Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia 4 września 2023 r. nr SKO.IV/424/2275/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) - dalej "k.p.a.", po rozpoznaniu odwołania M. M. (dalej "strona" lub "skarżący"), uchyliło decyzję Prezydenta Miasta B. (dalej "Prezydenta Miasta" lub "organ I instancji") z dnia 14 lipca 2023 r. kwietnia 2023 r. znak: [...] i orzekło o przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem od 1 czerwca 2023 r. na stałe w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Prezydent Miasta decyzją z dnia 14 lipca 2023 r., po rozpoznaniu wniosku strony z dnia 6 czerwca 2023 r. (data wpływu 12 czerwca 2023 r.), odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W jej uzasadnieniu wskazano, że strona nie spełnia warunku, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) - dalej "u.ś.r.". Zdaniem organu, ojciec strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym co potwierdza stosowne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane [...] r. ale jego niepełnosprawność powstała po 25. roku życia (istnieje od [...]. roku życia).
W odwołaniu z dnia 27 lipca 2023 r. strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zakwestionowała decyzję organu I instancji zarzucając jej mającą wpływ na treść zaskarżanego rozstrzygnięcia obrazę przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. przepisu z art. 32 ust. 1 polegającą na tym, że organ I instancji różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na moment powstania niepełnosprawności, pomimo że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt: K 38/13 został uznany za niezgodny z przepisem z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji także naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 i art. 77 k.p.a.
Kolegium decyzją z dnia 4 września 2023 r. uchyliło w całości rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i orzekło o przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem od 1 czerwca 2023 r. - bezterminowo w wysokości 2.458 zł miesięcznie.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie Kolegium zanegowało stanowisko Prezydenta Miasta o wystąpieniu przeszkody opisanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przyjęło bowiem - opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 - że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W wyniku analizy stanu faktycznego sprawy Kolegium uznało, że strona spełnia ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjne z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem począwszy od miesiąca złożenia wniosku tj. od miesiąca czerwca 2023 r.
W skardze z dnia 21 czerwca 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił zaskarżonej decyzji:
- 1. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i jednoznaczne wskazanie, iż świadczenie pielęgnacyjnego przyznać należy dopiero od dnia 1 czerwca 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, podczas gdy ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić w niniejszej sprawie od stycznia 2023 r., tj. od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 108 k.p.a. poprzez:
- - brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego;
- - przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy;
- - poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący;
- - nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji.
Z uwagi na wniesione zarzuty skarżący wniósł o:
- 1. Uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 4 września 2023 r. w skarżonym zakresie i ewentualnie decyzji jej poprzedzającej;
- 2. Zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych;
- 3. Wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym w trybie postępowania uproszczonego.
W uzasadnieniu skargi skarżący w oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych przedstawił argumentację, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać mu przyznane od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności czyli od stycznia 2023 r.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 2492 ze zm.) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżący nie zakwestionował samego prawa, czy też wysokości przyznanego świadczenia, a jedynie określenie miesiąca, od którego należy mu się to świadczenie. Zdaniem skarżącego, winno być ono wypłacone od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności czyli od stycznia 2023 r.
Kluczowym zagadaniem dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy jest odpowiedź na pytanie czy skarżący zachował 3-miesięczny termin do wniesienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającego z art. 24 ust.2a u.ś.r.
Rozważając to zagadnienie wskazać należy, że w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z przepisu tego wynika, że skoro prawo do świadczenia jest przyznawane na wniosek podmiotu uprawnionego do uzyskania takiego świadczenia, to dopiero jego złożenie determinuje moment początkowy przyznania świadczenia. W tym zakresie nie można oczekiwać od organu właściwego, aby ten swoimi działaniami wyręczał wnioskodawcę w zakresie możliwości uzyskania świadczenia. Dodać należy, że okoliczności i przyczyny niezłożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia rodzinnego na gruncie art. 24 ust. 2 u.ś.r. (zob. wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2147/19, Lex nr 3025497).
Od zasady przyznawania świadczenia od miesiąca złożenia wniosku wyjątkiem jest regulacja zawarta w przepisie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zgodnie z powyższym przepisem, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że skarżący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem złożył w dniu 6 czerwca 2023 r. (data nadania wniosku droga pocztową). Okoliczność ta jest bezsporna. Zatem - w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. - prawo do świadczenia winno co do zasady przysługiwać skarżącemu od miesiąca złożenia wniosku, w tym przypadku od czerwca 2023 r. Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy przyjął, że orzeczenie o niepełnosprawności ojca skarżącego zostało wydane w dniu [...] r. Przyjmując literalną wykładnię art. 24 ust.2a u.ś.r. organ stwierdził, że 3-miesięczny termin na złożenie wniosku upłynął w dniu [...] czerwca 2023 r. Tym samym organ uznał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno przysługiwać skarżącemu od miesiąca złożenia wniosku tj. od czerwca 2023 r. a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego w zakresie wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest błędne. Wyjaśnić bowiem należy, że w judykaturze przyjmuje się, że 3-miesięczny termin wskazany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. liczy się od daty uzyskania przez orzeczenie o stopniu niepełnosprawności przymiotu ostateczności, a nie jego wydania (zob. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 23 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1508/21, Lex nr 3334939 i z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1088/21, Lex nr 3316706, a także wyrok NSA z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1080/22, Lex nr 3582928).
Jak wskazał skarżący orzeczenie o niepełnosprawności stało się "prawomocne" (ostateczne) w dniu [...] marca 2023 r. Oznacza to, że 3-miesieczny termin do złożenia wniosku zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. minął co najmniej w dniu [...] czerwca 2022 r. (data wydania orzeczenia + 14-dniowy termin na złożenia odwołania od dnia doręczenia orzeczenia). Skarżący złożył wniosek w dniu 6 czerwca 2023 r. co oznacza, że w sprawie powinien mieć zastosowanie wspomniany wyżej przepis umożliwiający uzyskanie przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.
Orzekając ponownie organ odwoławczy uwzględni stanowisko Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem skarżącego w tym zakresie i brakiem żądania Kolegium o przeprowadzenie rozprawy.