego organ ustalił tę grzywnę na tak wysokim poziomie.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. (dalej określany jako PPIS) postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r., znak [...], na podstawie art. 17 § 1 i art. 34 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej powoływana jako upea) oddalił zgłoszony przez Skarżącą zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień.

W uzasadnieniu organ wskazał, że obowiązkowe szczepienia ochronne, których wykonanie jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Wojewodę [...], ma swoje umocowanie w postanowieniach art. 68 ust. 4 Konstytucji, który przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Dalsze rozwinięcie przyjętych przez Państwo obowiązków w zakresie zwalczania chorób epidemicznych zawiera ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm., dalej powoływana jako ustawa). Zawarte w cyt. ustawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 nie budzą żadnej wątpliwości, że zobowiązuje ona obywateli do przeprowadzenia szczepienia ochronnego. Sposób postępowania w sprawach szczepień został wykonawczo opisany w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm., dalej określane jako rozporządzenie z 18.08.2011 r.).

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Taki sposób regulacji pozwala przyjąć, że obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu wysłanym do rodziców lub opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym terminie badaniu kwalifikacyjnemu i samemu szczepieniu. Podkreślić należy, że ramy czasowe wskazane w ww. rozporządzeniu z 18.08.2011 r. nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia.

Ściśle wyznaczone terminy szczepień oraz interwały między nimi zostały określone na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, a preparaty szczepionkowe posiadają określony przez producenta przedział wiekowy, w zakresie którego należy zrealizować szczepienie, zaś zachowanie określonych odstępów między szczepieniami sprzyja uzyskaniu oczekiwanego progu odporności. Samodzielne przesuwanie terminów szczepień bądź też ich kumulowanie według własnego uznania jest niewłaściwe i wynika z wadliwej interpretacji obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.

Ponadto Skarżąca błędnie interpretuje przepisy, zakładając, że obowiązek szczepienia powstaje w momencie przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego, natomiast zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie w sprawie VII SA/Wa 2639/19, na podstawie treści art. 17 ust. 3 i 4 ustawy nie ma podstaw do wyprowadzania wniosku, że badanie kwalifikacyjne stanowi przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania dziecka szczepieniu. Obowiązek szczepienia powstaje w momencie wejścia dziecka w granice wiekowe określone w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych i aktualizuje się w momencie wezwania przez lekarza.

Zarzut naruszenia w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanowień art. 8 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do argumentu, że obowiązkowe szczepienia jako przymusowe zabiegi medycznego oznaczają ingerencję w prawo do poszanowania życia prywatnego gwarantowanego przez art. 8 § 1 cyt. Konwencji, zauważyć należy zgodnie z ust. 2 tego samego przepisu, że "niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę prawi wolności innych osób". Kryteria powyższe spełnia wprowadzenie w polskim systemie prawnym szczepień obowiązkowych, albowiem jest przewidziane przez ustawę i jest konieczne ze względu na ochronę zdrowia oraz praw i wolności innych osób.

Odnosząc się do wskazanego orzeczenia Trybunału Praw Człowieka w sprawie Matter v. Słowacja, PPIS wskazał, że powoływanie się na tą sprawę jest błędne. Sprawa ta w ogóle nie dotyczyła szczepień. Jej przedmiotem było ograniczenie zdolności do czynności prawnych orzeczonej przez sąd w 1976 r. wobec obywatela z powodu zdiagnozowanej u niego psychozy paranoidalnej. Po ponad dekadzie chory postanowił odwołać się od decyzji sądu i walczyć o przywrócenie mu zdolności do czynności prawnych. Jednocześnie odmówił zgody na badania psychiatryczne, co w końcu zostało nakazane sądownie. W tej sytuacji chory zarzucił władzom Słowacji złamanie art. 8 Konwencji, twierdząc, że przymusowe badanie w szpitalu psychiatrycznym naruszyło jego prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Władze Słowacji powoływały się na wyjątek od tej zasady, powołując się na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności osób (art. 8 ust. 2).

Ostatecznie ETPCz uznał, że w tej sprawie nie został naruszony art. 8 Konwencji, a naruszono prawo obywatela w zakresie art. 6 par. 1, czyli do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd.

Ponadto przytoczone przez stronę wyrwane z kontekstu fragmenty stanowiska Ministra Zdrowia zawarte w odpowiedzi na skargę z 26.03.2021 r. (sygn. akt. SK 95/20) nie obrazują faktycznego stanowiska w tej sprawie co podstaw obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z przedmiotowego pisma jednoznacznie wynika, że "Obowiązek poddania dziecka szczepieniom jest obowiązkiem wynikającym z ustawy, które konkretyzuje. Nie ma na powyższe wpływu fakt, iż Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym zawarte są informacje specjalistyczne z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepień, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (za NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2014 roku, sygn. akt. II OSK 1312/13).".

Ponadto w dalszej części tegoż stanowiska wskazano: "istotą wskazanego w ustawie i rozporządzeniu komunikatu (podobnie jak istniejącej w polskim prawie formy "obwieszczenia") jest wyłącznie funkcja informacyjna, która zakłada, że jest to oświadczenie wiedzy organu władzy publicznej, rodzaj ogłoszenia (informacji), pozbawiony samoistnych walorów normatywnych".

Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że wedle ustalonego stanu faktycznego pisemne wezwania na szczepienie zostało wysłane 29.06.2021 r. i 5.11.2021 r., a więc obowiązek zaktualizował się zgodnie z przedstawionymi wyżej normami prawnymi. Według informacji przekazanych przez przychodnię rodzice nie zgłosili się z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne do obowiązkowych szczepień ochronnych po otrzymaniu ww. wezwań, wobec czego zgłosiła ona rodziców jako uchylających się od szczepień dziecka. Rodzice poddali małoletniego badaniom kwalifikacyjnym do szczepienia dopiero 17.05.2022 r. oraz 1.06.2022 r., czyli już po otrzymaniu zaskarżonego tytułu wykonawczego. Podczas badania kwalifikacyjnego lekarz orzekł brak przeciwwskazań do wykonania szczepienia i wystawił stosowne zaświadczenie zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy, a dziecko nie zostało zaszczepione ze względu na brak zgody rodziców.

W świetle wyłożonych powyżej regulacji prawnych i ustalonego stanu faktycznego zarzut o braku wymagalności nie zasługuje na uwzględnienie.

W zakresie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ stwierdził, że przedmiotowy zarzut nie jest wymieniony w katalogu z art. 33 upea. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w przytoczonym przepisie, a nie jakiekolwiek wyrażone niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Tylko zarzuty prawidłowo zgłoszone, a więc zgłoszone w terminie i znajdujące oparcie w jednej z wymienionych przyczyn, podlegają rozpatrzeniu przez wierzyciela i następnie organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 upea. Zgodnie nadto z wyrokiem WSA w Gliwicach w sprawie I SA/Gl 155/22 "Tylko zarzuty znajdujące oparcie w jednej z przyczyn wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a., podlegają rozpatrzeniu przez wierzyciela i następnie organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a.". W świetle powyższego w tym zakresie organ przekazał przedmiotowy "zarzut" - skargę do organu egzekucyjnego - Wojewody [...] - jako organu właściwego do jego rozpoznania.

Zażalenie na ww. postanowienie złożyła Skarżąca, zarzucając mu:

1. 1. naruszenie art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej Skarżącej - kiedy obowiązek zaszczepienia jej syna przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, że obowiązek szczepień u małoletniego jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumcji;
2. 2. naruszenie art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy;
3. 3. naruszenie art. 8 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;
4. 4. naruszenie art. 87 Konstytucji w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy poprzez zaliczenie Komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;
5. 5. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia z 18.08.2011 r. poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego;
6. 6. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia z 18.08.2011 r. poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu GIS, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że Skarżąca może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia z 18.08.2011 r.;
7. 7. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego Skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uznanie zarzutów.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r., znak [...], na podstawie art. 123 § 1 i 2, art. 124 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2022 poz. 2000, dalej powoływana jako kpa) - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, w odpowiedzi na zarzut naruszenia art. 124 § 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 upea (że wierzyciel przytoczył jedynie przepisy prawa i nie odniósł się do sytuacji indywidualnej zobowiązanej), że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia PPIS wyjaśnił podstawy prawne obowiązku będącego przedmiotem prowadzonego postępowania z przytoczeniem konkretnych przepisów prawa. Ponadto organ wskazał nie tylko dane osobowe oraz wiek dziecka, ale również, odnosząc się konkretnie do jego osoby, przedstawił dowody w sprawie, na których się oparł. Wierzyciel wyjaśnił również, kiedy obowiązek realizacji szczepienia małoletniego stał się wymagalny - co więcej, w upomnieniu nr [...].2022 z 18.02.2022 r. oraz w tytule wykonawczym nr [...] z [...].04.2022 r., w części B pkt 5 jednoznacznie przedstawił treść obowiązku podlegającego egzekucji, a także wskazał konkretne choroby zakaźne, przeciwko którym winny być przeprowadzone szczepienia ochronne oraz przedziały czasowe ich wykonania.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy, w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ponosi osoba sprawująca prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny. W związku z powyższym Skarżąca jako rodzic małoletniego nie dopełniła obowiązku poddania syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym celem profilaktyki zdrowotnej, a także działań mających na celu przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, a ponadto przez niedopełnienie powyższego obowiązku pozbawiła dziecko możliwości korzystania z dobrodziejstw profilaktyki zdrowotnej.

W dniach 17.05.2022 r. oraz 1.06.2022 r. rodzice stawili się z dzieckiem na lekarskie badanie kwalifikacyjne do obowiązkowych szczepień ochronnych. Podczas badania lekarz stwierdził brak przeciwwskazań do wykonania szczepienia i wystawił odpowiednie zaświadczenie zgodnie z art. 17 ust 4 ustawy. Pomimo zakwalifikowania przez lekarza małoletniego do obowiązkowych szczepień ochronnych dziecko nie zostało zaszczepione ze względu na brak zgody rodziców.

W odpowiedzi na zarzut naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy organ zauważył, że PPIS w sposób szczegółowy odniósł się do podstaw prawnych nałożenia obowiązku szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym, właściwie wskazując na podstawowy akt prawny, jakim jest Konstytucja oraz na art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ustawy. Wierzyciel wyjaśnił rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych, słusznie wskazując, że na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy "Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu".

Należy co prawda zgodzić się ze Skarżącą, że Komunikat GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Wskazać należy jednak, że stanowi on wykładnię merytoryczno-techniczną dla lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej kwalifikujących do szczepień ochronnych. Komunikat jest dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków. Art. 87 Konstytucji nie zawiera komunikatu jako jednej z postaci źródeł powszechnie obowiązującego prawa, jednak fakt ten nie powoduje braku mocy obowiązującej takiego aktu. W związku z powyższym zarzut należy uznać za bezzasadny.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia z 18.08.2011 r. oraz zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia z 18.08.2011 r., organ odwoławczy wskazał, że nieprawidłowe jest sformułowanie przez Skarżącą jego treści - nie istnieje bowiem art. 33 § 1 pkt 2 upea. W dniu 7.10.2022 r. organ wezwał Skarżącą do doprecyzowania treści tego zarzutu. W odpowiedzi Skarżąca wskazała, że w rzeczywistości zarzuca naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c upea w zw. z § 3 rozporządzenia z 18.08.2011 r. poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w tej ustawie dotyczy ogółu osób przebywających na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy, w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ponosi osoba sprawująca prawną pieczę nad osobą małoletnią albo opiekun faktyczny.

Obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem szczepień w granice wiekowe. Niemniej dodać należy, że ze względów klinicznych i epidemiologicznych szczepienie winno być przeprowadzone zgodnie z zaleceniami określonymi w Komunikacie GIS.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że pkt nr 2, 3 i 7 zarzutów wykraczają poza zarzuty w rozumieniu art. 33 § 2 upea. Niemniej jednak, mając na względzie interes Strony, organ wyjaśnił, że odnośnie naruszenia art. 6 kpa, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 upea, nie można zgodzić się ze Skarżącą, że wierzyciel nie ustosunkował się do okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania. Jak podniesiono powyżej, PPIS wyjaśnił podstawy prawne wymagalności obowiązku szczepień ochronnych oraz w oparciu o zebrane w sprawie dowody podejmował działania celem wyegzekwowania tego obowiązku zgodnie z regulacjami wynikającymi z przepisów powszechnie obowiązującego prawa.

Strona zarzuca również, że organ I instancji nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy. W tym miejscu zauważyć należy, że Strona nie wniosła takiego zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego do Wojewody [...], dlatego trudnym jest ustosunkowanie się do jego treści. Podnieść należy, że art. 4 ustawy odnosi się do określania przez Radę Ministrów programów zdrowotnych, które wynikają z bieżącej sytuacji epidemiologicznej oraz konieczności zapewnienia ochrony zdrowotnej osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej. Przedmiotowa sprawa nie ma związku z treścią uregulowań zawartych w art. 4 ustawy.

Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 8 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 upea, tj., że PPIS nie rozpoznał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej. W ocenie organu II instancji, PPIS zgromadził wystarczający materiał dowodowy do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie i ocenił zebrane dowody w świetle przepisów mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

W kwestii zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji nie można zgodzić się ze Skarżącą, gdyż art. 8 ust. 2 ww. Konwencji stanowi, "że niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju (...) ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób". Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że Konstytucja w art. 31 ust. 1 stwierdza wprawdzie, że wolność człowieka podlega ochronie prawnej, dopuszcza jednak (ust.

1. 3) ustanowienie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w ustawie, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób.

Z uwagi na powyższe organ II instancji podzielił pogląd PPIS i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie

Skargę na ww. postanowienie złożyła Skarżąca, zarzucając mu naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

1. 1. naruszenie art. 87 Konstytucji w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy poprzez zaliczenie Komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;
2. 2. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia z 18.08.2011 r. poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo że nawet sam organ nie wskazuje aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym, z którego wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;
3. 3. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia z 18.08.2011 r. poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu GIS, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że Skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści cyt. rozporządzenia;
4. 4. naruszenie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary, stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

1. 4. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego Skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia;
2. 5. naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 ustawy poprzez uznanie, że nałożona grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

Mając na uwadze powyższe, Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego i utrzymującego go w mocy postanowienia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego,

Ponadto Skarżąca wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których, wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Ewentualnie, Skarżąca wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych postanowień stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a także przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 upea, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei w myśl art. 33 § 2 upea, podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: (1) nieistnienie obowiązku; (2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (3) błąd co do zobowiązanego; (4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Wnosząc go, zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 upea, czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok NSA w sprawie III FSK 546/21).

W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 upea. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 484/22).

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że PPIS wystawił [...].04.2022 r. tytuł wykonawczy nr [...] zobowiązujący Skarżącą do poddania jej dziecka urodzonego [...].04.2021r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom przewidzianym w ramach narodowego programu szczepień ochronnych. Na tej podstawie wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne. Skarżąca natomiast wniosła następujące zarzuty: (1) braku wymagalności obowiązku szczepień; (2) zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne. Przede wszystkim Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok NSA w sprawie II OSK 3109/19). Zgodnie bowiem z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 2 ustawy wynika nadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

Treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. wyrok WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 484/22). Okoliczność zatem, że Skarżąca poddała syna badaniom kwalifikacyjnym dopiero po wystawieniu tytułu wykonawczego, nie ma znaczenia i nie może mieś wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

W myśl natomiast art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.

Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym, został określony w ogłaszanym co roku komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 ustawy.

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie (por. m.in. wyrok NSA w sprawie II FSK 1494/08), z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał NSA w wyroku w sprawie II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami Kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu.

Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.

Rozwijając wątek związany z zarzutami dotyczącymi Komunikatu GIS, wskazać należy, że określone w art. 17 ust. 11 ustawy konkretyzowanie w tymże Komunikacie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących, skoro podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i art. 17 ust. 1 ustawy). Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (wyrok NSA w sprawie II OSK 2547/18, LEX nr 2611262).

W sprawie niniejszej obowiązek poddania syna Skarżącej szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą, został określony w komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program ten na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.

W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletni nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w Komunikacie GIS. W sytuacji więc, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny.

Skarżąca nie przedłożyła żadnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. Z akt sprawy wynika, że 17.05.2022 r. przeprowadzono badania kwalifikacyjne do szczepienia u małoletniego, lekarz zakwalifikował pacjenta, lecz rodzice nie poddali dziecka szczepieniu, tłumacząc, że zgłoszą się po wizycie w poradni alergologicznej. W ocenie Sądu powyższe jednoznacznie świadczy o braku zamiaru zaszczepienia dziecka. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA w sprawie II OSK 459/19), poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy i § 3 rozporządzenia z 18.11.2011 r., wskazać należy, że powyższe przepisy nie określają granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia. Każde dziecko i młodzież, znajdujące się w powyższym przedziale wiekowym, jest obowiązane poddać się tym szczepieniom, o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu i o ile dotychczas nie zostało zaszczepione (§ 4 rozporządzenia z 18.11.2011 r.). Nie sposób bowiem z brzmienia poszczególnych jednostek redakcyjnych § 3 cyt. rozporządzenia wnioskować, że osoby, które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącą. Podzielenie poglądu Skarżącej w tym względzie zniweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

To bowiem zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest realizowanie zadań i celów określonych powyższą ustawą. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka Skarżącej od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez Skarżącą, niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka skarżącej, ale również dla innych osób (por. wyrok NSA w sprawie II GSK 2399/17).

Natomiast odnośnie zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 upea wskazać trzeba, że przepisu takiego nie ma w tejże ustawie, zatem nie mógł on podlegać ocenie. Nawet przyjmując, że, jak wynika to z postępowania administracyjnego, dotyczy on w rzeczywistości art. 33 § 2 pkt 6 lit. c cyt. ustawy, to z powodów wskazanych wyżej nie był on zasadny.

Jeśli zaś chodzi o zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, to należy wyjaśnić, że w przepisie art. 33 § 2 upea, w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., a więc mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako podstawy zarzutu nie wymieniono zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wprawdzie w przepisie tym, tj. art. 33 § 2, w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. okoliczność ta mogła być podstawą zarzutu (pkt 8), lecz od 30 lipca 2020 r. nie może już stanowić podstawy zarzutu (art. 1 pkt 20 i art. 29 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. poz. 2070). W obowiązującym stanie prawnym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, może stanowić podstawę skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, o czym stanowi art. 54 § 1 pkt 2 upea, a skargę tę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 upea).

Skarżącej przysługiwało prawo wniesienia zażalenia na postanowienie z 5.05.2022 r. o nałożeniu grzywny. Wobec powyższego rację należy przyznać organowi, że zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może być obecnie podstawą prawną zarzutu i wobec tego zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony.

W ocenie Sądu podkreślenia także wymaga, że w sprawie niniejszej nie jest sporna okoliczność doręczenia Skarżącej w dniu 1.03.2022 r. upomnienia. Wymieniono w nim wszystkie choroby, przeciwko którym Skarżąca zobowiązana jest zaszczepić małoletniego. Te same choroby zostały następnie wskazane w tytule wykonawczym. W upomnieniu w sposób wystarczający wskazano podstawę prawną jego skierowania do Skarżącej i obowiązku, który powinna wykonać, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 9 ustawy.

Jako niezasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 upea. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniego poszczególnych szczepionek.

Sąd nie podzielił również argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego Skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Jak trafnie bowiem wskazano w wyroku NSA w sprawie II OSK 1208/19, stanowiąc o prawie do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego w art. 8 ust. 2 Konwencji, przyjęto, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1). Na organach państwa ciąży obowiązek stosowania takich środków prawnych dla gwarancji ochrony zdrowia, a w to wchodzi obowiązek zapobiegania chorobom przez określenie obowiązków jednostki, w tym obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym.

W myśl art. 83 Konstytucji, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Możliwość wystąpienia po szczepieniu tzw. NOP tej ocenie nie przeczy, ponieważ ze szczepieniem związane jest ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych, co jednak w pierwszej kolejności zależy od oceny, czy prawidłowo dokonano badania kwalifikacyjnego.

Odnośnie wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego Sąd podzielił pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzecznictwa, że wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącego, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowo-administracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do TK z pytaniem prawnym w tej sprawie. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok NSA w sprawie II OSK 934/17).

Sąd nie powziął także żadnych wątpliwości uzasadniających zwrócenie się do Europejskiego Trybunału Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i wyjaśnienie, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek nie mogących poddać się szczepieniom ochronnym i z tego względu szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 Konwencji.

Z twierdzenia, że obowiązek szczepień może zostać uznany za niezbędny w demokratycznym społeczeństwie, wypływa wniosek, że dopuszczalne jest stosowanie (finansowych) sankcji egzekucyjnych nakierowanych na doprowadzenie do wypełniania obowiązku szczepień (por. wyrok NSA w sprawie II OSK 1208/19).

Reasumując, zdaniem Sądu, postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast chodzi o ocenę prawną wydanego orzeczenia, to należy stwierdzić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych postanowień.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259) podlegała oddaleniu.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.