Uzasadnienie
Wojewoda [...], decyzją z [...] października 2019r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) i art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r., poz. 1397), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o odmowie wymeldowania R. W. z miejsca pobytu stałego w T. przy ul. [...].
Do wydania powyższej decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy:
Na wniosek M. B., Prezydent Miasta T. [...].05.2019 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania R. W. z pobytu stałego przy ul. [...] w T. Wnioskodawca występujący jako właściciel lokalu wskazał, że co najmniej od września 2015 r. R. W. nie mieszka pod wskazanym we wniosku adresem i zabrał z niego rzeczy osobiste. Do wniosku wnioskodawca załączył prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w T. z [...] września 2007 r., sygn. akt [...], na mocy którego nakazano m. in. R. W., jako pozwanemu, opróżnienie przedmiotowego lokalu, przyznając mu jednocześnie prawo do lokalu socjalnego, przy czym eksmisja wymienionego została wstrzymana do czasu złożenia przez Gminę Miasta T. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.
Decyzją z [...].08.2019 r. nr [...], Prezydent Miasta T., działając na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, orzekł o odmowie wymeldowania R. W. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego z pobytu przy ul. [...] w T. W uzasadnieniu organ gminy stwierdził, że adresat decyzji nie opuścił tego miejsca w rozumieniu powołanego art. 35 ww. ustawy, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka, jaką jest dobrowolne i trwałe opuszczenie takiego miejsca. Organ wskazał, że adresat do chwili zatrzymania przez Policję zamieszkiwał w tym miejscu, zaś po opuszczeniu zakładu karnego zamierza tam powrócić, a ponadto - obecny pobyt adresata w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności, nie ma charakteru trwałego. Organ stwierdził też, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła egzekucja wyroku orzekającego eksmisję wymienionego z lokalu pod podanym adresem, któremu przysługuje prawo do otrzymania lokalu socjalnego.
M. B, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył odwołanie od decyzji organu I instancji, wnosząc o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości i orzeczenie o wymeldowaniu względnie o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Zaskarżonej decyzji odwołujący się zarzucił: błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na nietrafnym założeniu przez organ, że: adresat decyzji nie opuścił miejsca pobytu stałego w sposób trwały i dobrowolny, fakt pozbawienia wolności nie stanowi przesłanki do wymeldowania go, pomimo że odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się nierozerwalnie z opuszczeniem miejsca stałego pobytu, aresztowania nie można uznać za dobrowolne opuszczenie ww. miejsca, pomimo że w przypadku, gdy opuszczenie było następstwem zawinionych działań adresata - bez znaczenia jest fakt, że opuszczenie miejsca było dobrowolne, brak woli opuszczenia ww. miejsca przez adresata ma wpływ na zaskarżoną decyzję, pomimo że w przypadku skazania go na karę pozbawienia wolności - wolę opuszczenia ww. miejsca automatycznie zastępuje podlegający wykonaniu wyrok sądu, przebywanie adresata w zakładzie karnym należy traktować jako stan przejściowy, pomimo, że kara pozbawienia wolności wyczerpuje znamiona trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz wyrażony przez adresata zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu po odbyciu kary pozbawienia wolności jest wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji, pomimo że przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach adresata, ale należy również zbadać, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolą wewnętrzną tego adresata, czy też pozostają z nią w sprzeczności.
Odwołujący się zarzucił również naruszenie art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania fikcji pobytu adresata w lokalu, w którym faktycznie nie przebywa. Odwołujący zarzucił także nieodniesienie się przez organ, co do wiarygodności poszczególnych dowodów w zebranym materiale dowodowym, a w szczególności wyjaśnień złożonych przez adresata decyzji w relacji do informacji wynikających z pozostałego materiału dowodowego w sprawie.
W uzasadnieniu odwołania wskazano m. in., że brak cechy dobrowolności nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania - w sytuacji bowiem, gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań wymeldowanego bez znaczenia jest to, czy było ono dobrowolne (wolę opuszczenia lokalu przez osobę odbywającą karę pozbawienia wolności zastępuje podlegający wykonaniu skazujący wyrok sądu). Natomiast warunku dobrowolności nie należy ograniczać wyłącznie do subiektywnego przekonania strony, ale odnosić do zobiektywizowanych okoliczności faktycznych sprawy i uwarunkowań prawnych. W końcowej części uzasadnienia wskazano też, że twierdzenie adresata decyzji, że po opuszczeniu zakładu karnego zamierza on powrócić do przedmiotowego lokalu dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia.
Wojewoda [...], wymienioną na wstępie decyzją z [...] października 2019r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu stanowiska organ ten wskazał na treść art. 24 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2, art. 28 ust. 4 a także art. 33 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o ewidencji ludności.
Wojewoda stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania z miejsca pobytu stałego na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Opuszczenie lokalu nie nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały, bez zamiaru powrotu i dalszego zamieszkiwania w tym lokalu.
Zdaniem organu odwoławczego z zebranego w sprawie materiału dowodowego a w szczególności: 1/ zeznań mieszkającej w przedmiotowym lokalu świadek – G. J., matki adresata decyzji (protokół z [...].05.2019 r.), 2/ oględzin ww. lokalu (kopia protokołu oględzin z 12.07.2019 r., sporządzona w związku z prowadzonym równolegle przez organ postępowania o wymeldowanie z tego samego miejsca pobytu siostry i siostrzeńca adresata decyzji, tj. A. W. i jej małoletniego syna N. P.; sprawa ta oznaczona jest jako [...]), 3/ dokumentów, w tym a) prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w T. z [...] września 2007 r., sygn. akt [...], nakazującego G. J., A. W., R. W., J. J. i małoletniemu N. P. (pozwanym) opróżnienie ww. lokalu nr [...] i wydanie go M. B. (powodowi), przyznając jednocześnie pozwanym prawo do lokalu socjalnego i wstrzymując wykonanie opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez Gminę Miasta T. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, b) informacji z Krajowego Rejestru Karnego z [...].06.2019 r. oraz c) pisma dyrektora Zakładu Karnego we W. z [...].07.2019 r., a także 4/ wyjaśnień R. W. (pisma z [...].07. i [...].07.2019 r. wysłane z zakładu karnego) wynika, po pierwsze, że od [...].01.2019 r. adresat decyzji nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, skutkiem zatrzymania go przez Policję, a następnie aresztowania i osadzenia w zakładzie karnym.
Choć w toku postępowania nie zostało zbadane, czy - jak wskazał wnioskodawca - adresat decyzji co najmniej od września 2015 r. w przedmiotowym lokalu nie mieszka, to jednak kwestia ta, zdaniem organu odwoławczego, dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma żadnego znaczenia. Po drugie, w lokalu nr [...], wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, znajdują się rzeczy osobiste należące do adresata decyzji i okoliczność ta została dowiedziona oględzinami tegoż lokalu i zeznaniem matki adresata. Ponadto, sam zainteresowany oświadczył, że posiada klucze do ww. lokalu (pismo z [...].07.2019 r.).
Po trzecie, obecnie wymieniony przebywa w ZK we W., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności, której zakończenie - według adresata (pismo z dnia [...].07.2019 r.) - nastąpi [...].11.2019 r. Po czwarte, jak wynika z treści przywołanego wyroku eksmisyjnego z [...].09.2007 r., R. W. oraz członków jego rodziny zobowiązano do opróżnienia lokalu nr [...] i wydania go właścicielowi, przy czym osobom eksmitowanym przyznano prawo do lokalu socjalnego, wstrzymując jednocześnie wykonanie opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez Gminę Miasta T. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Organ zauważył, że w aktach sprawy brak dowodu, że ww. orzeczenie zostało wykonane - czy to w drodze egzekucji przez upoważnionego komornika sądowego, czy też dobrowolnie przez samego adresata decyzji, jako zobowiązanego. Brak także dowodu potwierdzającego fakt złożenia przez Gminę Miasta T. wymienionemu i pozostałym członkom jego rodziny, jako zobowiązanym, oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.
Organ podkreślił, że matka adresata, G. J., w przedmiotowym lokalu nadal mieszka (protokół zeznań ww. świadka, protokół oględzin lokalu). Po piąte, w toku postępowania sam zainteresowany w swoich dwóch pismach oświadczył, że po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności, co miało nastąpić [...].11.2019 r., chce powrócić do wspomnianego lokalu i tam zamieszkiwać. Podobnie, matka ww. adresata zeznała (protokół oględzin lokalu), że jej syn powróci do mieszkania w listopadzie 2019 r.
Uwzględniając całokształt ustaleń i ocen dokonanych w trakcie prowadzonego postępowania przez organ pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził, że dotychczasowe więzi R. W. z lokalem nr [...] przy ul. [...] w T. nie zostały zerwane definitywnie oraz że w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności nie nastąpiło opuszczenie przez niego ostatniego miejsca pobytu stałego. W okolicznościach faktycznych sprawy nie budzi wątpliwości, że co prawda w dniu [...].01.2019 r. wymieniony opuścił lokal pod wskazanym adresem i nie mieszka w nim, jednakże opuszczenie przez niego lokalu ma tylko charakter czasowy i jest skutkiem zatrzymania go i późniejszym osadzeniem w zakładzie karnym. Po zakończeniu kary R. W. ma zamiar powrócić do przedmiotowego lokalu i zamieszkać w nim. Powrót taki organ ocenił jako możliwy, ponieważ w lokalu tym nadal mieszka jego matka, znajdują się tam również rzeczy osobiste należące zarówno do R. W., jak i jego matki.
Wojewoda podkreślił, że wyrok eksmisyjny z [...].09.2007 r. nie został dotąd wykonany, a wstrzymanie jego wykonania uwarunkowane jest złożeniem przez Gminę Miasta T. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, co nie zostało spełnione.
Wojewoda zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego - orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Nie bez znaczenia dla wyniku sprawy jest to, że adresat decyzji wyraźnie deklaruje swój powrót i wolę zamieszkiwania w lokalu nr [...]. Nie ma też, zdaniem organu, powodów, aby odmówić wiarygodności oświadczeniom samego zainteresowanego oraz zeznaniom jego matki. Zarówno oświadczenia strony, jak i zeznania świadka, są spójne, logiczne i przekonujące.
Zdaniem organu odwoławczego, nie można zgodzić się z zarzutami i argumentacją odwołującego się, że organ I instancji w sposób błędny zastosował art. 35 ustawy o ewidencji ludności oraz dokonał błędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy. Organ wyjaśnił, że mając na uwadze nietypowy, skomplikowany i złożony, charakter analizowanej sprawy, a także orzecznictwo sądów administracyjnych, opuszczenie przez adresata decyzji lokalu nr [...] pozostaje w związku przyczynowym z przebywaniem w zakładzie karnym, a adresat ten został zatrzymany w pobliżu miejsca pobytu stałego; nieprzebywanie adresata w lokalu zostało spowodowane koniecznością odbywania kary pozbawienia wolności; wymieniony nie został skazany za przestępstwo, skutkiem którego zastosowano by dodatkowo środek karny w postaci nakazu opuszczenia lokalu; przebywanie adresata w zakładzie karnym ma charakter czasowy (adresat odbywa krótkoterminową, nie zaś wieloletnią, karę pozbawienia wolności); pobyt adresata w zakładzie karnym nie oznacza, że utworzył on w tym miejscu centrum swoich interesów; adresat deklaruje powrót i zamieszkiwanie w ww. lokalu, a powrót ten nastąpi niebawem, jest on realny i nie ma przeszkód faktycznych i prawnych, aby w lokalu tym zamieszkał.
W oparciu o powyższe Wojewoda stwierdził, że opuszczenie przez stronę lokalu nr [...] nie miało charakteru definitywnego i całkowitego.
Zdaniem Wojewody organ I instancji odniósł się do innych zebranych w sprawie dowodów oraz do kwestii uznania za wiarygodne wyjaśnień samego adresata decyzji. W ocenie organu odwoławczego, nie ma sprzeczności pomiędzy wyjaśnieniami strony a zeznaniami jego matki, przesłuchanej w charakterze świadka, tak co do okoliczności opuszczenia lokalu w styczniu 2019 roku, jak też zamiaru powrotu strony do tego lokalu już w listopadzie 2019 roku. Treść dokumentów zebranych w sprawie, a mianowicie - informacja z KRK z [...].06.2019 r. oraz pismo dyrektora ZK we W. z [...].07.2019 r., potwierdzają istotne fakty związane z czasem i charakterem opuszczenia przez stronę miejsca pobytu stałego, na które wskazywał sam zainteresowany.
Z kolei dowód w postaci oględzin przedmiotowego lokalu z udziałem T. M., pracownika "[...]" w T. (firmy zajmującej się zarządzaniem nieruchomościami w tym m. in. budynkiem, w którym położony jest lokal nr [...]), potwierdza, że w lokalu tym znajdują się rzeczy osobiste należące do adresata decyzji.
W oparciu o powyższe organ odwoławczy stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki dopuszczające wymeldowanie R. W. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego.
M. B., działając przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019r., nr j.w., w której zarzucił:
- 1) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób sprzeczny ze wskazaniami wiedzy, zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji przyznanie waloru wiarygodności oraz prymatu wyjaśnieniom złożonym w toku postępowania przez R. W., podczas gdy osoba ta - jako uprzednio eksmitowana z lokalu wraz z innymi członkami rodziny przez właściciela na skutek nieregulowania należności czynszowych oraz nieregulująca przez wiele lat wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z lokalu po uprawomocnieniu się wyroku eksmisyjnego - ma interes by działać i od wielu lat działa na przekór interesom właściciela lokalu, co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, ponieważ skutkowało błędnym ustaleniem, że R. W. nie opuścił miejsca pobytu stałego, tj. lokalu położonego w T. przy ul. [...], w sposób trwały i dobrowolny, co ostatecznie implikowało niezastosowanie przez organ II instancji przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta T. orzekającej o odmowie wymeldowania R. W. z miejsca pobytu stałego, pomimo zaistnienia podstaw do orzeczenia decyzji zgodnej z wolą skarżącego; fakt pozbawienia wolności nie stanowi przesłanki do wymeldowania uczestnika z miejsca pobytu stałego, pomimo że odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się nierozerwalnie z opuszczeniem miejsca stałego pobytu i potwierdza wystąpienie przesłanki związanej z ustaniem pobytu; aresztowania nie można uznać za dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego, a przez to orzeczenie przez organu II instancji o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie wymeldowania R. W. z miejsca pobytu stałego, pomimo że w przypadku, gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest fakt, czy było ono dobrowolne, brak woli opuszczenia miejsca zamieszkania przez R. W. ma wpływ na decyzję organu II instancji o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie wymeldowania wyżej wymienionego, pomimo że w przypadku skazania uczestnika na karę pozbawienia wolności, wolę opuszczenia miejsca zameldowania automatycznie zastępuje podlegający wykonaniu wyrok sądu, przebywanie R. W. w zakładzie karnym należy traktować jako stan przejściowy, pomimo że kara pozbawienia wolności (tutaj w wymiarze półtora roku) wyczerpuje znamiona trwałości opuszczenia lokalu, wyrażony przez R. W. zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu po odbyciu kary pozbawienia wolności jest wystarczający do wydania decyzji o odmowie wymeldowania uczestnika, pomimo że przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ale należy również zbadać, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności.
- 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 35 o ewidencji ludności poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa.
Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z [...] października 2019 r., sygn. akt: [...], oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta T. z [...] sierpnia 2019 r. znak: [...] i zobowiązanie Prezydenta Miasta T. do wydania decyzji o wymeldowaniu R. W. z miejsca pobytu stałego tj. lokalu przy ul. [...] w T., jak również o zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zdaniem autora skargi organy obu instancji błędnie uznały, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka, jaką jest dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego przez R. W. Brak cechy dobrowolności nie zawsze stanowi przeszkodę do wymeldowania.
W szczególności wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonanie wobec niej tego orzeczenia. W tym przypadku wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok sądu. Tylko w szczególnych okolicznościach osoba, wobec której wykonywana jest kara pozbawienia wolności może posiadać stałe zameldowanie, np. w przypadku odbywania kary w systemie półotwartym, czy podczas korzystania z przerwy w odbywaniu kary (por. II OSK 1288/15 wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego).
Skarżący uważa, odnosząc się do argumentów o braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu na skutek pozbawienia wolności i przebywania w zakładzie karnym, że w przypadku, gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne. Odbywanie kary pozbawienia wolności co do zasady wiąże się z opuszczeniem miejsca stałego pobytu i potwierdza wystąpienie przesłanki związanej z ustaniem pobytu. Natomiast brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie stanowi w takiej sytuacji przeszkody do wymeldowania. W przedmiotowej sprawie opuszczenie lokalu przez R. W. jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym wyłącznie przez uczestnika, co umknęło organom I i II instancji w procesie dokonywania oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ustalaniu na jego podstawie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy i podjęciu oraz utrzymaniu decyzji o odmowie wymeldowania wyżej wymienionego.
Zdaniem Skarżącego ocena wyjaśnień uczestnika powinna być dokonana z ostrożnością. Uczestnik bowiem przez wiele lat postępował z pokrzywdzeniem właściciela lokalu, nie uiszczając wraz z pozostałymi członkami rodziny należności czynszowych, co stało się przyczyną skierowania przeciwko niemu powództwa o eksmisję. Sytuacja ta nie zmieniła się także po uprawomocnieniu się orzeczenia nakazującego opuszczenie i opróżnienie lokalu osobom go zajmującym. Przez pewien czas wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z lokalu częściowo regulowała G. J., która faktycznie w dalszym ciągu ten lokal zajmuje.
Aktualnie jedyny dochód właściciela stanowi odszkodowanie za niedostarczenie lokalu socjalnego wypłacane przez gminę. Skarżący uważa, że brak partycypacji w uczestnika w tych kosztach w jakimkolwiek okresie przypadającym na czas po wydaniu wyroku eksmisyjnego świadczy o tym, że lokal ten dobrowolnie opuścił i nie stanowił on już jego centrum życiowego, a brak dopełnienia obowiązkowi wymeldowania wynika z jego niedbalstwa lub obliczony jest na dalsze działanie na przekór interesom właściciela lokalu. Z tych samych pobudek uczestnik wyraził wolę powrotu do mieszkania po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności.
Ostrożność przy ocenie wiarygodności depozycji uczestnika jest również uzasadniona wynikami prowadzonego równolegle postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania A. W. wraz z jej małoletnim synem N. P., w ramach którego Prezydent Miasta T. decyzją z [...] lipca 2019 r., wydaną w sprawie [...], orzekło o wymeldowaniu tych osób z lokalu przy ul. [...] w T., a Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2019 r., wydaną w sprawie [...] na skutek odwołania A. W. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Pełnomocnik Skarżącego zwrócił uwagę, że na gruncie tego postępowania uczestniczka również próbowała dowieść, że przedmiotowy lokal w dalszym ciągu stanowi jej miejsce stałego pobytu, argumentując powyższe chociażby faktem pozostawienia w nim swoich ruchomości.
Szczegółowe rozpytanie wymeldowanej ujawniło jednak znaczne rozbieżności w podnoszonych przez nią twierdzeniach i dowiodło, że zostały one stworzone wyłącznie na potrzeby postępowania. W ocenie Skarżącego z tożsamą sytuacją mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu, a potwierdzenie tego stanu rzeczy było utrudnione wyłącznie odbywaniem kary pozbawienia wolności przez uczestnika. Pełnomocnik Skarżącego uważa, że pozostawienie w lokalu przez uczestnika pewnych przedmiotów osobistych nie oznacza jeszcze, że miejsce to w dalszym ciągu stanowi jego centrum życiowe, a może wynikać wyłącznie z faktu, że w lokalu tym nadal przebywa jego matka.
Skarżący wskazał, że fakt posiadania przez uczestnika kluczy do lokalu nie został natomiast w żaden sposób zweryfikowany.
W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej o oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U z 2019r. poz. 2325 ze zm. dalej – p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności czy celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kontroli Sądu poddana została decyzja Wojewody [...] z [...] października 2019r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o odmowie wymeldowania R. W. (dalej jako: "Uczestnik"), z miejsca pobytu stałego w T. przy ul. [...].
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r., poz. 1397) - zwana dalej: "ustawą".
Zgodnie z tym przepisem w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 824/11 - orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA",). Zameldowanie nie służy zatem powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania.
Przy ustalaniu zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności należy mieć na uwadze, że zameldowanie ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy, a więc nie ma ono nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym przysługującym danej osobie względem określonego lokalu. Jeżeli osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełni obowiązku wymeldowania się, właściwy organ gminy z urzędu lub na wniosek musi podjąć decyzję w sprawie wymeldowania. Dla przyjęcia zatem podstaw uzasadniających wydanie przez organ decyzji o wymeldowaniu wymagane jest jedynie: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania.
Na gruncie art. 35 ustawy w orzecznictwie sądów administracyjnych opracowano pewne ogólne kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu przyjmując, że w sytuacjach typowych konieczne jest wiążące ustalenie, że opuszczenie miejsca pobytu nosiło cechy trwałości i dobrowolności oraz połączone było z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. Innymi słowy, chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2408/12, z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 802/17).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego szeroko komentowana jest także przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego. Konieczność wystąpienia dobrowolności opuszczenia lokalu pojmowanej jako wyraz woli osoby, która lokal opuściła, winna być, w ocenie NSA, badana i oceniana w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość czy dana osoba opuściła lokal samodzielnie, czy też na skutek bezprawnych działań innych podmiotów. Sąd ten wskazał także, że ocena, czy dobrowolność owa wystąpiła, pozbawiona jest natomiast uzasadnienia, jeśli dana osoba, nie wskutek bezprawnego postępowania innych osób, lecz wskutek własnych bezprawnych działań została zatrzymana przez organy ścigania i opuszczenie przez nią lokalu jest konsekwencją wywołanego przez jej działania aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku zatem zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność.
W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. (por. np. wyroki NSA z dnia 26 września 2007 r., II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009 r., II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., II OSK 1976/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., II OSK 2407/11; z dnia 29 lipca 2014 r., II OSK 394/13, z dnia 10 grudnia 2014 r., II OSK 1236/13).
Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organy obydwu instancji oceniły charakter pobytu stałego R. W. w T. przy ul. [...] w sposób bezkrytyczny, ograniczając się do oświadczenia wyżej wymienionego zawartego w piśmie z [...] lipca 2019 r.
W ocenie Sądu argumenty, którymi posłużył się Uczestnik postępowania w powyższym piśmie są niewystarczające do uznania, że pobyt wyżej wymienionego we wskazanym miejscu ma charakter trwały. Natomiast opuszczenie lokalu wywołane osadzeniem ww. w zakładzie karnym zwalnia organy z badania przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu.
W stanowisku zawartym w piśmie z [...] lipca 2019 r. R. W. potwierdza zamieszkiwanie pod wskazanym powyżej adresem, deklaruje zamiar powrotu do tego miejsca po zakończeniu pobytu w zakładzie karnym ([...] listopada 2019r.) oraz zapewnia, że posiada klucze do mieszkania objętego niniejszym postępowaniem. Akta sprawy potwierdzają, że został on zatrzymany przy ul. [...] w T. przez Policję przed osadzeniem w zakładzie karnym.
Zdaniem Sądu organ bezkrytycznie oparł się na oświadczeniach składanych w trakcie postępowania przez osoby bliskie R. W. Matka wyżej wymienionego – G. J., rzeczywiście w trakcie przesłuchania w charakterze świadka potwierdziła pobyt syna pod wskazanym wyżej adresem (protokół z przesłuchania świadka z [...] maja 2019r. w aktach sprawy). Podobnie pobyt Uczestnika pod ww. adresem zadeklarowała jego siostra – A. W. (protokół oględzin z [...] lipca 2019r w aktach sprawy).
Należy zwrócić uwagę, że ww. osoby łącznie z R. W. na dzień złożenia wniosku o wymeldowanie posiadały prawomocny nakaz opróżnienia lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w T. przy ulicy [...] i wydania go M. B. (wyrok Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny w T. z [...] września 2007r.). Wobec powyższego, o kwalifikacji pobytu uczestnika w spornym lokalu nie powinna decydować tylko treść oświadczeń osób, do których skierowany jest nakaz opróżnienia lokalu, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu.
Bezspornym jest, że R. W. opuścił miejsce stałego pobytu i nie przebywa w nim od [...] stycznia 2019r. (osadzenie w Zakładzie Karnym we W).
W przypadku osób odbywających karę pozbawienia wolności organ powinien badać gdzie dana osoba ma swoje centrum życiowe, jaką utrzymuje więź (kontakt) z lokalem i osobami w nim zamieszkującymi. Wszystkie te okoliczności należy oceniać z perspektywy kryteriów obiektywnych lub zobiektywizowanych co oznacza, że nie wystarczają w tej mierze jedynie zapewnienia o chęci zamieszkania w określonym miejscu, nieznajdujące swojego odbicia w konkretnych faktach.
Podkreślić należy, że opuszczenie lokalu było konsekwencją czynów Uczestnika i nie zostało spowodowane bezprawnym działaniem osoby trzeciej. W takim stanie faktycznym jak w niniejszej sprawie nie ma znaczenia, że Uczestnik posiada klucze do mieszkania. Nie może on ubiegać się o przywrócenie stanu posiadania, ponieważ przebywa w zakładzie karnym. W chwili opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania nie posiadał on tytułu prawnego do lokalu, a ze względu na wyrok nakazujący opróżnienie lokalu takiego tytułu nie nabędzie.
Zatem bezsporna okoliczność przebywania ww. w zakładzie karnym, brak tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, nakaz jego opróżnienia oraz jedynie deklaracje o chęci powrotu do mieszkania, mogą prowadzić do wniosku, że opuszczenie lokalu przez Uczestnika ma charakter trwały i dobrowolny. Sąd na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu traktuje te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć uczestnika ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania.
Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2019 r. sygn. II OSK 2025/7, LEX nr 2965729).
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza stanowiska organu, że lokal objęty postępowaniem stanowi centrum życiowe Uczestnika postępowania, do którego zamierza on powrócić.
Pozostawione w mieszkaniu rzeczy osobiste i przedmioty należące do Uczestnika są niewystarczającym dowodem na potwierdzenie stałego pobytu.
W ocenie Sądu dowody zgromadzone przez organy w sprawie są nieprzekonujące. Na gruncie rozpoznawania tej konkretnej sprawy zarówno rzeczy pozostawione w mieszkaniu przez Uczestnika, jak również oświadczenia matki i siostry, mogą świadczyć o utrzymywaniu fikcji meldunkowej.
Oświadczenia ww. osób powinny zostać zweryfikowane poprzez przesłuchanie sąsiadów lub ich rozpytanie przez dzielnicowego.
Ustaleń w powyższym zakresie zabrakło, co świadczy o naruszeniu przepisów prawa procesowego. Organy bowiem zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego i nie mogły tym samym dokonać swobodnej oceny dowodów.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uzupełni materiał dowodowy o oświadczenia sąsiadów. Ustali gdzie powrócił Uczestnik po opuszczeniu zakładu karnego. Organ będzie miał na uwadze, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć Uczestnika ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania osoby, która w lokalu nie przebywa, prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej.
Z tych względów Sąd orzekł na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.ps.a., jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.