Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 marca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267) i art. 5 pkt. 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.), po rozpatrzeniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, nie stwierdził u J. W. choroby zawodowej – astmy oskrzelowej, wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych, określonej w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21 poz. 94 z późn. zm.).
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia orzekający organ podniósł, iż w dniu 29.11.2010 r. wpłynęło do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej - astmy oskrzelowej u J. W., który wiąże podejrzenie powstanie choroby zawodowej z pracą w zakładach Przemysłu Odzieżowego "[...], obecnie "[...]" Przedsiębiorstwo[...], w których to zakładach pracował od września 1961 r. do lutego 1985r., w tym od 1.07.1964 r. do 27.07.1975 r. w charakterze - prasowacza. Od 1985 r. J. W. przebywa na rencie z tytułu astmy oskrzelowej.
Organ wyjaśnił, że zainteresowany od 1.09.1961 r. do 30.06.1964 r. w Zakładach Przemysłu [...]" jako uczeń miał praktyki, w pierwszej klasie dwa razy w tygodniu po 6 godzin, w drugiej i trzeciej klasie po trzy razy w tygodniu po 6 godzin. Po ukończeniu szkoły od lipca 1964 r. do lipca 1975 r. był zatrudniony na stanowisku prasowacza. Do jego obowiązków należało prasowanie szytych wyrobów, w początkowym okresie żelazkiem, a następnie prasowanie maszynowe za pomocą automatu prasowalniczego. Od lipca 1975 r. do października 1979 r. zainteresowany kontynuował pracę w Zakładach Przemysłu [...] na stanowisku brygadzisty. Do obowiązków brygadzisty należało zarządzanie grupą ludzi, organizowanie pracy dla podległych mu pracowników, nadzorowanie wykonywania pracy przez poszczególnych pracowników, wstępna kontrola jakości wykonywanej pracy, współpraca i organizacja współpracy z innymi zespołami na szwalni.
W okresie od 3.11.1980 r. do 11.02.1985 r. wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku brygadzisty kontrolera. Praca na tym stanowisku była związana z dokonywaniem przeglądu i kontroli wyrobów gotowych pod kątem braków, niedoróbek. W tym okresie wnioskodawca czyścił plamy za pomocą trójchloroetylenu, lecz według oświadczenia przedstawiciela pracodawcy czynności te były wykonywane sporadycznie. Od 1985 r. strona przebywała na rencie z tytułu astmy oskrzelowej, natomiast od 25.02.1986 r. do 31.12.1987 r. zainteresowany kontynuował pracę w Spółdzielni [...] na stanowisku mistrz zakładu W-3 i do jego obowiązków należało, codzienne sprawdzanie sprawności maszyn, urządzeń i sprzętu, zapewnianie ciągłości zaopatrzenia stanowisk roboczych w potrzebne surowce, półfabrykaty i materiały pomiarowe.
Organ zwrócił też uwagę na brak wyników pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowiskach pracy do 1987 r., natomiast w wyniku przeprowadzonych pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia wykonywanych w okresie od 2004 do 2010 r. nie stwierdzono przekroczeń najwyższego dopuszczalnego stężenia pyłu całkowitego Krotność NDS od p.o.m. do 0.09.
Od 17.02.1988 r. do 14.10.1988 r. wnioskodawca był zatrudniony w Przedsiębiorstwie [...] na stanowisku mistrza zmianowego, lecz brakuje wyników pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia na stanowiskach pracy w zakładzie.
Od 7.01.1992 r. do 30.04.1993 r. zainteresowany pracował w Przedsiębiorstwie Zagranicznym [...] na stanowisku krojczego. Następnie pracował w [...] na stanowisku krojczego. Do jego obowiązków należało krojenie tkanin za pomocą elektrycznego noża pionowego oraz ręcznej maszynki do rozkroju tkanin. Wyniki pomiarów wykonane w 1998 r. przy stanowisku szycia wykazały stężenie formaldehydu p.o.m., pomiary wykonane w 2002 r. przy stole krojczym w czasie lagowania i rozkroju tkanin: stężenie formaldehydu Krotność NDS - 0,13.
Następnie od 2.08.1993 r. do 19.02.1994 r. wnioskodawca pracował w Przedsiębiorstwie [...] na stanowisku krojczego. Od 21.02.1994 r. do 31.01.1995 r. pracował w [...] na stanowisku brygadzisty i jako brygadzista sprawował nadzór nad grupą pracowników niepełnosprawnych. Kierował całością powierzonego odcinka produkcji, organizował pracę zespołu, przydzielał prace podległej grupie pracowników.
Od 20.03.1995 r. do 15.02.1999 r. pracował w "[...]" Spółka z o.o. w [...] na stanowisku krojczego p.o. obowiązki brygadzisty krojowni.
W zakładach prowadzących działalność gospodarczą przeprowadzono dochodzenia epidemiologiczne w celu oceny narażenia zawodowego, w których zainteresowany nie brał udziału, jednak był prawidłowo o nich zawiadamiany. Po zebraniu materiału w sprawie oceny narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] skierował stronę na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w[...]. Z uwagi na trudności diagnostyczne Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii w [...]o wyznaczenie terminu obserwacji klinicznej. Instytut Medycyny Pracy w [...] zwrócił się z prośbą do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] o podanie rodzajów materiałów i czynników chemicznych o działaniu alergizującym, z którymi wnioskodawca miał kontakt w trakcie pracy zawodowej.
W celu uzupełnienia materiału dowodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny zwrócił się do strony oraz do pracodawców o podanie rodzajów materiałów i czynników chemicznych z którymi miał kontakt w trakcie pracy zawodowej wnioskodawca. Z przesłanej dokumentacji wynikało, że zainteresowany miał kontakt z wełną czesankową i zgrzebną oraz z materiałami syntetycznymi. W zależności od przeznaczenia były to materiały o rożnym składzie procentowym: elana 100% oraz 30% na 70%, anilana, bistor, elanowełna 50% na 50%, elanobawełna, stylon, włókna octanowe. Czynniki chemiczne występujące na stanowiskach pracy to: rozpuszczalniki, benzyny różnego rodzaju, denaturaty oraz "TRI". Według oświadczenia zainteresowanego przebywał on 7/8 czasu na produkcji, nieraz stał i czyścił plamy po 8 godzin. Według oświadczenia "[...] Przedsiębiorstwa Odzieżowego [...] w zakładzie były stosowane tkaniny z włókien naturalnych.
Czynniki chemiczne stosowane w tym czasie do czyszczenia to: denaturat oraz trójchloroetylen. Substancje te były używane okresowo tylko w przypadkach konieczności usunięcia zabrudzeń i plam na wyrobach gotowych. Powyższe informacje pismem z dnia 22.12.2011 r. przesłano do Instytutu Medycyny Pracy w [...].
W związku z wniesionymi przez stronę uwagami, PPIS w [...] skierował do zainteresowanego pismo z dnia 2.01.2012 r. z prośbą o wskazanie świadków mogących potwierdzić jego warunki pracy, a późniejsze informacje z przeprowadzonych dowodów – składania zeznań, zostały przesłane pismem z dnia 1.02.2012 r. wraz z pismami strony, do Instytutu Medycyny Pracy w[...].
W dniu 6.04.2012 r. Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] wydała orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej astmy oskrzelowej poz. 6 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu podano, że objawy kliniczne astmy występowały zarówno w pracy, jak i w domu. Zmiany stanowisk pracy nie miały wpływu na przebieg choroby. Kontakt z czynnikami o działaniu nieswoiście drażniącym nasilał dolegliwości. Podczas hospitalizacji w Klinice Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w [...] wykonano szereg badań alergologicznych oraz badań czynnościowych układu oddechowego. Stwierdzono zaburzenia wentylacji płuc o charakterze obturacyjnym oraz skurczu oskrzeli. W organizmie nie stwierdzono obecności swoistych przeciwciał dla potencjalnych alergenów zawodowych charakterystycznych dla jego stanowisk pracy.
Pismem z dnia 27.04.2012 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w poinformował Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o złożeniu przez stronę wniosku o przeprowadzenie ponownego badania w jednostce orzeczniczej II stopnia, Instytut Medycyny Pracy w [...].
W dniu 18.10.2012 r. wpłynęło do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u zainteresowanego, wystawione przez Instytut Medycyny Pracy im. [...] Klinika Chorób Zawodowych i Toksykologii Oddział Chorób Zawodowych w [...]. W uzasadnieniu braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podano, że pierwsze dolegliwości pod postacią napadów suchego kaszlu pojawiły się pod koniec lat 70 - tych. Rozpoznanie astmy oskrzelowej postawiono w 1977 r. Od 1985 r. wnioskodawca pobierał świadczenia rentowe z powodu astmy oskrzelowej. Dolegliwości pod postacią duszności, napadów kaszlu z towarzyszącym łzawieniem oraz kichaniem występowały zarówno w pracy jak i w domu. U badanego występowało sezonowe zaostrzenie się przebiegu choroby. Nie zaobserwowano wpływu na przebieg choroby w wyniku zmiany stanowisk pracy. W surowicy krwi nie stwierdzono obecności swoistych przeciwciał dla potencjalnych alergenów zawodowych. Punktowe testy skórne z potencjalnymi alergenami zawodowymi dały wynik ujemny. Stwierdzono jedynie pozazawodowe uczulenie na alergeny chwastów.
Wskazano, że całokształt obserwacji klinicznej w tym analiza narażenia zawodowego, przebiegu choroby i jej stopnia zaawansowania oraz wyniki wykonanych badań nie dały podstaw do rozpoznania u strony zawodowej etiologii astmy oskrzelowej. Uzasadniają rozpoznanie atopowej (pozazawodowej) astmy oskrzelowej z uczuleniem na alergeny chwastów, natomiast występująca w przebiegu tej choroby nieswoista nadreaktywność oskrzeli mogła być przyczyną nasilania się dolegliwości przy kontakcie z czynnikami o nieswoistym działaniu drażniącym drogi oddechowe podczas wykonywania czynności zawodowych. Czynniki te mogły w nieswoisty sposób nasilać dolegliwości, ale nie mogą być uznane za pierwotną przyczynę choroby zawodowej.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] po zakończeniu postępowania dowodowego zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, z którego wnioskodawca skorzystał oświadczając, że przeprowadzone dochodzenie jest nieadekwatne i nierzetelne, część faktów jest przeinaczona i pominięta, pomimo uwag składanych na piśmie. Zaznaczył, że w Zakładach Przemysłu Odzieżowego "[...]" na stanowisku prasowacza pracował 10 lat, codziennie narażony był przez 8 godzin na opary i wyziewy które przyczyniły się do powstania choroby zawodowej.
Pismem z dnia 19.11.2012 r. organ I instancji zwrócił się do strony o podanie faktów, które pominięto, a które przeinaczono. W piśmie z dnia 27.12.2012 r. wnioskodawca wyjaśnił, że nieprawdą jest, jakoby przeważała wełna czesankowa, tego typu tkaniny zdarzały się sporadycznie. Według jego oświadczenia, w toku produkcji dominowały tkaniny syntetyczne, wełna zgrzebna i sukno, które były pozyskiwane z recyklingu, przy czym w żadnym z wcześniejszych pism nie podawał, że w toku produkcji stosowane było sukno, natomiast piśmie z dnia 14.12.2012 r. wskazał, że "najgorsza była wełna zgrzebna ze starych szmat i odpadów produkcyjnych".
W skierowaniu na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że nie podawał, iż przeważała wełna czesankowa, a wskazani przez stronę świadkowie też nie podawali, że do szycia stosowana była wełna zgrzebna i sukno. Wnioskodawca wskazał, iż nieprawdą jest, że dekatyzowany był tylko gurt, natomiast informację o dekatyzowaniu gurtu przekazał jeden ze świadków wskazany przez stronę; o dekatyzowaniu dodatków krawieckich poinformował pismem z dnia 27.12.2012 r.
Wyjaśniono również, że informację dotycząca czasu przebywania zainteresowanego na produkcji uzyskano podczas sporządzania Karty oceny narażenia zawodowego dnia 16.03.2011 r. w Spółdzielni [...]" i ten czas dotyczy tylko tego zakładu.
W związku z wniesionymi uwagami Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny pismami z dnia [...] zwrócił się do Instytut Medycyny Pracy im. [...] z prośbą o weryfikację orzeczenia lekarskiego nr[...]. W odpowiedzi na ww. pismo Instytut poinformował, że wypowiedział się w toczącej się sprawie zarówno w formie opinii konsultacyjnej dla jednostki orzeczniczej I stopnia jak i jako jednostka orzecznicza II stopnia po wniesieniu wniosku o ponowne przeprowadzenie badań. Wykonane w Instytucie punktowe testy wykazały pozazawodowe uczulenie na alergeny chwastów oraz brak uczulenia na potencjalne alergeny zawodowe. Wskazano, że w przypadku zainteresowanego obecna w przebiegu atopowej astmy oskrzelowej nieswoista nadreaktywność oskrzeli, może być przyczyną nasilania się dolegliwości podczas wykonywania czynności zawodowych przy kontakcie z czynnikami o nieswoistym działaniu drażniącym drogi oddechowe np. wysoką temperaturą, parami substancji drażniących, natomiast fakt nasilania się objawów choroby pozazawodowej poprzez warunki pracy nie może być traktowany jako przyczyna rozwoju choroby a tym samym spełniać ustawowe warunki konieczne do rozpoznania choroby zawodowej.
W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny pismem znak [...] r. zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] o umożliwienie stronie przeprowadzenia badań w innej jednostce orzeczniczej II stopnia tj. Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...].
Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] pismem z dnia [...] zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] o wyznaczenie terminu obserwacji klinicznej w trybie odwoławczym dla zainteresowanego.
W dniu 2.12.2013 r. wpłynęło do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - astmy oskrzelowej u wnioskodawcy, wystawione przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w[...]. W uzasadnieniu braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wskazano, że zainteresowany zgłosił się do Instytutu w dniu 25.08.2013 r., w okresie zaostrzenia astmy oskrzelowej. W wywiadzie przy przyjęciu podawał duszność spoczynkową od kilku dni, duszność nocną od tygodnia, kaszel wilgotny.
W wykonanym badaniu spirometrycznym wykazano zaburzenia wentylacji o typie obturacji umiarkowanego stopnia. W badaniach gazometrycznych krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku obserwowano cechy częściowej niewydolności oddechowej. Stężenie JgE całkowitego niskie 51,19 IU/ml. We wrześniu 2013 r. zainteresowany miał wykonane HRCT klatki piersiowej, w którym nie wykazano obecności rozstrzeni oskrzeli. W dniu 3.11.2013 r. zainteresowany zgłosił się ponownie do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] celem dokończenia obserwacji. W badaniu fizykalnym nad polami płucnymi stwierdzono wydłużony wydech, pojedyncze fyrczenia oraz nieliczne trzeszczenia u podstawy płuca lewego. W wykonanym w trakcie drugiej hospitalizacji badaniach czynnościowych układu oddechowego nie stwierdzono zaburzeń wentylacji. W następnych dniach wykazano zaburzenia wentylacji o typie obturacji łagodnego stopnia.
Próba rozkurczowa z Ventolinem wypadła ujemnie, natomiast z Atroventem dodatnia. Przeprowadzona diagnostyka alergologiczna wykazała w testach skórnych ujemne odczyny zarówno z pospolitymi alergenami wziewnymi, jak również z potencjalnymi alergenami środowiska pracy wnioskodawcy. Słabo dodatni był jedynie test płytkowy z siarczynem sodowym. Nie stwierdzono również w surowicy alergenowi swoistych przeciwciał JgE skierowanych przeciwko takim alergenom jak bawełna i formaldehyd.
Biorąc pod uwagę całokształt w obserwacji klinicznej, w tym wywiad chorobowy, dane dostępne z dokumentacji oraz wyniki przeprowadzonych testów alergologicznych, a przede wszystkim znaczący udział czynników infekcyjnych w rozwoju objawów astmy oskrzelowej i obecność ognisk zakażenia w obrębie górnych i dolnych dróg oddechowych, również w latach 70-tych (astma oskrzelowa endogenna), orzekający organ nie znalazł zatem podstaw do rozpoznania choroby zawodowej astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego, tym bardziej, że wnioskodawca nie pracuje zawodowo w narażeniu na czynniki alergizujące od 1999 r., przy czym czynniki środowiska pracy w sposób niespecyficzny mogły nasilać objawy już istniejącej astmy oskrzelowej o podłożu infekcyjnym.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. podniósł, że w Zakładzie Przemysłu Odzieżowego "[...]" był narażony na czynniki szkodliwe, które zniszczyły mu zdrowie i przyszłość. Strona poinformowała, że surowce używane w tamtych latach były zupełnie inne, niż obecnie (pomimo takich samych nazw). W jego ocenie surowce podstawowe oraz dodatki "stwarzały bombę ekologiczną". Odwołujący podniósł także, że Instytut Medycyny Pracy w [...] stwierdził astmę atopową, natomiast Instytut w [...] astmę endogenną.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
W ocenie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nie ma podstaw do zmiany decyzji organu I instancji, gdyż postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej odwołującego się zostało przeprowadzone przez organ I instancji w sposób prawidłowy i zgodny z obowiązującymi przepisami; w rozpatrywanej sprawie organ I instancji uwzględnił wszystkie materiały dowodowe niezbędne do wydania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej tj. wyniki przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego oraz stosowne opinie lekarskie.
Z uwagi na rozbieżności pomiędzy nazewnictwem w orzeczeniach jednostek orzeczniczych, organ I instancji pismem z dnia 29.01.2014 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z pytaniem czy astma oskrzelowa i astma atopowa są tą samą jednostką chorobową. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy poinformował, iż pozazawodowa astma oskrzelowa atopowa i astma oskrzelowa endogenna rozpoznane u zainteresowanego przez dwie jednostki naukowo badawcze, są tą samą jednostką chorobową. W przedmiotowej sprawie niniejsza wątpliwość została wyjaśniona, wobec tego odwołujący się miał możliwości zapoznać się z ww. wyjaśnieniem.
Wskazano, że odwołujący się podniósł, że pomimo wnoszenia uwag postępowanie organu I instancji prowadzone było powierzchownie i nierzetelnie, a część faktów została przeinaczona. Ze względu na powyższy zarzut organ, w celu wyjaśnienia wskazanych okoliczności, zawiadomił stronę, iż wszelkie wniesione na piśmie informacje przekazał do Instytutu Medycyny Pracy w[...]. Mimo to organ zwrócił się do odwołującego o uszczegółowienie zarzutów. Wyjaśnienia zostały wysłane do jednostki orzeczniczej II stopnia w celu weryfikacji orzeczenia lekarskiego, natomiast pisma kierowane do Instytutu organ przekazywał do wiadomości zainteresowanemu. Powyższe jednoznacznie zdaniem organu odwoławczego wskazuje, że organ I instancji prowadził postępowanie rzetelnie i wnikliwie.
W toku prowadzonego postępowania odwoławczego zainteresowany dostarczył do organu II instancji pisma, w których przedstawił swoje wątpliwości dotyczące przedmiotowej sprawy. Z uwagi na powyższe Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] w celu uzyskania opinii uzupełniającej zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] z prośbą o ocenę materiału dowodowego tj. wniesionych uwag oraz wyjaśnień. Organ II instancji mając na uwadze wątpliwości i żądania strony wniósł o zajęcie stanowiska, czy astma oskrzelowa odwołującego mogła być spowodowana warunkami środowiska pracy w tym także oparami rozpuszczalników, benzyn, TRI i substancji chemicznych zawartych w tkaninach i różnych dodatkach.
Ponadto, stosownie do uwag, organ II instancji zwrócił się o wyjaśnienie, czy w przedmiotowej sprawie konieczne jest poddanie pacjenta testom na ww. czynniki oraz na opary wydobywające się w wysokich temperaturach podczas pracy na stanowisku prasowacza w Z.P.O. [...]".
Instytut w opinii uzupełniającej z dnia 28.04.2014 r. po zapoznaniu się z uwagami odwołującego, w pełni podtrzymał stanowisko wyrażone w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] o braku podstaw do rozpoznania u pacjenta astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. Instytut jednoznacznie stwierdził, że stwierdzona u zainteresowanego astma oskrzelowa nie została spowodowana warunkami pracy, w tym m.in. narażeniem na opary rozpuszczalników, benzyny, TRI i innych substancji chemicznych zawartych w tkaninach i różnych dodatkach. Powyższe substancje mają przede wszystkim nieswoiste działanie drażniące na drogi oddechowe i teoretycznie mogą być przyczyną astmy oskrzelowej niealergicznej, bez okresu latencji. Tego typu astma oskrzelowa rozwija się szybko, do 24 godzin po jednorazowym narażeniu w miejscu pracy na bardzo wysokie stężenie czynnika drażniącego, wielokrotnie przekraczającego normatywy higieniczne (najczęściej w warunkach awaryjnych). Tego rodzaju sytuacja w omawianym przypadku nie miała miejsca.
Wskazano, że odwołujący podniósł, iż pracował w takich warunkach codziennie, zagrożenie trwało latami i było codziennością, a nie sytuacją awaryjną, jednak zdaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, sytuacja awaryjna to nagłe (a nie trwające latami) niekontrolowane zdarzenie, które powoduje lub może powodować natychmiastowe, poważne zagrożenie dla człowieka czy środowiska. I właśnie najczęściej pod wpływem sytuacji awaryjnej z udziałem czynnika drażniącego (np. substancji wskazanych przez odwołującego) w bardzo wysokim stężeniu może powstać astma oskrzelowa niealergiczna.
Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] po analizie wyjaśnień strony poinformował także, iż dane z dostępnej dokumentacji lekarskiej odnośnie przebiegu choroby i całokształt przeprowadzonej diagnostyki w warunkach klinicznych, wskazują na istnienie u odwołującego astmy niezawodowej, atopowo-infekcyjnej, nie związanej przyczynowo z warunkami środowiska pracy, co wynika z badań bakteriologicznych, konsultacji laryngologicznej, a także przeprowadzonej diagnostyki alergologicznej, która nie wykazała istnienia w surowicy pacjenta alergenowoswoistych przeciwciał dla potencjalnych alergenów zawodowych. Ponadto testy naskórkowe wykonane podczas hospitalizacji w Instytucie w [...] z czynnikami specyficznymi dla środowiska pracy zainteresowanego, wypadły negatywnie. W opinii Instytutu nie ma konieczności wykonywania u pacjenta innych testów alergicznych.
Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej stwierdziły, że nie podważają uciążliwości i szkodliwości warunków pracy ani stwierdzonej choroby układu oddechowego - astmy oskrzelowej, jednakże w przypadku odwołującego się, nie zostały spełnione warunki niezbędne do rozpoznania choroby zawodowej. Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przedmiotem postępowania było zatem ustalenie, czy choroba stwierdzona u odwołującego (astma oskrzelowa) powstała w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy.
Jednostki orzecznicze jednoznacznie wskazały brak podstaw do rozpoznania astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. Również w wyniku oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego w ocenie organu II instancji nie można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że warunki pracy spowodowały skutki zdrowotne pod postacią astmy oskrzelowej.
Podkreślenia zdaniem organu odwoławczego wymaga także okoliczność, iż wszelkie dodatkowe wyjaśnienia składane przez stronę, organy I i II instancji przekazywały do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, Instytutu w [...] i Instytutu w [...] celem wydania opinii przez jednostki uprawnione do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych. Jednostki na podstawie badań, wywiadu oraz dokumentacji z uwzględnieniem okoliczności i wyjaśnień wskazywanych w toku postępowania przez odwołującego wydały spójne i zgodne w argumentacji orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej. W analizowanej sprawie nie ma miejsca związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy występowaniem w środowisku pracy czynników szkodliwych, a stwierdzonym schorzeniem. Uwagi wnoszone przez odwołującego w toku postępowania organów I i II instancji, w ocenie organu nie stanowią podstawy do korekty orzeczeń lekarskich, ani zmiany określonego w nich stanowiska o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.
Wskazano, że w przedmiotowym postępowaniu przeprowadzona diagnostyka alergologiczna wykazała w testach skórnych ujemne odczyny zarówno z pospolitymi alergenami wziewnymi, jak również z potencjalnymi alergenami środowiska pracy badanego. Ponadto w surowicy krwi nie stwierdzono swoistych przeciwciał dla potencjalnych alergenów zawodowych. Powyższe jednoznacznie wskazuje na brak zawodowej etiologii schorzenia i fakt pracy w kontakcie z surowcami używanymi w latach zatrudnienia odwołującego, czy z surowcami używanymi obecnie, nie ma wpływu na rezultat obserwacji w kierunku choroby zawodowej - astmy oskrzelowej.
Z analizy zebranego materiału zdaniem organu II instancji jednoznacznie wynika, że nie ma merytorycznych podstaw do uznania rozpoznanego schorzenia tj. astmy oskrzelowej, za następstwo narażenia na czynniki środowiska pracy zainteresowanego, gdyż nie zostały spełnione konieczne warunki do stwierdzenia choroby zawodowej, bowiem sam fakt stwierdzenia schorzenia pod postacią astmy oskrzelowej, nie jest jednoznaczny z rozpoznaniem choroby zawodowej, nawet w sytuacji występowania w środowisku pracy narażenia na czynnik mogący mieć szkodliwy wpływ na zdrowie człowieka.
W skardze do sądu J. W. podniósł, że nie zgadza się z orzeczeniami lekarskimi, gdyż leczenie astmy atopowej i endogennej jest w różnych przypadkach nieporównywalne. W ocenie skarżącego warunki, w których pracował okazały się zabójcze. Czynniki szkodliwe (m.in. surowce, barwniki tkanin, opary, brak wentylacji, zapylenie, artykuły i środki chemiczne) w połączeniu z wysoką temperaturą były bardzo zdradliwe i miały negatywny wpływ na jego zdrowie. Podkreślił, że w takich warunkach pracował codziennie po 8 godzin przez wiele lat; w ocenie strony nie były to "sytuacje awaryjne".
Skarżący podniósł, że opinia zawarta w formularzu oceny narażenia zawodowego jest nieadekwatna i kłamliwa. W jego ocenie wszystkie badania prowadzone w trakcie leczenia i zażywania leków, nie mogą być wiarygodne i prawdziwe. Skarżący podkreślił, że istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy występowaniem w środowisku pracy czynników szkodliwych a stwierdzonym schorzeniem (K-22B).
Skarżący podniósł ponadto, iż formularz oceny narażenia zawodowego zawiera nieadekwatną i kłamliwą opinię, gdyż we wskazanych zagrożeniach ujęto tylko pyły.
W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżony akt odpowiada wymogom prawa.
Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje więc zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013, poz. 1367), zaś drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Należy zaakcentować, że wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 omawianego aktu wykonawczego.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest stwierdzenie choroby zawodowej wymienionej w pozycji 6 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367) tj. astmy oskrzelowej.
Orzekające w sprawie organy odmówiły stwierdzenia choroby zawodowej uzasadniając swoje stanowisko wnioskami płynącymi z przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, w wyniku którego ustalono, że całokształt obserwacji klinicznej, w tym analiza narażenia zawodowego, przebieg choroby i jej stopnia zaawansowania oraz wyniki wykonywanych badań, nie dają podstaw do rozpoznania u skarżącego zawodowej etiologii astmy oskrzelowej w związku z czym brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej układu oddechowego - astmy oskrzelowej wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych.
Zdaniem Sądu stanowisko takie jest uprawnione. Z dołączonych do akt sprawy orzeczeń lekarskich wynika jednoznacznie, że stwierdzona u skarżącego astma oskrzelowa nie została spowodowana warunkami pracy, w tym m.in. narażeniem na opary rozpuszczalników, benzyny, TRI i innych substancji chemicznych zawartych w tkaninach i różnych dodatkach. O ile powyższe substancje mają przede wszystkim nieswoiste działanie drażniące na drogi oddechowe i teoretycznie mogą być przyczyną astmy oskrzelowej niealergicznej, bez okresu latencji, to tego typu astma oskrzelowa rozwija się szybko, do 24 godzin po jednorazowym narażeniu w miejscu pracy na bardzo wysokie stężenie czynnika drażniącego, wielokrotnie przekraczającego normatywy higieniczne (najczęściej w warunkach awaryjnych). Tego rodzaju sytuacja w omawianym przypadku nie miała miejsca, gdyż jak sam skarżący wskazywał - zagrożenie trwało latami i było codziennością, a nie sytuacją awaryjną czyli nagłym (a nie trwającym latami) niekontrolowanym zdarzeniem, które powoduje lub może powodować natychmiastowe, poważne zagrożenie dla człowieka, czy środowiska.
Jak wskazał organ i jednostki lekarskie, najczęściej pod wpływem sytuacji awaryjnej z udziałem czynnika drażniącego (np. substancji wskazanych przez zainteresowanego) w bardzo wysokim stężeniu, może powstać astma oskrzelowa niealergiczna.
W związku z powyższym zwrócić należy uwagę, że Instytut Medycyny Pracy w [...] po dwukrotnym badaniu skarżącego jednoznacznie wskazywał, iż obecna w przebiegu atopowej astmy oskrzelowej nieswoista nadreaktywność oskrzeli może być przyczyną nasilania się dolegliwości podczas wykonywania czynności zawodowych przy kontakcie z czynnikami o nieswoistym działaniu drażniącym drogi oddechowe, np. wysoką temperaturą, parami substancji drażniących, jednak fakt nasilania się objawów choroby pozazawodowej poprzez warunki pracy nie może być jednak traktowany jako przyczyna rozwoju choroby, tym samym spełniać ustawowe warunki konieczne do rozpoznania choroby zawodowej.
Orzeczenie powyższe w pełni zostało potwierdzone przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w[...], który w dniu 26.11.2013 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Orzeczenie zostało wydane po dwukrotnej hospitalizacji odwołującego w Instytucie (13 i 11 dniowej), podczas której wykonano pacjentowi szereg specjalistycznych badań. Stosownie do tego orzeczenia całokształt obserwacji klinicznej, w tym wywiad chorobowy, dane z dokumentacji lekarskiej oraz wyniki przeprowadzonych testów a przede wszystkim znaczący udział czynników infekcyjnych w rozwoju objawów astmy oskrzelowej i obecność ognisk zakażenia w obrębie górnych i dolnych dróg oddechowych, również w latach 70-tych (rok 1978 rozpoznanie - co podkreślił Instytut - astma oskrzelowa endogenna), nie dają aktualnie podstaw do rozpoznania u badanego astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego, tym bardziej, że pacjent nie pracuje zawodowo i nie jest narażony na czynniki alergizujące od 1999 r. Jednocześnie Instytut wskazał, że czynniki środowiska pracy w sposób niespecyficzny mogły nasilać objawy już istniejącej u badanego astmy oskrzelowej o podłożu infekcyjnym.
W przedmiotowej sprawie wszystkie jednostki orzecznicze w wydanych orzeczeniach lekarskich o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jednoznacznie wykazały brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej układu oddechowego - astmy oskrzelowej.
Należy tutaj podkreślić, że rozstrzygnięcie organów sanitarnych oparte zostało na orzeczeniach lekarskich wydanych przez kompetentne placówki medyczne, które biorąc pod uwagę szczegółową analizę czynności wykonywanych przez skarżącego, zgodnie wypowiedziały się o braku podstaw do zdiagnozowania choroby zawodowej.
Stosownie zaś do § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., tylko rozpoznanie choroby zawodowej przez lekarza specjalistę zatrudnionego w placówce służby zdrowia określonej w § 5 ust. 2 i 3 tego aktu wykonawczego stanowi miarodajną podstawę upoważniającą organy sanitarne do stwierdzenia choroby zawodowej. Tymczasem nie budzi wątpliwości, że kryteria te spełniają zarówno Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] jak i Instytut Medycyny Pracy w [...], czy też Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w[...], czyli placówki, których orzeczenia poprzedziły rozstrzygnięcia zapadłe w obydwu instancjach. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej ma charakter kwalifikowanej opinii biegłego i stanowi zasadniczy dowód w sprawie, bez którego organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do stwierdzenia odmiennego schorzenia.
Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono - jak każdy dowód w postępowaniu - ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono istotnych wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Należy mieć na uwadze, że zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym (np. wydanie go przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie), nie zaś w zakresie dotyczącym ich merytorycznej treści.
Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do formułowania wniosków innych niż te, które ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń. Zaprezentowany wyżej pogląd jest zgodny z utrwalonym stanowiskiem judykatury (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, publ.: LEX nr 315089, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 559/06, publ.: LEX nr 221953 oraz wyroki tutejszego Sądu: z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06, publ.: LEX nr 508491 oraz z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Gl 752/09, publ.: LEX nr 599626).
W tym kontekście skarga nie mogła odnieść skutku, gdyż skarżący nie przedstawił przeciwdowodu, który w sposób wystarczający pozwalałby na zakwestionowanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniach placówek medycznych obu szczebli. W toku postępowania administracyjnego nie powołał się na żadne dowody, które w sposób odmienny kształtowałyby ustalenia dokonane w sprawie przez właściwe jednostki medyczne, jednoznacznie podkreślające, że stwierdzenie schorzenia pod postacią astmy oskrzelowej nie jest jednoznaczne z rozpoznaniem choroby zawodowej, nawet w sytuacji występowania w środowisku pracy narażenia na czynnik mogący mieć szkodliwy wpływ na zdrowie człowieka.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy występowaniem w środowisku pracy czynników szkodliwych, a stwierdzonym schorzeniem, wyjaśnić należy, iż jednostki orzecznicze oraz organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przy ocenie narażenia i prowadzonej diagnostyce wzięły pod uwagę kontakt zainteresowanego z czynnikami drażniącymi w środowisku pracy i nie kwestionowały warunków, w jakich pracował skarżący. Jednakże Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] zaznaczył, że nasilanie się dolegliwości pacjenta w przebiegu niezawodowej astmy oskrzelowej w warunkach środowiska pracy na skutek kontaktu z czynnikami o nieswoistym działaniu drażniącym na drogi oddechowe (czynniki chemiczne, pył tkanin, opary podczas prasowania), jest wynikiem charakterystycznej dla tej jednostki chorobowej - nadreaktywności skurczowej drzewa oskrzelowego, rozumianej jako skłonność organizmu do reagowania skurczem oskrzeli w odpowiedzi na czynniki nie wywołujące takiej reakcji u ludzi zdrowych.
Skarżący podniósł, że formularz oceny narażenia zawodowego zawiera nieadekwatną i kłamliwą opinię, gdyż m.in. w zagrożeniach ujęto tylko pyły, jednak jak wynika z dokumentacji zawartej w aktach sprawy, organ wskazywał szereg innych zagrożeń, a wszelkie informacje wnoszone przez skarżącego na temat warunków pracy i narażenia na różne czynniki szkodliwe lub uciążliwe przekazywane były do jednostek orzeczniczych, które uwzględniały je w trakcie procesu orzeczniczego lub przy weryfikacji orzeczeń.
W ocenie skarżącego badania prowadzone w trakcie leczenia i zażywania leków nie mogą być wiarygodne i prawdziwe, jednak nie sposób zaprzeczyć, że jednostki orzecznicze, które wydały w przedmiotowej sprawie orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, przeprowadziły proces diagnostyczno-orzeczniczy zgodnie z obowiązującymi zasadami, które z całą pewnością uwzględniają leki przyjmowane przez pacjenta w związku z czym brak jest podstaw, aby badania wykonane w Instytucie w [...] i Instytucie w [...] uznać za nieprawdziwe i niewiarygodne. Obie jednostki orzecznicze są placówkami naukowo-badawczymi prowadzącymi działalność diagnostyczno-orzeczniczą w dziedzinie medycyny pracy zgodnie z obowiązującym prawem i standardami. Lekarze zatrudnieni w tych jednostkach orzeczniczych spełniają wymogi kwalifikacyjne określone w szczegółowych przepisach z zakresu medycyny pracy.
Skarżący był konsultowany w trzech niezależnych jednostkach orzeczniczych, które na podstawie badań, wywiadu oraz dokumentacji z uwzględnieniem okoliczności i wyjaśnień wskazywanych w toku postępowania przez stronę, wydały zgodne i spójne w argumentacji orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej. W analizowanej sprawie nie ma więc miejsca związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy występowaniem w środowisku pracy czynników szkodliwych, a rozpoznanym schorzeniem, natomiast uwagi wnoszone przez skarżącego w toku postępowania organów I i II instancji nie stanowią podstawy do korekty orzeczeń lekarskich, ani zmiany określonego w nich stanowiska o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wątpliwości dotyczące rozbieżności w nazwie schorzenia, zostały przez organ wyjaśnione.
Niezależnie zatem od subiektywnych odczuć skarżącego należy podnieść, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jego uchylenie. Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.