Uzasadnienie
Stowarzyszenie A z siedzibą w G. wraz ze skargą na opisaną wyżej decyzję wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, prowadząc działalność jedynie w niewielkim zakresie i posiadając obecnie jedynie trzech członków. Wnioskodawca dodał, że nie podjął uchwały o wysokości składki członkowskiej i od momentu powstania nie zbierało składek. Stowarzyszenie nie posiada kapitału zakładowego, środków trwałych, nie wykazuje też zysku. Nie posiada też rachunku bankowego.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Wnioskujące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2017 r., poz. 210) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 519/09, Lex nr 574295).
Dodatkowo wskazać należy, że zmiana ustawy o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1393), która weszła w życie z dniem 20 maja 2016 r., umożliwiła stowarzyszeniom zwykłym pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej.
Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że jak wynika z załączonego do skargi regulaminu, stowarzyszenie środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich. Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, że nie ma żadnego majątku oraz że nie podjęło dotychczas uchwały o wysokości składki członkowskiej.
Wobec powyższego przyznanie stowarzyszeniu wnioskowanego prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt.
II OZ 853/10; z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej, gdyż za okoliczność opisaną wyżej nie może być uznane odstąpienie od pobierania składek członkowskich.
Na marginesie należy wskazać, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. II OZ 664/10, z dnia 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10; z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).
W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.