Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.z 22 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Go 183/24

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1 ust. 1a, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 pkt lit. b, ust. 5 pkt 5, art. 20, art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 1 ust. 2 ust. 2a i ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 27 ust. 5, art. 29 ust. 1 art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako u.ś.r.), § 10 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), Burmistrz odmówił przyznania M.P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E.P.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 26 stycznia 2023 r. wpłynął do niego wniosek M.P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E.P. W toku postępowania organ ustalił, że E.P., nad którą sprawowana jest opieka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Nr [...]. Na podstawie ww. orzeczenia ustalono, że orzeczenie przyznano do [...] listopada 2024 r. oraz, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w dniu [...] maja 1990 r., tj. w wieku 29 lat. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni M.P. zamieszkuje w [...], a E.P. zamieszkuje w [...] (miejscowości oddalonej o ok. 8,5 km). Z przedłożonego przez M.P. oświadczenia wynika, że matka E.P. wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu (podawanie leków, wizyty u lekarzy, mycie, przebieranie, sprzątanie, gotowanie) i w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia.

Wnioskodawczyni przedłożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej pismo, iż z dniem [...] stycznia 2023 r. zaprzestaje wykonywania działalności gospodarczej, a z dniem [...] stycznia 2023 r. jest wykreślona z rejestru. Jak wynika z oświadczenia M.P. z dnia [...] lutego 2023 r. jej brat M.P. pracuje za granicą i nie może sprawować opieki nad mamą z powodu rzadkich przyjazdów do Polski. Dnia 23 lutego 2023 r. organ wystąpił z prośbą do Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej u A.P. zam. w[...], (córki E.P., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) celem ustalenia czy ww. jest w stanie wywiązać się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki. Jak wynika z wywiadu środowiskowego A.P. nie podejmuje zatrudnienia, opiekuje się mamą E.P. dopołudnia. Wówczas sprząta, pierze, przygotowuje posiłki i podaje je mamie.

W godzinach popołudniowych opiekę nad matką E.P. przejmuje M.P. Pani A. oświadczyła, że nie jest w stanie w dalszym ciągu opiekować się matką, gdyż ma małe dziecko, jej partner pracuje za granicą, przyjeżdża do domu na tydzień w miesiącu. W pozostałe dni jest sama z dziećmi i matką. Jest jej ciężko pogodzić opiekę nad dziećmi i matką. M.P. w oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2023 r. opisała czynności wykonywane podczas całodobowej opieki nad E.P. od godziny 7:00 do około 23:00. W oświadczeniu zawarła, iż: 4-5 razy dziennie przygotowuje posiłki, 2-3 razy dziennie wykonuje czynności związane z higieną osobistą (kąpanie, pielęgnacja, wymiana pielucho-majtek), 2 razy dziennie podaje leki, 2 razy dziennie sprząta, pierze i prasuje, czuwa podczas snu, jeśli jest taka potrzeba - co kłóci się z oświadczeniem A.P.

Organ I instancji dalej wskazał, że decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E.P. Wskutek złożonego przez M.P. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązało Burmistrza do przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie w jakim zakresie strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką.

W związku z powyższym, dnia 14 sierpnia 2023 r. organ I instancji wystąpił z prośbą do Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej z osobą wymagającą opieki, tj. E.P. oraz z wnioskodawcą M.P. w miejscu sprawowania opieki w obecności osoby, nad którą jest sprawowana faktyczna opieka, tj. pod adresem: [...], celem ustalenia szczegółowego zakresu sprawowania opieki.

Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2023 r. z wnioskodawczynią M.P. ustalono, że nie zamieszkuje ona ze swoją matką E.P. Obecnym miejscem jej zamieszkania jest [...]. Według ustaleń pracownika socjalnego, M.P. opiekę nad matką sprawuje częściowo, naprzemiennie ze swoją siostrą A., co potwierdziła E.P., a opieka sprowadza się do zakresu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (przygotowywanie obiadu, zrobienie zakupów, dowóz do lekarzy). Ze strony wnioskodawczyni występuje jednak obawa, że w przyszłości po zaplanowanej chemioterapii stan zdrowia matki pogorszy się. Obecnie wspólnie z siostrą dzielą się obowiązkami i sprawowaniem opieki nad matką. Zakres sprawowanej opieki umożliwia podjęcie zatrudnienia.

Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z osobą wymagającą opieki tj. E.P. ustalono, że mieszka wspólnie z córką A. i jej rodziną. Oznajmiła, iż córka M. jest dyspozycyjna i przyjeżdża do niej kiedy tylko wystąpi taka potrzeba, średnio 2-3 razy w tygodniu. E.P. samodzielnie wykonuje podstawowe czynności związane z higieną osobistą, sprzątaniem zajmowanego pokoju i przygotowywaniem sobie śniadań i kolacji. Według ustaleń pracownika socjalnego, córki E.P. naprzemiennie opiekują się swoją matką dbając o zaspokojenie jej podstawowych potrzeb. Zakres sprawowanej opieki sprowadza się do wykonywania podstawowych czynności prowadzenia gospodarstwa domowego. W dużej mierze E.P. radzi sobie sama, gdyż obecnie jej stan zdrowia poprawił się.

Następnie Burmistrz podał, iż w związku z niespełnieniem wymagań określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E.P. Wskutek złożonego przez wnioskodawczynię odwołania, decyzją z dnia [...] r. SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. SKO w decyzji poinformowało, iż w dniu 17 października 2023 r. do organu odwoławczego wpłynęło pismo, w którym M.P. oświadczyła, iż A.P. (druga z córek) wyprowadziła się od matki i strona jest jedyną osobą, która pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu.

W toku ponownego postępowania organ przeprowadził kolejny wywiad środowiskowy, w trackie którego ustalono, że osoba wymagająca opieki – E.P. mieszka samodzielnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jak wynika z jej relacji, M.P. przyjeżdża codziennie z [...] do matki do [...] i wykonuje następujące czynności: rozpala w piecu, przywozi zakupy i obiad, umawia wizyty i dowozi do lekarzy, wykupuje leki oraz pomaga przy higienie osobistej. Na podstawie wniosków pracownika socjalnego ustalono, że M.P. pomaga matce w zaspokojeniu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie wykraczają poza zakres zwykłych czynności, tym samym nie utrudniają podjęcia zatrudnienia. Dlatego też organ uznał za zasadne podjęcie dnia [...] grudnia 2023 r. decyzji o odmowie przyznania M. P. wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji M.P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła w ustawowym terminie odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym zarzucono:

1. a) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki,
2. b) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając na uwadze powyższe zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uwzględnienie odwołania i o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 17 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją i mającym zastosowanie w sprawie), a następnie – powielając ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji – zaznaczył, że zgromadzony materiał dowodowy w niniejszej sprawie potwierdza, iż E.P. wymaga opieki w codziennym funkcjonowaniu, jednak opieka sprawowana przez jej córkę M.P. sprowadza się jedynie do pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego (m.in. sprzątanie, pranie, robienie zakupów), a czynności wykonywane przez stronę są typowymi czynnościami dnia codziennego wykonywanymi również przez osoby aktywne zawodowo, przy tym niektóre z tych czynności (tj. zakupy, wizyty lekarskie, realizacja recept) nie muszą być wykonywane codziennie. Zdaniem Kolegium, zakres sprawowanej opieki przez stronę nad matką nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Organ wskazał, iż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem opiekuńczym, które jest przyznawane w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny i ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacje z niego na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zatem zachodzi konieczność istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy okolicznością sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnia. Inaczej ujmując, to konieczność sprawowania stałej opieki, a nie inne okoliczności (np. brak chęci podjęcia pracy lub problem z jej znalezieniem) powinny być przyczyną niepodejmowania zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich osób niezatrudnionych, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny. Adresatami tego świadczenia są tylko takie osoby, które zrezygnowały z zatrudnienia, albo go nie podejmują po to, by osobie niepełnosprawnej zapewnić całodobową opiekę. Samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, samo w sobie, nie rodzi uprawnień do uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Znaczenie ma charakter opieki, jak również rozmiar opieki, który musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej, a opieka w rozumieniu art. 17 ust. 1 musi być stała lub długoterminowa, czyli nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Świadczenie pielęgnacyjne ma być formą wsparcia rodziny i nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Istotnie zatem przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Świadczenia opiekuńcze (w tym świadczenie pielęgnacyjne) mogą zatem zostać przyznane wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak: utrzymywanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, a w cięższych przypadkach przewracanie z boku na bok w łóżku w celu zapobieżenia powstawaniu odleżyn, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Gdy osoba niepełnosprawna nie może tego rodzaju czynności wykonać samodzielnie wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność i opieka opiekuna.

Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, nie świadczy jeszcze o spełnieniu ustawowej przesłanki - stałej opieki.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że słusznie organ I instancji uznał, iż czynności wskazywane przez M.P. jako czynności opiekuńcze nad matką nie mają tak naprawdę bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad E.P. jako osobą niepełnosprawną, i są jedynie czynnościami, które wspomagają jej codzienne funkcjonowanie. Co więcej czynności te mieszczą się wyłącznie w ramach zwykłej pomocy, które wykonują standardowo osoby pozostające w rodzinie i jednocześnie aktywne zawodowo. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż zakres opieki i pomocy świadczonej przez M.P. nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. A tym samym brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez M.P. zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Organ I instancji zasadnie zatem odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy.

W skardze do Sądu na decyzję Kolegium skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jednocześnie skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja SKO z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

1. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
2. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

1. 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2022 r.). Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Nie ulega również wątpliwości, iż skarżąca jako córka E.P. należy do grona osób zobowiązanych co do zasady do alimentacji wyżej wymienionej stosownie do art. 128 k.r.o., który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Wymaga podkreślenia, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (por. B. Chludziński /w/ P.Rączka, Świadczenia rodzinne.

Komentarz, WKP 2021, t. 4.1 i powołane tamże orzecznictwo). Zauważyć trzeba, że na gruncie u.ś.r. ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę (por. wyrok NSAz dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, wyrok NSA z dnia 6 października 2020 r., I OSK 371/20, CBOSA). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości lub długoterminowości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2022 r., I OSK 1867/21, CBOSA).

Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., II SA/Po 354/22, CBOSA). Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., II SA/Gd 359/22, CBOSA).

Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., I OSK 1867/21, CBOSA). Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za zaprzestanie lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za zaprzestanie zatrudnienia z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (por. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., I OSK 631/22, wyrok NSA z dnia 22 września 2022 r., II SA/Gd 1028/22, wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21 CBOSA). Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń faktycznych nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach.

O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie, jak w niniejszej sprawie, podejmowanie zatrudnienia. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (zob. wyrok NSA 9 listopada 2022 r., I OSK 136/22, CBOSA).

Mając na uwadze wskazaną powyżej argumentację należy podzielić stanowisko organów, że nie istnieje wspomniany związek przyczynowo-skutkowy między zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącej a sprawowaną opieką nad matką. Z przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych wynika, że do listopada 2023 r. skarżąca sprawowała opiekę nad matką naprzemiennie wraz ze swoją siostrą A.P., która zamieszkiwała z matką. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że do obowiązków skarżącej należy podawanie leków, robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, przygotowywanie posiłków, zawożenie matki do lekarza. Zważyć trzeba, że matka skarżącej załatwia potrzeby fizjologiczne samodzielnie, nie jest pampersowana, samodzielnie przygotowuje niektóre posiłki. Skarżąca wykonuje typowe czynności podejmowane w tymże gospodarstwie, niezależnie od tego, czy osoby wchodzące w jego skład są niepełnosprawne, czy też nie.

Należy podzielić stanowisko organu, że czynności domowe, wykonywane przez skarżącą w postaci sprzątania, robienia zakupów, dawkowania leków, czy też umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich stanowią normalne prace, które prawdopodobnie podejmowałby również jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawną matką. Wobec tego nie można uznać, że to właśnie opieka nad matką, z racji czasochłonności, uniemożliwia skarżącej aktywność zawodową. M.P. nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia matki żadnych ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 września 2021 r., III SA/Kr 415/21, CBOSA). Organ wskazał jakie czynności mogą świadczyć o tym, że osoba niepełnosprawna nie jest ich w stanie wykonać samodzielnie i wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność i opieka opiekuna np. pomoc w utrzymywaniu higieny osobistej, ubieraniu się i rozbieraniu, wstawaniu z łóżka, przygotowaniu i aplikacji leków, zapobieganiu powstawaniu odleżyn, spożywaniu posiłków i napojów, przemieszczaniu się po mieszkaniu.

Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, nie świadczy jeszcze o spełnieniu ustawowej przesłanki - stałej opieki.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że słusznie organ I instancji uznał, iż czynności wskazywane przez M.P. jako czynności opiekuńcze nad matką nie mają tak naprawdę bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad E.P. jako osobą niepełnosprawną i są jedynie czynnościami, które wspomagają jej codzienne funkcjonowanie. Co więcej, czynności te mieszczą się wyłącznie w ramach zwykłej pomocy, które wykonują standardowo osoby pozostające w rodzinie i jednocześnie aktywne zawodowo.

Z tych względów należy uznać, że ustalone w sprawie fakty jednoznacznie świadczą o tym, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad matką – w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Oznacza to, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za samo sprawowanie opieki, lecz związanym z koniecznością rezygnacji z wykonywania pracy zarobkowej w celu opieki tej sprawowania lub niepodejmowania pracy z tego właśnie względu. Wykonywanie opieki i jej rozmiar musi uniemożliwiać podjęcie pracy, bądź wymuszać na opiekunie rezygnację z aktywności zawodowej. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje.

W konsekwencji Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargę jako niezasadną oddalił.