Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lipca 2012 r. nr [..] w przedmiocie warunków zabudowy.
Następnie postanowieniem z dnia 22 maja 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącej prawo pomocy przez ustanowienie adwokata.
Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu w przedmiotowej sprawie adwokat M. H., o czym poinformowano Sąd pismem z dnia 10 czerwca 2013 r.
W dniu 11 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga kasacyjna (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia) sporządzona przez ww. pełnomocnika.
W skardze kasacyjnej zawarty został wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym w wysokości sześciokrotności stawki wynikającej z obowiązujących przepisów.
Zasadność przyznania podwyższonego wynagrodzenia pełnomocnik uzasadniła dużym nakładem pracy włożonym w sporządzenie skargi kasacyjnej oraz koniecznością wielokrotnej i czasochłonnej analizy akt postępowania oraz projektów. Ponadto pełnomocnik wskazała, że zobligowana była dokonać szerokiej analizy poglądów orzecznictwa i doktryny. Poza wyżej wskazanymi okolicznościami pełnomocnik skarżącej podniosła, że stawki dotyczące sporządzenia skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym przewidziane w obowiązujących przepisach z całą pewnością nie przystają do obecnych realiów oraz cen rynkowych. W ocenie pełnomocnika stawki te nie stanowią ekwiwalentu nawet dla części pracy włożonej w sporządzenie skargi kasacyjnej.
Pełnomocnik składając wniosek o przyznanie wynagrodzenia złożyła ponadto oświadczenie, że koszty pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości ani w części.
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Z kolei wyrokiem z dnia 27 maja 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ww. skargę kasacyjną.
W dniu 14 października 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło pismo adwokat M. H. – R., w którym pełnomocnik ponowiła wniosek o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).
Należy wskazać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Innymi słowy, subsydiarny obowiązek poniesienia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu dotyczy pomocy faktycznie udzielonej i nie jest następstwem samego ustanowienia pełnomocnika oraz gotowości pełnomocnika do jej świadczenia (zob. w tej materii: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III CZP 2/12; publ. OSNC 2012/10/115 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; publ. ONSAiWSA 2005/5/93).
Stosownie do treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) ww. rozporządzenia stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł.
Zgodnie zaś z § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia opłaty za czynności adwokata ustanowionego z urzędu podwyższa się o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.
Ponieważ w niniejszej sprawie stawka minimalna określona w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) powołanego rozporządzenia wynosi 240 zł, wynagrodzenie dla pełnomocnika wyznaczonego po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie przed sądem pierwszej instancji za pomoc prawną udzieloną z urzędu, to jest za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej winno wynosić 180 zł (75 % x 240 zł), co po podwyższeniu o 23 % stawkę podatku od towarów i usług daje finalnie kwotę 221,40 zł.
Jednocześnie należy wskazać, że przyznane wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem drugiej instancji z tytułu sporządzenia oraz wniesienia skargi kasacyjnej obejmuje także wynagrodzenie za sporządzenie oraz wniesienie wraz ze skargą kasacyjną wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Należy mieć bowiem na uwadze, iż czynność polegająca na sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej należy do zakresu postępowania przed sądem drugiej instancji – a stosownie do art. 87 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga kasacyjna winna być złożona równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
Ponadto przywołane wyżej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zawiera podstaw prawnych do przyznawania odrębnego wynagrodzenia za złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W reasumpcji, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanych powyżej przepisów orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.
W pozostałym zakresie wniosek należało oddalić.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w świetle § 19 pkt 1 ww. rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5. Przedmiotowy akt prawny określa tym samym maksymalną wysokość wynagrodzenia, jakie może być przyznane pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu. W świetle ww. regulacji przyznana opłata nie może być wyższa niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5. Tym samym wniosek o przyznanie wynagrodzenia ponad wskazane 150 % stawek minimalnych uznać należy a limine za niedopuszczalny.
Ponadto należy zauważyć, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego należy brać pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (zob. § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia; ponadto zob.: B. Dauter, Orzekanie w przedmiocie wynagradzania pełnomocników procesowych. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 317).
Przenosząc powyższe w realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej został ustanowiony już po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji. Zakres czynności ustanowionego pełnomocnika obejmował wykonanie fotokopii z akt sprawy, sporządzenie skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia oraz zwrócenie się do organu samorządu zawodowego o wyznaczenie innego adwokata do pełnienia czynności przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie zawierał w ocenie referendarza sądowego argumentów mających świadczyć o takim nakładzie pracy pełnomocnika oraz charakterze sprawy, który usprawiedliwiałby podwyższenie stawki wynagrodzenia.
Należy mieć bowiem na uwadze, że zapoznanie się z aktami sprawy oraz analiza poglądów doktryny prawa i orzecznictwa sadowego w celu przygotowania środka odwoławczego to niejako czynności rutynowe. Nie ma natomiast powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sytuacji, gdy aktywność ustanowionego adwokata w wypełnianiu obowiązków nie przekracza granic zwykłej staranności pełnomocnika.
Z oczywistych względów poza zakresem oceny referendarza sądowego pozostawać muszą rozważania pełnomocnika w przedmiocie adekwatności stawek opłat za czynności adwokackie do obecnych realiów oraz cen rynkowych.
W reasumpcji, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanych powyżej przepisów orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.