Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. (dalej: "organ I instancji"), na podstawie art. 104, art. 107, art. 109 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a."), art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.") odmówiono A. S. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką D. S. (dalej: "osoba wymagająca opieki").
W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., a następnie ustalił, że Strona jest córką osoby wymagającej opieki, zatem zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym jest zobowiązana do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej. Matka Strony jest mężatką. Strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na podstawie decyzji nr [...] z dnia 18 października 2021 r. Strona była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką, w okresie od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, iż Strona sprawuje opiekę w sposób właściwy i należyty. Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N., na stałe.
Następnie organ podał, iż małżonek osoby niepełnosprawnej M. S. nie jest osobą niepełnosprawną, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, co stanowi przesłankę wyłączającą możliwość przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. Zauważył również, iż stosownie do art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny dziecka. Decyzja została doręczona Stronie w dniu 13 grudnia 2022 r.
Strona w dniu 22 grudnia 2022 r. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc, że opiekę nad matką sprawuje od października 2015 r., z tego tytułu pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Opieka sprawowana jest w sposób właściwy, co potwierdzono w wywiadzie środowiskowym. Wskazała, iż zrezygnowała z dalszej nauki i pracy zarobowej, aby sprawować opiekę. Matka Strony w 2015 r. przeszła operację, po której nastąpiło pogorszenie jej stanu zdrowia. Podała, iż pomoc mamie jest bardzo angażująca, ma bardzo dobry kontakt z matką i wie jak postępować w niektórych sytuacjach. Z uwagi na przekroczenie dochodu odmówiono Stronie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2022/2023 i aktualnie nie otrzymuje żadnego świadczenia w związku z nadal sprawowaną opieką.
Dalej podkreśliła, że "według stwierdzenia przez RPO - kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji nie może samo w sobie stanowić przeszkody w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez dokładnego zbadania, kto tak naprawdę opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny". Zdaniem Strony w sprawie doszło do błędnej wykładni prawa oraz pominięcia celów ustawy. Podała także, że małżonek osoby niepełnosprawnej mieszka pod tym samym adresem, ale jest osobą, która ukończyła 60 lat, nie ma orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w przeszłości uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, sam znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej. Strona wymieniła również schorzenia, na które cierpi małżonek osoby niepełnosprawnej. Wskazała, że matka potrzebuje opieki osoby empatycznej. Małżonek osoby wymagającej opieki nie jest natomiast w stanie wypełniać obowiązków alimentacyjnych, nadto pracuje na umowę o pracę z minimalnym wynagrodzeniem, a rodzina musi ponosić koszty wynajmu oraz stosowania odpowiedniej diety.
Zdaniem Strony organ błędnie przyjął, że materiał dowodowy uzasadnia odmowę przyznania świadczenia. Wykładni przepisów należy dokonywać z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), nakazu ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji) oraz zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). Zaakcentowała, że organ nie rozważył w sposób wyczerpujący, czy małżonek osoby niepełnosprawnej jest w stanie wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Należało uznać, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny Strony, która taką opiekę sprawuje już od ponad siedmiu lat. W ocenie Strony organ naruszył zatem prawo materialne.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2a u.ś.r., decyzją nr SKO.4106.1418.2022 z dnia 27 stycznia 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, poczynił ustalenia, które pozostają zbieżne z ustaleniami organu I instancji, nadto na podstawie wyników wywiadu środowiskowego wskazał, iż osoba wymagająca opieki mieszka i gospodaruje w wynajętym mieszkaniu z mężem i córkami, z których jedna jest studentką, a druga sprawuje nad nią opiekę. Wskazał, iż matka Strony wymaga pomocy innych osób w ciągu całej doby, choruje na [...], ma problemy kardiologiczne oraz problemy z oddychaniem, musi korzystać z aparatu tlenowego, nie może pozostawać sama w domu ani wychodzić poza mieszkanie. Opiekę sprawuje Strona, a konieczność przebywania z matką w ciągu całej doby uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Organ odwoławczy podzielił jednak stanowisko organu I instancji, wyjaśniając, iż w sprawie zaistniała przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., ponieważ małżonek osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zauważył także, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, osoba zobowiązana w dalszej kolejności uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, natomiast art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, iż ani organ ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłoby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Końcowo zauważył, iż zrozumiała jest obiektywnie trudna sytuacja Strony, lecz organ kierował się ściśle określonymi kryteriami ustawowymi, których Strona nie spełnia i nie działał w ramach uznania administracyjnego.
Decyzja została doręczona w dniu 31 stycznia 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 10 lutego 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi zwróciła uwagę, że została "skreślona jako jedyna osoba, która faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", osoba która ciężko pracuje nie tylko osiem godzin dziennie, ale także w soboty, niedziele i święta. Podała, że opiekę zaczęła sprawować w wieku dziewiętnastu lat, gdy na młodszej siostrze spoczywał jeszcze obowiązek nauki, natomiast brat studiował, a Strona chciała, aby ukończył studia. Przed zabiegiem operacyjnym matka, pomimo stwierdzonej od dzieciństwa niepełnosprawności, dbała o rodzinę i dom. Wskazała, że "wielkie marzenia, plany i ambicje w tamtym momencie przestały się liczyć", i po ukończeniu liceum postanowiła podjąć opiekę. Rodzeństwo nadal jest wsparciem dla matki i Strony jednak opiekę w pełni sprawuje Skarżąca.
Podała, że nie ma osobistego życia. Następnie zwróciła uwagę, że ojciec nie zajmował się Skarżącą i jej rodzeństwem, a aktualnie nie wykazuje żadnego zainteresowania małżonką, od roku dokonuje zakupów tylko dla siebie, wychodzi na kilka godzin z domu, a opieka musi być stała. W ocenie Skarżącej matka nie będzie się czuła przy ojcu bezpiecznie. W powołaniu na art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazała, iż nie tylko znaczny stopień niepełnosprawności dyskwalifikuje osobę, która powinna w pierwszej kolejności opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, są również inne ku temu przesłanki. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła błędną ocenę stanu faktycznego, brak należytego rozważenia materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez córkę oraz realnych możliwości sprawowania opieki przez męża potrzebującej opieki.
Organy w sposób nieuprawniony uznały, że brak stosownego orzeczenia o niepełnosprawności stanowi bezwzględną przeszkodę w nabyciu prawa do wnioskowanego świadczenia, nadto nie uwzględniły, że Skarżąca od ponad siedmiu lat sprawuje w sposób właściwy i należyty opiekę nad matką, a małżonek nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi. Do skargi przedłożyła kserokopie orzeczeń o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby niepełnosprawnej z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r., orzeczenia zaliczającego małżonka osoby niepełnosprawnej do lekkiego stopnia niepełnosprawności z dnia [...] r., a także kserokopie zaświadczeń lekarskich małżonka osoby niepełnosprawnej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 27 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta C. z dnia 8 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniając przyczynę odmowy organ I instancji wskazał na pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Organ odwoławczy podzielił ww. przyczynę odmowy.
Odnosząc się do podanej przez organy rozpoznające sprawę przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., Sąd zważył co następuje.
Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...] r. nr [...] (akta administracyjne sprawy). W ramach sprawowanej opieki Skarżąca wykonuje czynności wskazane w treści wywiadu środowiskowego z dnia 17 października 2022 r. Osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z M. S., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (potwierdzenie z systemu monitoringu orzekania o niepełnosprawności).
Stosownie do treści przywołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności obowiązek opieki spoczywa na małżonku. Na gruncie rozpoznawanej sprawy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na tle przywołanej regulacji prezentowano w orzecznictwie sądów administracyjnych dwa poglądy co do wykładni, wskazanej w tym przepisie, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przywołane przez Skarżącą w uzasadnieniu skargi stanowisko odnosi się do jednego z tych poglądów.
Mianowicie, jeden z prezentowanych poglądów oparto o stosowanie wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez inną osobę zobowiązaną do alimentacji niepełnosprawnego, nawet jeśli małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnosiło się, iż nie jest wykluczone na gruncie obowiązujących przepisów, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do uczynienia zadość temu obowiązkowi, podkreślano nawet, iż oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o kryterium wynikające z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie rzeczywiście tej opieki świadczyć, nie jest natomiast zależne wyłącznie od ustalenia, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. I OSK 1113/15, z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. I OSK 744/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Po 293/21 i sygn. II SA/Po 466/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. sygn. II SA/Rz 709/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 października 2021 r. sygn. II SA/Ke 757/21).
Odmienny pogląd opiera się natomiast na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to "przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest wobec tego, posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie pozwala zatem organowi przyznać świadczenia kierując się np. zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej małżonków (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1015/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 627/21, z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. I OSK 2422/20, z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. I OSK 2164/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 599/20, z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2462/19, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1232/21).
Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 1285/21, podobnie: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r. sygn. I OSK 1244/21, z dnia 23 marca 2022 r. sygn. I OSK 2298/21, z dnia 17 marca 2022 r. sygn. I OSK 1212/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 635/21, z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1015/21, z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. I OSK 1351/21).
Na gruncie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca bowiem przewidział wprost negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. I OSK 2391/20: "niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego" (podobnie m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r. sygn. I OSK 2298/21, z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1015/21).
Ani organ, ani Sąd nie posiada wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby ocenić, czy stan zdrowia danej osoby, zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 635/21). Taką ocenę może przedstawić tylko kompetentny organ właśnie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2022 r. sygn. I OSK 1232/21).
Co jednak szczególnie istotne, w powyższej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny podejmując uchwałę w dniu 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, stosownie do której "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".
W uzasadnieniu podjętej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Regulacja ta nie jest również sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Powyższe niewątpliwie stanowi odniesienie do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi w kwestii powołanych wartości konstytucyjnych.
Na gruncie niniejszej sprawy z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że Skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie ustalono, że matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zatem skarga musiała ulec oddaleniu.
Zasadnie organ administracji publicznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Odnotowania wymaga, iż organy orzekające w sprawie w żaden sposób nie zanegowały stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, konieczności udzielania jej pomocy i opieki oraz faktycznie sprawowanej opieki przez Skarżącą. Powyższe okoliczności nie pozostawały w sprawie sporne, jednakże wobec związania Sądu stanowiskiem zaprezentowanym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie. Podobnie, uwzględniając powyższe, nie mógł mieć wpływu na rozstrzygnięcie opisany przez Skarżącą stan zdrowia małżonka osoby niepełnosprawnej, jego zobowiązania zawodowe, a także relacje z małżonką.
Zauważenia jednocześnie wymaga, iż zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej nie sposób utożsamiać z obowiązkiem sprawowania opieki przez małżonka osoby tej opieki wymagającej. Jak słusznie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, realizacja obowiązku opieki poza formą świadczeń osobistych, może mieć wymiar finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego będzie opiekę sprawować (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2022 r. sygn. I OSK 1212/21, z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2462/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. I OSK 599/20, z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. I OSK 2031/20).
Z przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zarzuty skargi w tym zakresie należało uznać za chybione.
Zaakcentować należy, iż wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych. Jak zauważa się w literaturze przedmiotu, powyższy stan powoduje, że strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021).
W sprawie nie była kwestionowana trudna sytuacja życiowa Skarżącej, której postawa z moralnego punktu widzenia zasługuje na aprobatę, jednakże fakt sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającą, z uwagi na wyżej przedstawioną argumentację, nie pozwalała na odmienne rozstrzygnięcie sprawy.
Analiza dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia. Brak było zatem podstaw do podzielenia zarzutów skargi - błędnej oceny stanu faktycznego, braku należytego rozważenia materiału dowodowego i niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy
W odniesieniu natomiast do załączników skargi wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Ponadto przedłożone załączniki to wyłącznie kserokopie dokumentów.
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.