Uzasadnienie
Decyzją nr [...], [...] z dnia 14 października 2021 r., wydaną na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 i art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. z 2020 r., poz. 1333 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej "k.p.a."), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. (dalej: "organ", "organ I instancji") nałożył na S. J. i M. J. (dalej: "Skarżący") - inwestorów i współwłaścicieli budynku mieszkalnego jednorodzinnego posadowionego na działce nr geod. 1 obręb C. położonej w S. przy ul. K., obowiązek wykonania robót budowlanych polegających na zamurowaniu dwóch otworów okiennych zlokalizowanych w ścianie budynku mieszkalnego jednorodzinnego usytuowanego na działce nr geod. 1 obręb C. od strony działki nr geod. 2 przeziernymi elementami murowanymi, typu luksfer, szkło profilowe, cegła szklana, okno przeciwpożarowe o odporności ogniowej minimum EI 30, w terminie do 30 stycznia 2022 r. (po sprostowaniu postanowieniem z dnia 26 października 2021 r. nr [...]).
W uzasadnieniu organ wskazał, iż na skutek wniosku współwłaścicieli działki o nr geod. 2 obręb C. położonej w S. przy ul. K. dotyczącego legalności dwóch otworów okiennych w ścianie opisanego wyżej budynku, organ w dniu 17 grudnia 2020 r. przeprowadził kontrolę na działce nr geod. 1, podczas której potwierdzono usytuowanie w ścianie budynku graniczącej z działką nr geod. 2 otworów okiennych z otwieranymi oknami. Następnie wskazał, iż Skarżący przedłożyli w trakcie kontroli decyzję Urzędu Rejonowego w Z. z dnia 25 marca 1991 r. zatwierdzającą plan zagospodarowania i udzielenia pozwolenia na wykonanie budowy przedmiotowego domu mieszkalnego. Z projektu wynika, że w ścianie w/w budynku usytuowanej w granicy z działką nr 2 obręb C. zaprojektowano cztery otwory okienne w pomieszczeniach łazienek znajdujących się na kondygnacjach niskiego i wysokiego parteru, jako naświetla wypełnione luksferami.
Na podstawie otrzymanych z archiwum Starostwa Powiatowego w Z. dokumentów organ ustalił, że Skarżący pismem z dnia 8 października 1996 r. zgłosił budynek do użytkowania w Urzędzie Rejonowym w Z., a w dniu 11 października 1996 r. wydano zaświadczenie o przyjęciu zgłoszenia do użytkowania budynku, oraz wyjaśnił, że w przypadku wydania przez urząd zaświadczenia nie przeprowadza się kontroli budynku, dlatego też zmiany nie zostały zauważone.
Organ stwierdził, iż obecnie obowiązujące przepisy Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022, poz. 1225) nie zezwalają na sytuowanie budynku ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi bezpośrednio przy granicy działki (§ 12 ust. 3 pkt 1), nadto powołał regulację § 272 ust.
- 3. Powyższe nie było przewidziane także w poprzednich regulacjach od momentu powstania przedmiotowego budynku.
W powołaniu na § 232 ust. 6 rozporządzenia organ wskazał, iż powierzchnia wypełnionych otworów nie przekracza 10% powierzchni ściany, przedmiotowy budynek należy do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV, do klasy odporności "D", gdzie klasa odporności ogniowej wypełnień, dla ściany oddzielenia przeciwpożarowego o wymaganej klasie odporności ogniowej REI 60, nie powinna być niższa niż E30.
Organ zwrócił również uwagę, iż w latach projektowania i budowy budynku obowiązywało rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. z 1980 r., Nr 17, poz. 62 z późn. zm.), stosownie do którego odległość ściany budynku od strony sąsiedniej działki może zostać zmniejszona z 4m do 3m, jeśli nie posiada otworów okiennych lub drzwiowych. Zdaniem organu, skoro przepis nie określa od jakiego rodzaju działki budynek ma być oddalony, należy przyjąć, że od każdego rodzaju działki.
Decyzja została doręczona pełnomocnikowi Skarżących w dniu 27 października 2021 r.
Skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli odwołanie od wymienionej decyzji wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania oraz podnosząc zarzut naruszenia art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 1974 r., Nr 38, poz. 229 z późn. zm.), art. 51 ust. 1 pkt 2 i art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane z 1994 r., a także naruszenie art. 7-8, art. 16 i art. 107 § 3 k.p.a. Odwołanie zostało nadane przesyłką poleconą w dniu 12 listopada 2021 r.
W uzasadnieniu zwrócono uwagę, iż Skarżący w 1991 r. wybudowali przedmiotowy budynek w warunkach samowoli budowlanej. W związku ze złożonym przez Skarżących wnioskiem z dnia 20 marca 1991 r. o legalizację samowoli budowlanej, Burmistrz Miasta i Gminy S. w dniu 21 marca 1991 r. wydał opinię, z której wynika celowość zalegalizowania budowy przedmiotowego budynku. Pismem z dnia 29 kwietnia 2021 r. Skarżący doprecyzowali, że na dzień wydania w/w opinii budynek znajdował się w stanie surowym zamkniętym, posiadającym kompletną konstrukcję nośną, dach, stropy, okna oraz drzwi zewnętrzne, w tym dwa okna uchylne w ścianie budynku od granicy z działką nr 2. Na powyższą okoliczność został przesłuchany świadek K. D. Jednakże wskazane dowody zostały w ocenie Skarżących całkowicie pominięte podczas ustalania okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.
W dalszej kolejności Skarżący podali, iż w sprawie zalegalizowania samowoli budowlanej przedmiotowego budynku zastosowanie miały przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974 r. W sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 37 tej ustawy, skoro nie wydano decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego, ani też przesłanki określone w art. 40 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. bowiem nie wydano decyzji nakazującej wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z przepisami, zatem zdaniem Skarżących budynek wzniesiono zgodnie z przepisami. W przypadku braku ustawowego obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie, oddanie obiektu budowlanego do użytku powinno nastąpić na podstawie art. 41 ust. 2, tj. zgłoszenia obiektu budowlanego do użytkowania.
Skarżący oświadczyli, że przed wydaniem decyzji z dnia 25 marca 1991 r. Kierownik Oddziału Architektury Urzędu Rejonowego w Z. W. D. przeprowadził kontrolę terenową budynku powstałego w ramach samowoli budowlanej. Organ nie dostrzegł uchybień w budowie budynku. W trakcie kontroli w ścianie granicznej wstawione były dwa okna uchylne. Organ nie nałożył obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie, lecz zobowiązał do zgłoszenia przystąpienia do użytkowania budynku.
Następnie Skarżący przyznali, iż w świetle przepisów rozporządzenia z 1980 r. decyzja z dnia 25 marca 1991 r. została wydana z naruszeniem przepisów prawa obowiązujących w dacie jej wydania, na skutek niedostrzeżenia przez organ rozbieżności pomiędzy stanem faktycznym kontrolowanego budynku w zakresie wstawienia dwóch okien uchylnych w ścianie budynku od granicy z działką o nr 2 a przedłożonym projektem technicznym. Jednoczenie podkreślili, że przywołana decyzja legalizuje budowę budynku według stanu faktycznego z chwili jej wydania, to jest legalizuje także dwa okna uchylne zamieszczone w ścianie granicznej z działką o nr 2. Decyzja pozostaje w obrocie prawnym przez ponad 30 lat, a w sprawie nie wystąpiły żadne podstawy umożliwiające zmianę lub uchylenie w/w decyzji.
Zwrócili również uwagę, że obecnym właścicielom nieruchomości o nr 2 w dacie jej zakupu znane było posadowienie przedmiotowego budynku oraz umieszczone okna uchylne w ścianie granicznej, a budynek na działce 2 powstał dopiero kilka lat po wybudowaniu budynku przez Skarżących na działce nr 1.
Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach (dalej: "organ odwoławczy") decyzją nr WINB.WOA.7721.499.2021.MG z dnia 8 lutego 2022 r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 83 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, w pkt 1 decyzji - uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku i wyznaczył nowy termin na 15 kwietnia 2022 r., w pkt 2 decyzji - w pozostałej części utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił czynności podjęte dotychczas w sprawie, następnie przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, w tym przepis art. 51 ust. 7, art. 50 ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Zgodnie z ustaleniami PINB, przedmiotowy budynek został wybudowany w sposób legalny na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia 25 marca 1991 r. Budynek zgłoszono do użytkowania pismem z dnia 8 października 1996 r., a w dniu 11 października 1996 r. wydano zaświadczenie o przyjęciu zgłoszenia do użytkowania obiektu. Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym w elewacji północno-wschodniej budynku znajdującej się w granicy z działką sąsiednią, zaprojektowano cztery otwory okienne wypełnione luksferami. W trakcie budowy inwestor zrezygnował z tego rozwiązania, i wykonał dwa otwory okienne i zamontował w nich okna. Powyższa zmiana naruszyła przepisy techniczno-budowlane.
W powołaniu na § 12 oraz § 272 ust. 3 rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych stwierdził, iż wstawienie okien w przypadku, gdy budynek znajduje się w granicy z działką sąsiednią, stanowi istotne odstępstwo od pozwolenia na budowę i projektu budowalnego w rozumieniu art. 51 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 36a ustawy Prawo budowlane oraz sprzeczność z przepisami, w tym z przepisami z zakresu ochrony przeciwpożarowej, należało zatem wydać decyzję zobowiązującą do doprowadzenia robót do stanu zgodnego z prawem. Decyzja została doręczona Skarżącym w dniu 17 lutego 2022 r.
Uczestnicy postępowania P. R. i B. R., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, w związku z wniesionym odwołaniem złożyli pismo z dnia 30 listopada 2021 r. zauważając, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, a Skarżący nie przytoczyli okoliczności mogących wskazywać na błędy w tym zakresie. Podkreślili, że decyzja z dnia 25 marca 1991 r. nakładała na Skarżących obowiązek zgłoszenia przystąpienia do użytkowania, a jak wynika z zaświadczenia z dnia 10 października 1996 r. organ nie badał zgodności inwestycji z rzeczywistym stanem. Argumentacja została poparta orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. II OSK 201/15 oraz z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. II OSK 917/16.
W związku z powyższym, wobec braku prawomocnej decyzji o użytkowaniu, możliwe było przeprowadzenie postępowania naprawczego, zatem w ocenie Uczestników wydana decyzja organu I instancji pozostaje prawidłowa.
Z rozstrzygnięciem nie zgodzili się Skarżący wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (data nadania 19 marca 2022 r.). Względem zaskarżonej decyzji sformułowali zarzuty:
- - naruszenia art. 51 ust. 1 pkt 2 i art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowalne poprzez ich zastosowanie w sytuacji braku spełnienia przesłanek do zastosowania trybu naprawczego wskazanego w tych przepisach,
- - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia okoliczności, że w dacie wydania decyzji legalizującej budowę na [...] z dnia 25 marca 1991 r. okna uchylne w przedmiotowym budynku były już posadowione, organ miał wiedzę o ich wstawieniu, inwestorzy posiadali zgodę ówczesnego właściciela nieruchomości sąsiedniej na wstawienie okien w granicy, istnienie okien w granicznej ścianie budynku nie wpływało na możliwość wybudowania przez Uczestników budynku na nieruchomości sąsiedniej, a także zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka W. D., jako osoby, która wydała decyzję legalizującą i która przed jej wydaniem dokonała oględzin terenu budowy i wiedziała, że przed wydaniem decyzji w budynku wstawione były w ścianie granicznej dwa okna uchylne,
- - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie oceny dowodów zeznań świadka K. D., wyjaśnień inwestorów, zgody właściciela nieruchomości sąsiedniej na wstawienie okien w granicy, skutkujące brakiem rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.
Przy tak sformułowanych zarzutach Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący podtrzymali argumentację prezentowaną w odwołaniu.
Postanowieniem nr [...] z dnia 6 kwietnia 2022 r. organ odwoławczy wstrzymał wykonanie ostatecznej decyzji z dnia 8 lutego 2022 r. nr WINB.WOA.7721.499.2021.MG.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji.
Pismem z dnia 29 czerwca 2022 r. (data nadania) Uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie skargi. W ocenie Uczestników, w odniesieniu do zarzutów skargi, zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił na wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania i zasadnie stwierdził, że otwory okienne nie zostały wykonane w sposób określony w projekcie budowlanym, a ponadto naruszają przepisy techniczno-budowlane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), natomiast stwierdzenie nieważności decyzji następuje, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2).
W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało stwierdzenie jego nieważności w całości.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach nr WINB.WOA.7721.499.2021.MG z dnia 8 lutego 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji - Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. nr [...] z dnia 14 października 2021 r., mocą której organ nałożył na Skarżących obowiązek wykonania robót budowlanych polegających na zamurowaniu dwóch otworów okiennych zlokalizowanych w ścianie budynku mieszkalnego jednorodzinnego usytuowanego na działce nr geod. 1 obręb C. od strony działki nr geod. 2 przeziernymi elementami murowanymi, typu luksfer, szkło profilowe, cegła szklana, okno przeciwpożarowe o odporności ogniowej minimum EI 30, w terminie do 30 stycznia 2022 r.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, w szczególności art. 51 ust. 7 stosownie do którego przepisy ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust.
1. Zgodnie z art. 51 ust. 1 przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji: nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego (pkt 1) albo nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania (pkt 2). Z kolei zgodnie z art. 51 ust. 1 przywołanej ustawy w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia lub 2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska, lub 3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3, lub 4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach.
W rozpatrywanej sprawie organy uznały, że wstawienie okien zamiast luksferów w ścianie budynku znajdującej się w granicy z działką sąsiednią, stanowi istotne odstępstwo od pozwolenia na budowę i projektu budowalnego w rozumieniu art. 51 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 36a ustawy Prawo budowlane oraz narusza przepisy techniczno-budowlane, w tym § 12 oraz § 272 ust. 3 warunków technicznych, co uzasadnia, w ocenie organów, wydanie decyzji zobowiązującej do doprowadzenia robót do stanu zgodnego z prawem.
Powyższe traci jednak na znaczeniu, w kontekście zauważonej przez Sąd z urzędu przyczyny stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa. Mianowicie, zgodnie z przedłożonymi aktami administracyjnymi, decyzja organu I instancji została doręczona Skarżącym w dniu 27 października 2021 r., co zostało potwierdzone na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (karta nr 41 akt administracyjnych). Decyzja zawierała pouczenie o prawie wniesienia odwołania do Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach za pośrednictwem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Termin do złożenia odwołania upływał zatem w dniu 10 listopada 2021 r. (nie był dniem wolnym od pracy).
Jak wynika z akt sprawy odwołanie zostało nadane przesyłką poleconą w dniu 12 listopada 2021 r. (nr przesyłki [...], karta nr 1 akt administracyjnych). Jednocześnie w wraz z odwołaniem nie sformułowano wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
W myśl przepisu art. 129 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (§ 1), w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (§ 2), natomiast zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany m.in. jeżeli przed jego upływem pismo zostało: nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe.
Organ odwoławczy, zgodnie z treścią art. 134 k.p.a., po wpływie odwołania, jeszcze przed dokonaniem merytorycznej oceny podniesionych zarzutów, w pierwszej kolejności jest zobowiązany do zbadania dopuszczalności odwołania, zachowania terminu jego wniesienia oraz warunków formalnych jego sporządzenia. Warunkiem bowiem skuteczności czynności procesowej - w niniejszej sprawie wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Ujawnienie na etapie wstępnego postępowania organu odwoławczego niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania prowadzi do stwierdzenia powyższego w drodze postanowienia. W przypadku zatem stwierdzenia przez organ odwoławczy, że złożone przez stronę odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 1995 r., SA/Ka 2111/94).
W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z treści art. 134 k.p.a., nie poczynił bowiem ustaleń w zakresie skuteczności czynności procesowej dokonanej przez Stronę przed przystąpieniem do merytorycznej oceny podniesionych zarzutów odwołania.
Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. korzysta z ochrony trwałości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 1999 r. I SA 330/99, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2021 r. II SA/Kr 1383/20, P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex el., podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lutego 2022 r. III SA/Łd 808/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 lipca 2021 r. I SA/Lu 150/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2020 r. II SA/Kr 429/20).
W rezultacie powyższego Sąd zobowiązany był stwierdzić nieważności decyzji organu odwoławczego.
Powyższe rozważania należy jednak uzupełnić o regulację art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), której zastosowanie nie zostało rozważone przez organy administracji orzekające w sprawie, ani też nie stało się przedmiotem zarzutu skargi.
W myśl ust. 1 przywołanego przepisu w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju, - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).
Wskazanego powyżej trybu ustawodawca nie zawęził jedynie do sytuacji, gdy strona nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.
Termin złożenia odwołania upływał w dniu 10 listopada 2021 r., zatem uchybienie przez Skarżących terminu nastąpiło w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID-19. Stan epidemii ogłoszono dnia 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r., poz. 291), natomiast został odwołany z dniem 16 maja 2022 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2022 r., poz. 1027).
Stąd też organ nie rozważył dokonania w sprawie zawiadomienia w trybie ust. 1 art. 15zzzzzn2 przywołanej ustawy o stwierdzeniu uchybienia przez Stronę terminu, w którym to zawiadomieniu organ powinien wyznaczyć termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, i w przypadku złożenia takiego wniosku przez Skarżących ocenić spełnienie przesłanek przywrócenia terminu. Następnie w zależności od oceny okoliczności i przyczyn wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia wydać postanowienie, w którym stwierdzi, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, względnie przywrócić termin do złożenia odwołania i rozpoznać sprawę merytorycznie. Powyższego jednak zabrakło na etapie wstępnego postępowania organu odwoławczego w zakresie badania dopuszczalności odwołania.
W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, które uniemożliwia na aktualnym etapie sprawy rozpoznanie merytoryczne zarzutów skargi.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić uwagi poczynione przez Sąd, a w szczególności rozpoznać odwołanie Skarżących, z zastrzeżeniem, że zostało wniesione po terminie, a ewentualne zastosowanie art. 134 k.p.a. powinno zostać poprzedzone poinformowaniem Skarżących o uchybieniu terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ustawy. Następnie organ podejmie stosowne rozstrzygnięcie, w pierwszej kolejności rozpoznając ewentualny wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.
Zasygnalizowania jedynie wymaga, iż doręczenie w terminie późniejszym postanowienia o sprostowaniu w decyzji organu I instancji oczywistego błędu pisarskiego (postanowienie nr [...] z dnia 26 października 2021 r., karta nr 42 akt administracyjnych) zaskarżalnego w odrębnym trybie – zażaleniem w terminie 7 dni od daty doręczenia, pozostaje bez wpływu na termin do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji organu I instancji.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 534,00 zł, na które składa się uiszczony wpis sądowy w wysokości 500,00 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa 34,00 zł – pkt 2 sentencji. W odniesieniu natomiast do wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym, w oparciu o art. 206 p.p.s.a., Sąd stwierdził wystąpienie w niniejszej sprawie uzasadnionego przypadku odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w tej części. Usunięcie decyzji z obrotu prawnego wynika bowiem z innych przyczyn niż podniesione w skardze, a których źródło leżało po stronie skarżącej.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.