Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.
W piśmie z [...] lipca 2019 r., uzupełnionym pismami z [...] września 2019 r., [...] grudnia 2019 r. i [...] lutego 2020 r., Gmina B., zwróciła się z wnioskiem o wydanie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości, oznaczonej jako działka nr {...} o pow. 0,1485 ha, położonej w B., w obrębie {...}, dla której Sąd Rejonowy w B. IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], w celu przeprowadzenia inwestycji celu publicznego polegającej na budowie odcinka sieci kanalizacji deszczowej w ramach realizacji ul. {...} w B. Gmina B. wniosła także o zezwolenie na niezwłoczne zajęcie ww. nieruchomości w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n.
Decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...], Starosta Powiatu B., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o ograniczeniu sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości. Następnie decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...], orzekł w punkcie pierwszym o zezwoleniu Gminie B. na niezwłoczne zajęciu tej nieruchomości i w punkcie drugim nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli L. L., J. L., M. L. i K. L. i zarzucili naruszenie przepisów postępowania polegające na uniemożliwieniu zapoznania się z aktami postępowania w tym zarzucili, że nie otrzymali zaskarżonej decyzji. Nadto zarzucili naruszenie art. 108 K.p.a. z uwagi na fakt, że żadna z wymienionych w tym artykule przesłanek nie wystąpiła. Podnieśli także, że przy wydaniu decyzji nie uwzględniono zasad ochrony przyrody, a także że zostały naruszone konstytucyjne zasady dotyczące prawa własności nieruchomości. Odwołujący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewoda P. decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu dotyczącego nie doręczenia odwołującym decyzji organu pierwszej instancji. Podniósł, że doręczenie tej decyzji nastąpiło w sposób zastępczy określony w art. 44 K.p.a. W ocenie organu odwoławczego zostały spełnione przesłanki warunkujące skuteczne doręczenie w tym trybie. Wskazano, że organ pierwszej instancji wysłał korespondencję ze skarżoną decyzją dla J. L., M. L. oraz L. L. na adres w D. przy ul. {...}, a dla K. L. na adres w N. przy ul. [...]. Organ skierował zatem korespondencję pod prawidłowe adresy.
Odwołujący nie wskazywali innego adresu do doręczeń. Jedynie K. L., w piśmie z [...] lipca 2020 r. skierowanym do Wojewody P., wskazała adres w B. przy ul. [...]. Czynność ta miał miejsce już po wydaniu zaskarżonej decyzji. W kolejnych pismach odwołująca ponownie wskazała adres w N. przy ul. [...].
W ocenie organu odwoławczego także naruszenie przez organ pierwszej instancji art. 10 K.p.a. nie miało znaczenia dla wydanej w tej sprawie decyzji. Organ pierwszej instancji w piśmie z [...] marca 2020 r., wskazał, że w sprawie został zebrany materiał dowodowy, a strony mogą zapoznać się z tym materiałem w terminie 7 dni od odebrania informacji. Korespondencja skierowana do odwołujących powróciła jako nie podjęta. Podniesiono, że okoliczności sprawy wskazują na to, że uczynienie zadość dyspozycji art. 10 § 1 K.p.a. przez organ pierwszej instancji nie mogło doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia. W toku prowadzonego postępowania odwoławczego odwołujący nie wykazali, aby naruszenie tego artykułu miało wpływ na przedmiotową sprawę. Trudno bowiem we wnioskach kierowanych do Wojewody P.ego znaleźć jakiekolwiek dowody wskazujące, że gdyby prawidłowo zastosowano dyspozycję przepisu 10 § 1 K.p.a. to rozstrzygnięcie byłoby inne.
W piśmie z 29 lipca 2020 r. odwołujący przede wszystkim zarzucają naruszenie przepisu art. 108 K.p.a., natomiast nie wskazują jaki wpływ na wynik sprawy miało naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. Poza tym strony postępowania od dnia wydania zaskarżonej decyzji do dnia wydania rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji mogły również zapoznać się ze zgromadzonym materiałem nie tylko organu drugiej instancji, ale także z materiałem zgromadzonym przez Starostę. Organ odwoławczy zawiadomieniem z [...] września 2020 r. poinformował strony, że w przedmiotowej sprawie został zebrany materiał dowodowy, a strony mają możliwość zapoznania się z tym materiałem dowodowym. Pomimo tego zawiadomienia strony nie skorzystały z przysługującego prawa do zapoznania się z materiałem dowodowym.
Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie organu odwoławczego, zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego nie miały wpływu na wydaną w sprawie decyzję.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazano, że decyzja wydana, na podstawie art. 124 ust. 1a, ma charakter subsydiarny w stosunku do decyzji wydawanej na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. Zatem, aby mogła być wydana decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości musi być najpierw wydana decyzja ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości.
W przedmiotowej sprawie decyzja ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości została wydana w dniu [...] maja 2020 r. Wydanie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n., następuje w przypadku, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Decyzja ta może zostać również wydana w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym.
Organ odwoławczy podniósł, że inwestor realizuje inwestycję celu publicznego, która ma służyć społeczności lokalnej. Tego typu inwestycja służy poprawie bezpieczeństwa sanitarnego mieszkańców i ma charakter ogólnospołeczny. W sprawie mamy zatem do czynienia z interesem społecznym, bowiem budowa sieci kanalizacji deszczowej służy prawidłowemu odprowadzaniu wód opadowych na danym terenie. Inwestycja taka ma znaczenie nadrzędne w odniesieniu do interesu właściciela nieruchomości, któremu ograniczono sposób korzystania z niej, a który to interes sprowadza się do możliwości niezakłóconego korzystania z nieruchomości.
Inwestor w piśmie z [...] lipca 2019 r. wskazał, że wydanie decyzji o niezwłocznym zajęciu pozwoli na złożenie wniosku o pozwolenie na budowę ul. {...} i kolejno realizację robót budowlanych. Lokalizacja kanalizacji deszczowej m.in. na nieruchomości, oznaczonej jako działka {...}, stanowi jedyne rozwiązanie umożliwiające odbiór wód z planowanej do budowy ulicy, oraz połączenie sieci kanalizacji deszczowej na odcinku od ul. {...} do ul. [...].
W ocenie organu odwoławczego wydanie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości jest uzasadnione interesem społecznym, bowiem pozwoli na realizację inwestycji służącej społeczności lokalnej, ale także uzasadnione jest interesem gospodarczym i ważnym interesem inwestora, bowiem pozwoli na sprawną realizację planowanej inwestycji, która dotyczy ul. {...} w B. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji wbrew stanowisku odwołujących nie naruszył art. 108 K.p.a. Podkreślono, że do zastosowania art. 124 ust. 1a u.g.n., wystarczające jest wystąpienie jednego z przypadków określonych wart. 108 K.p.a., względnie wystąpienia przesłanki ważnego interesu gospodarczego, bowiem przesłanki te są rozłączne. Stwierdzono, że decyzja starosty jest zgodna z obowiązującymi przepisami, a warunki określone w art. 124 ust. 1a u.g.n. zostały spełnione.
Końcowo organ odwoławczy odniósł się do zarzutu naruszenia zasad ochrony przyrody i stwierdził, że jest on bezzasadny. Wskazano, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, a w konsekwencji i zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, jest następstwem zlokalizowania inwestycji celu publicznego na nieruchomości odwołujących, w oparciu o miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Podważanie na etapie udzielania zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości wyników wcześniejszych koniecznych etapów procesu inwestycyjnego, z których każdy podlegał możliwości poddania kontroli zgodności z prawem, jest w ocenie organu odwoławczego bezskuteczne.
Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wnieśli L. L., J. L., M. L. i K. L. i zarzucili naruszenie art. 124 ust. 1 i 3 u.g.n. to jest wymogów formalno-prawnych przeprowadzenia rokowań oraz nieuwzględnienie przedstawionej przez nich lokalizacji inwestycji celu publicznego. Wskazując na te naruszenia wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podniósł, że zaskarżona w sprawie niniejszej decyzja została wydana na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n. i skarżący w tym zakresie nie przedstawili żadnych zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.
Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 19 lutego 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 4 marca 2021 r. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) oraz §1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym.
Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020 r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020r. również miasto na prawach powiatu B., będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).
Również sprawy, dla których nie był jeszcze wyznaczony termin rozprawy, z uwagi na objęcie z dniem 24 października 2020r. obszarem czerwonym terytorium całego kraju (vide: Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 października 2020r. – Dz. U. z 2020r., poz. 1871) były na mocy indywidualnych zarządzeń przewodniczącego wydziału kierowane do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych z uwagi na nadal istniejące realnie zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie.
Skarga jest niezasadna.
Decyzja zezwalająca na niezwłoczne zajęcie nieruchomości skarżących dla potrzeb przeprowadzenia odcinka sieci kanalizacji deszczowej, została wydana na podstawie obowiązujących norm prawa i w granicach zakreślonych treścią norm prawa, co dla sądu administracyjnego, kontrolującego zaskarżony akt wyłącznie poprzez pryzmat jego zgodności z prawem, stanowi uzasadnioną podstawę dla oddalenia skargi.
Z art. 124 ust.1a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 56 ze zm.; dalej powoływana jako u.g.n.) wynika, że starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela – po wydaniu decyzji zezwalającej na ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości dla inwestycji liniowej celu publicznego, opisanej art. 124 ust. 1 ustawy – w drodze decyzji zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w przypadkach określonych art. 108 K.p.a. lub w przypadku uzasadnionym ważnym interesem gospodarczym.
Nawiązanie w treści przepisu do decyzji wydanej w oparciu o art. 124 ust. 1 u.g.n. wskazuje niezbicie na subsydiarny charakter decyzji opartej na przepisie art. 124 ust. 1a wobec decyzji opartej o przepis art. 124 ust.
1. Decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości jest podporządkowana decyzji o zezwoleniu na ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości daje możliwość rozpoczęcia robót inwestycyjnych na nieruchomości wyłącznie w zakresie rozstrzygniętym w decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, o czym świadczy wynikające z art. 124 ust. 1a u.g.n. zastrzeżenie, że decyzja o niezwłocznym zajęciu nieruchomości może zostać wydana tylko po wydaniu decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Nierozerwalny związek decyzji o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości z decyzją, o której mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n., oznacza, że zezwolenie na zajęcie nieruchomości dotyczyć może jedynie powierzchni objętej ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, nawet wtedy, gdy w samej decyzji o zezwoleniu na zajęcie nieruchomości zakres zajęcia nie został powtórzony.
Bezspornym w sprawie jest, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziła decyzja Starosty Powiatu B. z [...] maja 2000 r. nr [...] o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości położonej w B. w obrębie [...], oznaczonej numerem geodezyjnym {...} dla potrzeby przeprowadzenia na niej odcinka sieci kanalizacji deszczowej, o przebiegu przewidzianym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości określono obszar powierzchni zajęcia docelowy na 23 m2 i na czas budowy na 155 m2. Linie ograniczające powierzchnię zostały nakreślone na mapie stanowiącej załącznik graficzny decyzji.
Niewątpliwie wystąpiły w sprawie przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości. Decyzję o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości powinny uzasadniać szczególne okoliczności wskazujące na potrzebę niezwłocznego rozpoczęcia prac budowlanych realizujących cel publiczny, dla którego ograniczony został właścicielom nieruchomości sposób korzystania z niej. Te szczególne okoliczności opisuje art. 108 K.p.a. obejmujący przyczyny dla których decyzja opatrzona być może rygorem natychmiastowej wykonalności oraz wymienia art. 124 ust.1a u.g.n. pod postacią okoliczności "uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym". Rygor natychmiastowej wykonalności – jak wynika z art. 108 § 1 K.p.a. może być decyzji nadany, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony.
W okolicznościach niniejszej sprawy organy obu instancji trafnie uznały, że udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajecie nieruchomości podyktowane jest interesem społecznym i wyjątkowo ważnym interesem wnioskodawcy. Jak wyjaśnił wnioskodawca inwestycja w postaci budowy sieci kanalizacji deszczowej na spornym odcinku ujęta została w budżecie miasta na 2019 r, a zatem szybka realizacja inwestycji pozwoli na wydatkowanie środków zabezpieczonych na ten cel. Trafnie przy tym organy orzekające w sprawie zauważyły, że budowa sieci kanalizacji deszczowej, która ma służyć społeczności lokalnej, sama w sobie realizuje wyjątkowo ważny interes wnioskodawcy, ważny interes gospodarczy państwa i interes społeczny. Wszelkie bowiem inwestycje celu publicznego służą zaspokojeniu potrzeb wspólnotowych, poprawiają bezpieczeństwo i podnoszą standardy życiowe społeczeństwa. Inwestycje infrastrukturalne są niezbędne dla rozwoju ekonomicznego regionu.
Służą ogółowi społeczeństwa i tym samym mają znaczenie nadrzędne względem słusznych interesów właścicieli poszczególnych nieruchomości, na których przebieg inwestycji realizujących cel publiczny został przewidziany bądź w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego bądź w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.
Zarzuty skargi są nietrafne. Powtarzają argumenty ze skargi na decyzję o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości bezzasadnie twierdząc, że nie doszło do przeprowadzenia rokowań i nie uwzględniono przedstawionej przez nich lokalizacji. Do zarzutów tych sąd szczegółowo odniósł się w uzasadnieniu wyroku wydanym z sprawie II SA/Bk 36/21 oddającym skargę skarżących na decyzję o ograniczeniu korzystania z nieruchomości. W tym miejscu można tylko powtórzyć, że z akt administracyjnych wynika, że rokowania zostały przeprowadzone. Z kolei odnośnie zarzutu nieuwzględnienia lokalizacji inwestycji wskazanej przez skarżących powtórzyć należy, że na obecnym etapie postępowania przedmiotem oceny nie mógł być przebieg inwestycji w innym miejscu niż to zostało określone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W konsekwencji sąd uznał, że zarzuty skargi skutecznie nie podważają prawidłowości ustaleń i oceny organu.
Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).