Uzasadnienie
D. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 20 maja 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję z 5 kwietnia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wskazaną wyżej decyzją z 5 kwietnia 2022 r. Wójt Gminy Słupsk odmówił przyznania D. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną, S. M. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że niepełnosprawna w stopniu znacznym S. M. wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jednak wnioskodawca w nikłym zakresie realizuje opiekę nad żoną, a czynności, które wykonuje z powodzeniem mogą być pogodzone z podjęciem przez niego zatrudnienia. Nadto organ wskazał, że twierdzenie wnioskodawcy, że nie może podjąć pracy, ponieważ jest słaby i schorowany, nie stanowi przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jest ono przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Nadto organ I instancji uwzględnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ wskazał także, że do dnia wydania decyzji ustawodawca nie dokonał zmian wskazanego przepisu, w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazano natomiast, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, wskazano jedynie, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 24 października 2019 r.
Po rozpoznaniu wniesionego odwołania decyzją z 20 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że D. M. świadczy żonie pomoc, jednak jej zakres nie uzasadnia przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Kolegium uwzględniło, że w wydanym żonie skarżącego orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności w stopniu znacznym znajdują się - w punkcie 7 - wskazania dotyczące "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", jednakże zdaniem Kolegium wydanie takiego orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, ani że wprost uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki.
Kolegium wyjaśniło, że wymogiem z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest stwierdzenie faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź prowadzenia gospodarstwa rolnego, wskutek konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską. Zdaniem natomiast Kolegium nie ma w sprawie związku przyczynowego miedzy rezygnacją z aktywności zawodowej (wobec ustalenia okresowej pracy najemnej w okolicznych gospodarstwach rolnych) w związku z kontynuowaniem opieką nad żoną. Na tle ustaleń faktycznych sprawy nie sposób mówić o bezpośrednim związku przyczynowym między rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania wyłącznej opieki nad osoba niepełnosprawna. Kolegium podkreśliło, że wywiad środowiskowy potwierdza, że dobowy wymiar sprawowania opieki nie wskazuje, że strona nie może podjąć pracy. Sposób sprawowania opieki opisany przez stronę i ustalony przez organ nie może być też uznany za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności.
W większości też chodzi przy tym o typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W ciągu dnia (doby) są pory (godziny), które nie wykluczają - choć z pewnością w krótszym czasie - kontynuowanie zarobkowania w związku z pracą w gospodarstwie. Na pewno będzie to zatrudnienie mniej efektywne i wymierne finansowo, nie oznacza to jednak że sprawowanie opieki wyklucza w sytuacji strony brak możliwości jakiegokolwiek zarobkowania, a przynajmniej kontynuowania pracy dorywczych, bez względu na zakres takiej aktywności.
Co więcej, większość czynności, na które wskazuje strona, nie jest wykonywana codziennie, co potwierdza karta czynności opiekuńczych. Natomiast wskazane przez stronę czynności stricte opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną, to jest: podawanie lekarstw, mierzenie ciśnienia, towarzyszenie w trakcie wizyt lekarskich, czy też pomoc w ubraniu nie stanowią czynności, które uniemożliwiają podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu. Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczą w ocenie Kolegium, wskazane przez stronę schorzenia, na które cierpi osoba niepełnosprawna. Nie kwestionując stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, do czego wprawdzie organy administracji nie są uprawnione, podkreślenia jednak wymaga, że z akt sprawy nie wynika, że ww. jest osobą całkowicie niesamodzielną.
Natomiast podnoszona przez stronę konieczność sprawowania stałej opieki, stanowi w ocenie Kolegium swoistego rodzaju dozór nad żoną. Nic nie wskazuje, aby małżonka nie mogła pozostać sama choć przez cześć dnia, w czasie którym możliwe byłoby wykonywanie pracy. Odwołujący się może też liczyć na pomoc asystenta rodziny i córki, opisane zaś w sprawie czynności związane z opieką nad żoną (zwłaszcza opiekuńcze dotyczące pomocy w przyjmowaniu leków i spożywaniu posiłków, czy też w utrzymaniu higieny), jak też pomoc w poruszaniu się i dostępie do wizyt lekarskich, nie przekonują, że nie jest możliwe takie zorganizowanie opieki, aby możliwe było podjęcie pracy (chociażby dorywczo), względnie kontynuowanie pracy dorywczej.
W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi przytoczono art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych, wskazując, że z jego dyspozycji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Zdaniem skarżącego podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Jak przy tym wskazuje orzecznictwo (wyrok WSA w Gdańsku z 16 września 2021 r. sygn. III SA/Gd 577/21) warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19).
W skardze podkreślono, że nie sposób przyjąć, że skoro świadczona pomoc nie jest wykonywana przez całą dobę a jedynie we wskazanych godzinach, to nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 20 maja 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję z 5 kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie skargi i podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej powoływanej w skrócie jako p.p.s.a.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu;
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Kolegium odnośnie do zasadności zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pomimo odmiennego stanowiska organu I instancji, decyzja Wójta Gminy Słupsk, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, ostatecznie jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (pozytywne), przy braku przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r.
W niniejszej sprawie zaistniała okoliczność zaliczenia skarżącego do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jest on jej mężem. Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednak jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
W rozpoznawanej sprawie organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy zarobkowej a opieką nad niepełnosprawną żoną skarżącego. Także w ocenie Kolegium, którą Sąd podziela, niepodejmowanie pracy przez skarżącego nie ma bowiem związku wyłącznie ze sprawowaniem tej opieki.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy w sposób prawidłowy ocenił materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad żoną, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność żony, a jednocześnie - koniecznością z tego powodu niepodejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi taki związek. Innymi słowy, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący, bez wątpienia sprawując opiekę nad swoją żoną, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej z powodu wykonywania tej opieki. W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że powodem braku aktywności zawodowej skarżącego nie jest wyłącznie fakt sprawowania przez nią opieki nad żoną.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę i przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tracąc możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa.
Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., sygn. I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Należy przy tym podkreślić, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.
Odnosząc powyższe rozważania do oceny niniejszej sprawy wskazać należy, że Sąd nie kwestionuje zasadności opieki nad żoną. Żona skarżącego jest niepełnosprawna w stopniu znacznym i posiada wydane na czas określony orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z oświadczenia skarżącego wynika, że przeszła w 2009 roku udar, który doprowadził do lewostronnego niedowładu i padaczki. Z wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że po przebytym udarze żona skarżącego ma problemy z poruszaniem się i opiera się o ściany przemieszczając się po mieszkaniu.
Nadto ma napady podobne do padaczki, o których nie mówiła jeszcze lekarzowi i nie była diagnozowana w tym kierunku, gdyż umówiona przez asystenta osoby niepełnosprawnej wizyta ma mieć miejsce w styczniu 2023 r. Ostatni raz była poza domem z asystentem rodziny podczas wizyty lekarskiej w styczniu 2022 r. Od blisko roku nie była u lekarza rodzinnego, nie miała wykonanej morfologii krwi.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika jednak, że pomoc, jaką skarżący udziela żonie ma ograniczony charakter, a część czynności wykonuje córka M. Skarżący, podając wykonywane czynności, oświadczył, że pomaga żonie w czynnościach higienicznych ubraniu, robi zakupy i obiera warzywa, sprząta tam, gdzie "nie dosięgnie" żona i odkurza, a także przynosi opał, nadto gdy żonę bolało kolano prowadził ją do toalety. W sprawach opłacania rachunków, urzędowych i zdrowotnych pomocy udziela córka M. Córka robi także większe zakupy. Wcześniej pomocy udzielali pracownik MOPS i asystent rodziny, z którego pomocy korzystała S. M. i z którym była ostatni raz u lekarza. Zarówno z wywiadu środowiskowego, jak i złożonego oświadczenia o czynnościach wykonywanych podczas opieki wynika przy tym duży stopień samodzielności niepełnosprawnej żony skarżącego. Nie jest ona osobą leżącą, nie stosuje pielucho-majtek, nie wymaga masaży, oklepywania.
Nadto samodzielnie przyjmuje leki (raz dziennie), gotuje, ćwiczy, układa się do snu i wstaje rano. Żona skarżącego także sprząta. Chciałaby częściej wychodzić z domu, ale wymaga pomocy w tym względzie.
Co więcej, w toku wywiadu D. M. wyjaśnił, że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest jego wiek, choroby i osłabienie. Następnie skarżący złożył odmienne w swojej treści oświadczenie z 29 marca 2022 r., w którym wskazał czynności takie jak wyjścia na spacery, sprzeczne z oświadczeniami zarówno skarżącego jak i jego żony, złożonymi 3 marca 2022 r., z których wynika, że żona skarżącego chciałaby wychodzić z domu, jednak jej mąż nie widzi nic złego w tym, że żona cały dzień nie opuszcza domu – ostatni raz poza domem była 3 stycznia 2022 r.
Zdaniem Sądu, pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, przynoszenie opału, robienie zakupów, pomoc niepełnosprawnej żonie w sprzątaniu i gotowaniu, czy pomoc przy czynnościach higienicznych i ubraniu nie stanowią czynności, które świadczą o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki. Czynności te nie są wykonywane codziennie (np. zakupy czy sprzątanie), a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby determinowało to u skarżącego potrzebę niepodejmowania zatrudnienia. Zatem nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę nad inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodzić się należy z Kolegium, że czynności wskazywane przez skarżącego stanowią przy tym w dużym zakresie de facto czynności zwykłego dnia codziennego.
Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Ponadto, żona skarżącego jest, mimo niepełnosprawności, osobą w dużej mierze samodzielną, o czym świadczy fakt, że gotuje i sprząta, czy też pali w piecu, a nawet myła okna w kuchni. Zakres samodzielności żony skarżącego nie jest przy tym tego rodzaju, by wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres tych czynności, które skarżący wykonuje, opiekując się żoną nie jest na tyle intensywny i absorbujący, by stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Nie ma przeszkód, aby przy odpowiedniej organizacji czasu w ciągu dnia skarżący wykonywał część czynności przed rozpoczęciem godzin pracy, a kolejne po powrocie z wykonywanej pracy. W szczególności odnosi się to do pomocy w czynnościach higienicznych i ubieraniu. Co do ewentualnej pomocy w przygotowywaniu posiłków, to nie ma przecież przeszkód, by czynności te wykonywać po pracy lub w czasie wolnym od pracy, tak jak to ma miejsce w większości gospodarstw domowych, prowadzonych przez osoby aktywne zawodowo. Analogicznie należy odnieść się do okoliczności wykonywania przez skarżącego pozostałych prac domowych, jak robienie zakupów, pomoc w sprzątaniu czy przynoszenie opału.
Sąd podziela pogląd orzecznictwa (wyrok WSA Gdańsku z 4 stycznia 2023 r. sygn. II SA/Gd 889/22), że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty.
Z uwagi na dużą samodzielność żony nie znajduje także, zdaniem Sądu, uzasadnienia twierdzenie skarżącego, że musi być cały czas z żoną, gdyż nie może ona pozostać sama. Żona skarżącego obawia się ataków epilepsji, przy czym jednak ataki mają charakter sporadyczny. Jak oświadczyli małżonkowie w dniu 3 marca 2022 r., ostatni atak miał miejsce we wrześniu 2021 r. Nadto jak wynika z wywiadu środowiskowego, żona skarżącego nie została zdiagnozowana w tym zakresie przez neurologa, co więcej, przez okres około roku nie była u lekarza rodzinnego. Jak wynika z treści wywiadu środowiskowego, D. M. nie widzi nic złego w tym, że żona przez dłuższy okres nie była u lekarza oraz nie opuszczała domu.
Skarżący, jak przy tym oświadczył, jest chory i osłabiony. W ocenie Sądu, zasady doświadczenia życiowego wskazują, że nie jest prawdopodobne, aby będąc samemu obarczonym chorobą i osłabionym, skarżący faktycznie wykazywał chęć podjęcia pracy zarobkowej, a przeszkodą do tego była sprawowana przez niego opieka nad żoną. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że jak ustaliły organy zakres tej opieki jest ograniczony.
Nadto zgodzić się należy z organami, że podana w toku wywiadu przyczyna niepodejmowania zatrudnienia przez D. M., to jest jego wiek, choroby i osłabienie, nie stanowi o spełnieniu przesłanki przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Wskazać należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i wyłącznie z tego powodu, nie zaś również z innych przyczyn, leżących po stronie wnioskującego o świadczenie, jak np. jego wiek, czy stan zdrowia.
Na gruncie niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad żoną nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zarobkowej przez skarżącego i te dwie okoliczności nie pozostają w związku przyczynowo-skutkowym w sposób pozwalający na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust 1 u.ś.r.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.