Uzasadnienie
A. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 17 kwietnia 2023 r., nr SKO Gd/5127/22, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Nowego Stawu, w imieniu którego działał Inspektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Stawie, z 5 września 2022 r., o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 16 sierpnia 2022 r. A. H. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Stawie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką W. A. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej, W. A. (ur. 25 stycznia 1952 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z 12 marca 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do 31 marca 2025 r., a ponadto wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 września 2017 r.
Podczas przeprowadzonego w dniu 26 sierpnia 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i sześcioletnim synem. W. A. choruje na cukrzycę, serce, tarczycę oraz niewydolność nerek, ostatni jej pobyt w szpitalu miał miejsce około 2-3 lata temu. Matka skarżącej porusza się przy pomocy chodzika, wychodzi na zewnątrz budynku, a nawet do pobliskiego sklepu. Ponadto, matka strony samodzielnie spożywa i przygotowuje posiłki, dawkuje sobie leki oraz korzysta z toalety - potrzebuje jedynie asysty przy kąpieli (3 razy w tygodniu). W ramach sprawowanej opieki skarżąca pomaga matce w codziennych obowiązkach domowych, robi zakupy, pomaga matce w utrzymaniu należytej higieny osobistej, realizuje recepty i kontaktuje się w razie potrzeby z lekarzami.
Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, skarżąca ma 28 lat i podstawowe wykształcenie, nigdy nie pracowała zawodowo i nie ma zamiaru podjąć pracy. Matka strony ma jeszcze pięcioro dzieci, które posiadają własne rodziny i są aktywne zawodowo. Jeden z synów zamieszkuje w tej samej miejscowości, jednakże nie pomaga w opiece nad matką. Pozostałe dzieci mieszkają poza terenem gminy, nie pomagają matce i nie utrzymują z nią kontaktu. Matka nie zna ich adresów i nie wie gdzie pracują.
Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy stwierdził, że w jego ocenie w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy.
Decyzją z 5 września 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując, że zakres opieki sprawowanej nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia. Jako przyczynę odmowy organ wskazał również niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), zwanej dalej jako u.ś.r., a ponadto okoliczność, iż skarżącej przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego nie zrezygnowała.
Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 17 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium stwierdziło natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy stwierdził, że matka skarżącej jest na tyle samodzielna w swojej niepełnosprawności, że mogłaby funkcjonować np. przy wsparciu w formie usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania. Ponadto, Kolegium podkreśliło, że skarżąca nigdy nie podejmowała pracy zawodowej i - co sama oświadczyła pracownicy socjalnej - nie ma zamiaru jej podjąć, zaś rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności jest podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne.
Organ odwoławczy powołał się na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.
W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie spełnia warunków uprawniających do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, określonych przepisami art. 17 ust. 1 u.ś.r., dlatego pomimo że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji było również niespełnienie warunków wynikających z art. 17 ust. 1b ustawy, należało uznać, że zakwestionowana decyzja w pozostałym zakresie jest zasadna.
Skarżąca wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzuciła:
- 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;
- 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności niemożności podjęcia zatrudnienia przez skarżącą w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 17 kwietnia 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Nowego Stawu, w imieniu którego działał Inspektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Stawie, z 5 września 2022 r., o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że nie narusza ona prawa.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia.
Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.
Rolą organów administracji w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Organy winny były zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka – oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i sześcioletnim synem. W. A. choruje na cukrzycę, serce, tarczycę oraz niewydolność nerek, ostatni jej pobyt w szpitalu miał miejsce około 2-3 lata temu. Matka skarżącej porusza się przy pomocy chodzika, wychodzi na zewnątrz budynku, a nawet do pobliskiego sklepu. Ponadto, matka strony samodzielnie spożywa i przygotowuje posiłki, dawkuje sobie leki oraz korzysta z toalety - potrzebuje jedynie asysty przy kąpieli (3 razy w tygodniu). W ramach sprawowanej opieki skarżąca pomaga matce w codziennych obowiązkach domowych, robi zakupy, pomaga matce w utrzymaniu należytej higieny osobistej, realizuje recepty i kontaktuje się w razie potrzeby z lekarzami.
W ocenie Sądu, orzekające organy prawidłowo stwierdziły, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zgodzić się z organami obu instancji, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, który wymagałby rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia.
Należy zauważyć, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącej wykazuje się samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki bądź dozoru. Jak ustalono, W. A. porusza się przy pomocy chodzika, wychodzi na zewnątrz budynku, a nawet do pobliskiego sklepu. Ponadto, matka strony samodzielnie spożywa i przygotowuje posiłki, dawkuje sobie leki oraz korzysta z toalety - potrzebuje jedynie asysty przy kąpieli (3 razy w tygodniu).
W ocenie Sądu, zgodzić należy się z organami, że z ustalonych okoliczności sprawy nie wynika, aby opieka sprawowana przez skarżącą nad matką była nie do pogodzenia z wykonywaniem pracy. Wykonywane przez skarżącą czynności polegające na pomocy w utrzymaniu należytej higieny osobistej, robieniu zakupów, pomocy w codziennych obowiązkach domowych, realizowaniu recept i kontaktowaniu się z lekarzami, nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu.
Czynności, jakie wykonuje skarżąca w związku z opieką nad matką, składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem matka skarżącej wykazuje taki stopień samodzielności, który wyklucza potrzebę pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia jej pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji, dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywizacji zawodowej skarżącej.
Ponadto, informacje zgromadzone w aktach sprawy nie dają podstaw do twierdzenia, że matka skarżącej nie może pozostać w domu sama oraz że wymaga stałej obecności osoby trzeciej w celu zabezpieczenia jej potrzeb życiowych. Nie wynika z nich w szczególności, że nie byłaby ona w stanie sama spożyć przygotowanych dla niej wcześniej posiłków, samodzielnie przyjąć lekarstw czy samodzielnie skorzystać z toalety.
Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż W. A. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zaś, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką, było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, przyjąć należy, że orzekające organy w sposób prawidłowy uznały, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
O ile sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.
Dla kompletności wywodu i zachowania rzetelności orzeczniczej Sąd wskazuje, że w pełni zaakceptował stanowisko Kolegium odnośnie interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., której dokonywać należy z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.
W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia prawo do świadczenia od daty powstania niepełnosprawności, i która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
W odniesieniu do zaprezentowanego przez orzekające organy stanowiska sugerującego w istocie, iż matka skarżącej ma możliwość ubiegania się o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych, co mogłoby zwiększyć szanse na aktywizację zawodową skarżącej, należy podkreślić, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana w odniesieniu do aktualnej sytuacji osoby wymagającej opieki i jej opiekuna ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia) przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia.
Brak korzystania z wymienionych przez organy zewnętrznych form wsparcia bądź przyszłe i niepewne zdarzenie w postaci przyznania niepełnosprawnej tego rodzaju pomocy zewnętrznej nie może rodzić negatywnych konsekwencji przy aktualnej ocenie spełniania przesłanek, warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia.
W odniesieniu do zaprezentowanej przez Kolegium argumentacji, iż przesłanką odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia było m.in. przyjęcie braku występowania związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad matką z uwagi na to, że skarżąca nigdy nie podejmowała zatrudnienia i – co sama oświadczyła pracownikowi socjalnemu – nie ma zamiaru jej podjąć, należy wskazać, że przedstawione stanowisko organu nie zasługiwało na akceptację. Dostrzec bowiem trzeba, że przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi nie tylko rezygnacja przez opiekuna osoby niepełnosprawnej z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia (innej pracy). Obie te przesłanki, art. 17 ust. 1 u.ś.r., traktuje jako równorzędne.
Zauważyć przy tym należy, iż wskazany wyżej przepis, nie wyznacza żadnych ram czasowych dla złożenia przez zainteresowanego świadczeniem, wniosku o jego przyznanie. Tak więc akcentowane przez organ okoliczności nie wykluczały jeszcze możliwości ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad matką. W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się bowiem, że nawet osoba bierna zawodowo przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Okoliczność, że skarżąca przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostawała bierna zawodowo nie przekreślała jeszcze sama w sobie możliwości uzyskania przez nią wnioskowanego świadczenia.
Ponadto, z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika co prawda, że skarżąca "(...) nigdy nie pracowała zawodowo, nie zamierza podjąć zatrudnienia", jednak powyższe stwierdzenie pracownika socjalnego nie pozwalało, wbrew stanowisku Kolegium, jednoznacznie ustalić, że brak woli aktywizacji zawodowej stanowi wyłącznie wybór życiowy skarżącej, i nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad matką.
Nietrafność stanowiska organów w powyższym zakresie nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na stwierdzony prawidłowo brak potrzeby sprawowania opieki w rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił skargę.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca w skardze, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.