Uzasadnienie
Decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sokółce (dalej: PINB) z 16 lipca 2021 r. znak NB.5140.47.2021.JJ nakazano J.B. rozbiórkę częściowo zawalonego budynku inwentarskiego o konstrukcji drewnianej na działce nr [...] w S. przy ulicy [...]. Postanowieniem z 11 sierpnia 2021 r. decyzja została sprostowana przez ww. organ pierwszej instancji w ten sposób, że wskazano prawidłowy numer działki jako [...].
Powyższe rozstrzygnięcie Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: PWINB) utrzymał w mocy decyzją z 17 września 2021 r. znak WOP.7721.103.2021.MM.
Wyrokiem z 18 stycznia 2022 r. w sprawie II SA/Bk 818/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzję PWINB z 17 września 2021 r. oraz decyzję PINB z 16 lipca 2021 r. Z uzasadnienia wyroku wynika, że kwestią sporną na etapie administracyjnym była nie tylko rozbiórka budynku, ale i – jak określał to skarżący JJ.B. w odwołaniu od ww. decyzji pierwszoinstancyjnej – dokonanie "fałszu intelektualnego polegającego na potwierdzeniu nieprawdy co do numeru geodezyjnego działki na której znajduje się budynek inwentarski widoczny na zdjęciach, przy jednoczesnym zatajeniu numeru ewidencyjnego budynku", co wywoływało, w jego ocenie, trwałą niewykonalność decyzji.
Z kolei na etapie sądowym skarżący zarzucał naruszenie zasady res iudicata (jak wywodził, wydana w sprawie decyzja jest drugą decyzją rozbiórkową odnośnie tego samego budynku), a także uznanie przeprowadzonego przez niego w 2004 r. kapitalnego remontu budynku jako samowoli budowlanej. Na rozprawie przed sądem w sprawie II SA/Bk 818/21 J.B. powoływał się na swój stan zdrowia psychicznego uniemożliwiający występowanie w postępowaniu sądowym i konieczność ustanowienia adwokata z urzędu, o którego jednak przyznanie w ramach prawa pomocy – dopytany przez sąd – wniosku nie złożył. Przedłożył natomiast do akt opinię sądową psychiatryczno-psychologiczną z 24 października 2021 r.
Jak wyżej wskazano, wyrokiem w sprawie II SA/Bk 818/21 sąd uchylił decyzje organów nadzoru budowlanego obydwu instancji stwierdzając ich wydanie na niewłaściwej podstawie prawnej, tj. art. 66 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Sąd rozważył dopuszczalność występowania J.B. w postępowaniu sądowym przesądzając tę okoliczność na rzecz możliwości tego udziału z uwagi na brak ubezwłasnowolnienia strony, pełną jej świadomość co do przedmiotu sprawy i znajomość regulacji procedury sądowoadministracyjnej. Na s. 12 uzasadnienia wyroku sąd wskazał, że przedmiotem sprawy jest częściowo zawalony budynek drewniany o wymiarach 8mx6m na działce nr [...] przy ulicy [...] w S., nad którym znajduje się budynek murowany o wymiarach 10mx7m oznaczony w ewidencji jako [...].
Sąd ocenił, że treść ewidencji gruntów i budynków nie może mieć wpływu na ocenę legalności decyzji zaskarżonych w przedmiotowej sprawie. Skonkludował, że organy będą zobowiązane ponownie ocenić, czy drewniany budynek nadaje się do remontu i w zależności od wyniku tych ustaleń powinny podjąć stosowne decyzje.
Po doręczeniu skarżącemu wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie II SA/Bk 818/21, co miało miejsce 1 lutego 2022 r., do akt wpłynęło pismo J.B. z 2 lutego 2022 r. zatytułowane "Zawiadomienie o zatajeniu dokumentów". Wynika z niego, że zdaniem skarżącego zatajono przed sądem treść niewygodnych dokumentów organu pierwszej instancji przez sporządzenie kopii tylko części akt (skarżący wymienił karty brakujących akt oraz protokoły i ekspertyzy, których w jego ocenie nie włączono do akt).
Wyrok w sprawie II SA/Bk 818/21 stał się prawomocny 4 marca 2022 r. Żadna ze stron nie złożyła skargi kasacyjnej.
W dniu 6 września 2022 r. do tutejszego sądu wpłynęło pismo J.B. z 9 sierpnia 2022 r. zatytułowane "Skarga na decyzję z dnia 23.06.2021 r. Nr WOP.7721.58.2022.MM". Skarżący zarzucił wydanie tej decyzji w postępowaniu, w którym całkowicie pozbawiono go możliwości obrony praw oraz w którym orzekali pracownicy podlegający wyłączeniu. W końcowej części ww. "Skargi" J.B. zarzucił pracownikom PINB oraz PWINB nieprawidłowości w postaci przesyłania do sądu i organów centralnych niekompletnych akt administracyjnych oraz upozorowanie ustnego ogłoszenia nakazu rozbiórki budynku po kontroli, jaka miała mieć miejsce 15 lipca 2021 r., "co ujawniono w piśmie PINB w Sokółce z dnia 01.08. 2022 r. znak NB.5140.47.2021.JJ kierowanym do PWINB w Białymstoku w związku ze złożonym ponagleniem". Skarżący wskazał, że "Fakt ten należy traktować jako żądanie wznowienia poprzedniej sprawy sądowej".
Skargę z 9 sierpnia 2022 r. zarejestrowano początkowo wyłącznie pod sygnaturą II SA/Bk 650/22 jako skargę na decyzję PWINB z 23 czerwca 2022 r. nr WOP.7721.58.2022.MM w przedmiocie nakazu rozbiórki częściowo zawalonego budynku inwentarskiego. W sprawie tej wyrokiem z 1 grudnia 2022 r. WSA w Białymstoku skargę J.B. oddalił. Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżona decyzja z 23 czerwca 2022 r. została wydana w postępowaniu prowadzonym ponownie po tym, jak wyrokiem w sprawie II SA/Bk 818/21 sąd uchylił rozstrzygnięcia organów nadzoru budowlanego obydwu instancji (PWINB z 17 września 2021 r. i PINB z 16 lipca 2021 r.).
Podczas rozprawy sądowej w sprawie II SA/Bk 650/22 J.B. wskazał, że żąda "wznowienia spraw II SA/Bk 818/21 i II SA/Bk 817/21". Wobec tego oświadczenia sąd na rozprawie – postanowieniem wyłączył z akt II SA/Bk 650/22 skargę J.B. o wznowienie postępowań w sprawach II SA/Bk 818/21 i IISA/Bk 817/21 i skierował te skargi do Przewodniczącego Wydziału II celem dalszego procedowania.
Przewodniczący Wydziału II zarejestrował oddzielne skargi o wznowienie postępowań w sprawach II SA/Bk 818/21 (sprawa niniejsza) i II SA/Bk 817/21 (sprawa II SA/Bk 831/22).
W sprawie niniejszej zarządzeniem z 17 listopada 2022 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania sądowego przez uprawdopodobnienie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu i dopuszczalność wznowienia postępowania – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi o wznowienie.
W zakreślonym terminie J.B. wystosował pismo z 1 grudnia 2022 r. (k.
12) wskazując, że: nie wnosił skargi o wznowienie, a tylko sąd tak potraktował jego żądanie wznowienia postępowania z urzędu; podstawą wznowienia jest art. 273 § 1 pkt 2 i § 2 P.p.s.a., bowiem orzeczenie sądowe jest "kontynuacją przestępstwa PINB w Sokółce z art. 235 Kodeksu karnego i zmierza do zastępczego wykonania rozbiórki innego budynku niż który jest na zdjęciach"; WSA w Białymstoku nie dopełnia obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy, "co stanowi zbrodnię sądową w rozumieniu art. 231 § 1 Kodeksu karnego", bowiem zasłania się nieznajomością ksiąg wieczystych oraz numeracją budynków w ewidencji gruntów i budynków; poza tym, jak stwierdził skarżący, skoro budynek ma numer to nie może być samowolą budowlaną; wyjaśnił, że "Przestępstwa wskazane wyżej mają charakter przestępstwa ciągłego w związku z tym nie można określić daty jego popełnienia i dowiedzenia się o jego popełnieniu, gdyż sprawcy nie osiągnęli jeszcze swojego celu". Jak dalej wywiódł, datą ujawnienia przestępstwa PINB w Sokółce jest 15 lipca 2021 r., kiedy to organ wykonywał kontrolę na działce nr [...], zdjęcia wykonywał na działce nr [...], podczas gdy przebywał na działce nr [...] według księgi wieczystej. Wyjaśnił, że WSA w Białymstoku na rozprawie w sprawie II SA/Bk 650/22 po raz kolejny odmówił dopuszczenia nowego dowodu. Skonkludował, że "Skarga jest złośliwie rozpatrywana w niewłaściwym trybie i w tym trybie nie da się spełnić wymogów formalnych".
Organ ustosunkował się do tak sformułowanej skargi o wznowienie. Wskazał, że strona bezpodstawnie - powołując się na zapisy w księdze wieczystej i numerację budynków - łączy kwestię legalności dwóch budynków, tj. drewnianego będącego przedmiotem sprawy II SA/Bk 818/21 i murowanego, którego rozbiórkę nakazano w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Przyznał, że 15 lipca 2021 r. miała miejsce kontrola, dwukrotnie, bowiem pierwsza próba kontroli była bezskuteczna z uwagi na nieobecność właściciela posesji, druga próba odbyła się z udziałem pracowników organów porządkowych i przy obecności J.B., który jednak protokołu kontroli nie podpisał. W sprawie nie wystąpił błąd co do przedmiotu postępowania, którym jest budynek inwentarski drewniany. Okoliczności tej nie podważa błędne wpisanie przez PINB w dokumentach numeru działki, na którym posadowiony jest sporny budynek jako [...] zamiast [...]. Jak podsumował PWINB, "Bezpodstawny jest zatem zarzut, że orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa, którego dopuścić się miał, według stanowiska skarżącego, PINB w Sokółce".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga o wznowienie postępowania sądowego podlega odrzuceniu.
Obowiązkiem sądu po wpłynięciu skargi o wznowienie postępowania jest dokonanie jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 279 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: P.p.s.a. Chodzi o oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271-273 P.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia a także okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy taka skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę (art. 280 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia przy tym wymaga, że badanie o jakim mowa w art. 279 i 280 § 1 P.p.s.a. nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie.
Celem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania (vide np. postanowienie NSA w sprawie II OZ 905/17, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W sprawie niniejszej skarżący wskazał dwie podstawy wznowienia: art. 273 §1 pkt 2 P.p.s.a, zgodnie z którą można żądać wznowienia na tej podstawie, że orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa; art. 273 § 2 P.p.s.a. – zgodnie z którą można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Zdaniem sądu, treść skargi o wznowienie w zakresie wskazania przepisu art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie pozwala stwierdzić, że została ona oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Wskazanie podstawy wznowienia nie może polegać wyłącznie na powołaniu się na przepis stanowiący taką podstawę (na przytoczeniu jego treści), ale wymaga wyjaśnienia, jakie okoliczności sprawy świadczą o tym, że zachodzi wymieniona podstawa wznowienia. Innymi słowy, wnioskodawca obowiązany jest do przedstawienia odpowiadających treści przepisu argumentów i okoliczności odnoszących się do konkretnej ustawowej podstawy wznowienia. Dopiero takie wskazanie daje podstawy do merytorycznego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania sądowego. Tymczasem w sprawie niniejszej skarżący wskazując na podstawę z art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie wskazał jednak z czego wywodzi, że doszło przy wydawaniu wyroku w sprawie II SA/Bk 818/21 do popełnienia przestępstwa z art. 235 Kodeksu karnego (polegającego na tworzeniu fałszywych dowodów dla podjęcia ścigania o przestępstwo) oraz nie przedstawił jakichkolwiek decyzji organów właściwych do oceny czynu przestępnego mającego by popełnionym dla uzyskania orzeczenia sądowego w ww. sprawie.
Zamiast tego strona skarżąca podjęła polemikę z ustaleniami faktycznymi podjętego wyroku w sprawie II SA/Bk 818/21, zarzucając sądowi wprost wydanie wyroku na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego odnośnie przedmiotu rozbiórki ("innego budynku niż który jest na zdjęciach"). Kwestionowanie przez skarżącego ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd jako podstawa wyroku w przedmiocie legalności zaskarżonego aktu administracyjnego - jako niezgodnych, w ocenie strony, z prawem - nie może jednak wypełniać podstawy wznowienia polegającej na "uzyskaniu orzeczenia za pomocą przestępstwa", jeśli opiera się wyłącznie na polemice strony z oceną sądu sformułowaną w postępowaniu sądowym prowadzonym w trybie zwykłym. Tożsamą argumentację należy sformułować odnośnie powoływania się przez skarżącego, w ramach "podstawy wznowienia" z art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na przepis art. 231 § 1 Kodeksu karnego ("Funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego").
Argumentacja strony jest niczym innym jak zarzutem "niedopełnienie obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy", co przy braku wskazania jakichkolwiek okoliczności świadczących o popełnieniu czynu przestępnego w celu uzyskania orzeczenia (brak zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa czy innych danych wskazujących, że powyższym zagadnieniem zajmują się organy ścigania) nie może być potraktowane jako wskazanie ustawowej podstawy wznowienia z art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że okoliczności mające stanowić, w ocenie skarżącego, podstawę wznowienia z art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a., odnosi on w pierwszej kolejności do postępowania organów nadzoru budowlanego a nie sądu. Jak wynika nadto z ostatniego zdania odpowiedzi organu na skargę o wznowienie (pismo z 20 grudnia 2022 r., k. 16 verte), w taki też sposób rozumie zarzuty tej skargi PWINB. Tymczasem to orzeczenie sądowe – w myśl ww. przepisu – ma być uzyskane za pomocą przestępstwa.
W konsekwencji odnośnie żądania wznowienia na podstawie art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy przyjąć, że w sposób oczywisty nie stanowią one podstawy wznowienia. Ustalenie zaś braku wskazania okoliczności mogących świadczyć o wystąpieniu ustawowej podstawy wznowienia zwalnia sąd od badania czy w zakresie tej przesłanki doszło do wniesienia skargi o wznowienie w terminie przewidzianym w art. 277 P.p.s.a.
Natomiast termin obowiązujący dla złożenia skargi o wznowienie ma istotne znaczenie w zakresie drugiej ze wskazanych podstaw wznowienia, tj. art. 273 § 2 P.p.s.a
Stosownie do treści art. 277 P.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.
Odnośnie podstawy z art. 273 § 2 P.p.s.a. skarżący opiera ją na celowym pomijaniu przez sąd wyjaśnienia treści ksiąg wieczystych oraz numeracji budynków w ewidencji gruntów i budynków. Sąd jednak zwraca uwagę, że przepis art. 277 P.p.s.a. wiąże początek biegu terminu do wniesienia skargi z dniem, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Istotne znaczenie należy przypisać powzięciu przez stronę faktycznej wiedzy o okoliczności decydującej o zaistnieniu tej podstawy. Wiedza ta powinna umożliwić stronie zakwalifikowanie danej okoliczności jako spełniającej przesłanki podstawy wznowienia (vide np. postanowienie w sprawie II OSK 934/20).
Przy tak sformułowanej podstawie wznowienia z at. 273 § 2 P.p.s.a. jak uczynił to skarżący w sprawie niniejszej, początek biegu terminu z art. 277 P.p.s.a. należy wiązać z datą powzięcia przez niego wiadomości o istnieniu faktów wynikających z treści ksiąg wieczystych oraz ewidencji gruntów i budynków. Zauważyć jednak należy, że na pomijanie ww. okoliczności skarżący zwracał uwagę w postępowaniu w sprawie II SA/Bk 818/21 (vide s. 2 uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Bk 818/21, gdzie opisano treść odwołania), a więc jeszcze przed wydaniem wyroku w sprawie, której dotyczy skarga o wznowienie.
Nadto, kwestia ta była w polu widzenia sądu w sprawie II SA/Bk 818/21, bowiem sąd ją ocenił (vide s. 12-13 uzasadnienia wyroku). Obiektywnie rzecz zatem biorąc, termin trzymiesięczny na wniesienie skargi o wznowienie upływał bezskutecznie zanim wyrok w sprawie IISA/Bk 818/21 został wydany. Początek terminu do wniesienia skargi o wznowienie wyznaczała wiedza skarżącego o ww. okolicznościach, które – w jego ocenie – miały wpływ na treść wyroku. Zatem bieg terminu trzymiesięcznego rozpoczynał się nie z chwilą wydania prawomocnego wyroku przez WSA w Białymstoku w sprawie IISA/Bk 818/21, od którego można wnieść skargę o wznowienie jak stanowi art. 270 P.p.s.a., ale już z momentem pozyskania przez skarżącego informacji o treści ksiąg wieczystych oraz treści zapisów w ewidencji gruntów i budynków (które sąd w tamtej sprawie miał pominąć), co miało miejsce przed wyrokiem. Fakt, że skarżący na ww. okoliczności zwracał uwagę na długo przed zapadnięciem wyroku w sprawie II SA/Bk 818/21 - dowodzi, że obiektywnie rzecz biorąc niemożliwe jest przyjęcie, że skarżące złożył w terminie z art. 277 P.p.s.a skargę o wznowienie opartą na podstawie z art. 273 § 2 P.p.s.a.
W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że strona nie wykazała podstawy wznowienia postępowania sądowego z art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a., bowiem podniosła jedynie argumenty zmierzające do zakwestionowania orzeczenia wydanego przez WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 818/21, a te nie odpowiadają wymienionej ustawowej podstawie wznowienia. W pozostałym zakresie (podstawy wznowienia z art. 273 § 2 P.p.s.a.) strona nie dotrzymała terminu, o którym mowa w art. 277 P.p.s.a.
Końcowo wskazać trzeba, że z pisma skarżącego z 1 grudnia 2022 r. wynika, iż jego zamiarem było wszczęcie postępowania sądowego wznowionego z urzędu, bowiem "Nie wnosił skargi o wznowienie, tylko Sąd potraktował moje żądanie wznowienia postępowania z urzędu... jako nową skargę". W ustawie P.p.s.a. wznowienie postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie na wniosek. Taki wniosek (skarga) w sprawie niniejszej niezbędnych wymogów formalnych i wymogów dopuszczalności nie spełnia. Bezskuteczność żądania wznowienia na wniosek w sprawie niniejszej zdaje się być rozumiana przez skarżącego, który wskazał, iż "Skarga jest złośliwie rozpatrywana w niewłaściwym trybie i w tym trybie nie da się spełnić wymogów formalnych".
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd postanowił jak w sentencji.