Uzasadnienie
Pismami z dnia [...] r. oraz [...] r. W. S. wystąpił do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie środków pomocowych z zabezpieczenia społecznego potrzebnych stronie na utrzymanie i "przezwyciężenia pozostawania bez pracy", w tym na zakup węgla i energii elektrycznej.
Pismem z dnia [...] r. strona została poinformowana o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który został wyznaczony na dzień [...] r.
Pismem z dnia [...] r. strona zarzuciła organowi, że nie została poinformowana o terminie przeprowadzenia wywiadu z co najmniej 7-dniowym wyprzedzeniem.
Organ pismem z [...] r. poinformował skarżącego, że ani ustawa o pomocy społecznej ani kodeks postępowania administracyjnego nie określają 7-dniowego terminu poinformowania strony o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Obowiązkiem organu jest poinformowanie strony o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Strona odbierając w dniu [...] r. pismo organu z dnia [...] r. została skutecznie i prawidłowo poinformowana o terminie wizyty pracowników socjalnych.
Skarżący pismem z dnia [...] r. oświadczył, że nie będzie obecny w domu i zażądał przedłożenia mu pisma wszczynającego postępowanie.
Pracownicy socjalni w dniu [...]r. nie przeprowadzili wywiadu środowiskowego z uwagi na nieobecność strony w miejscu zamieszkania.
Organ pismem z dnia [...]r. poinformował stronę o nowym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który został wyznaczony na dzień [...] r. (skarżący odebrał zawiadomienie w dniu [...]r.), jak i określił, która część wywiadu środowiskowego zostanie przeprowadzona. Organ podał, iż złożony przez stronę w dniu [...]r. wniosek wszczął postępowanie w sprawie.
Strona w korespondencji z [...]r., [...]r., [...]r. zażądała od organu ustalenia przyczyn swojej trudnej sytuacji,w szczególności dyskryminacji jego osoby w zakresie spraw mieszkaniowych i przywrócenia do pracy, które miały miejsce w latach 80-tych ubiegłego wieku, jak również działalności gospodarczej, prawidłowości sporządzanego wywiadu środowiskowego w latach 90-tych ubiegłego wieku, zawiadomienia z art. 304 § 2 k.p.k. organów ścigania o fałszu intelektualnym w dokumentach urzędowych, jak również zażądała prowadzenia postępowania przez inny ośrodek pomocy społecznej, podania personaliów pracowników socjalnych, którzy przeprowadzą ze stroną wywiad. W przypadku braku zawiadomienia organów ścigania, jak również nie podania personaliów osób wyznaczonych do sporządzenia wywiadu środowiskowego, strona oświadczyła, że nie wyrazi zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Pismem z [...]r. organ wskazał personalia pracowników socjalnych. W dniu [...] r. pracownicy socjalni nie zastali strony w miejscu zamieszkania, tym samym nie został przeprowadzony wywiad środowiskowy.
Zawiadomieniem z [...]r. poinformowano stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy.
Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w[...], działający z upoważnienia Burmistrza[...], powołując się na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000; dalej k.p.a.) oraz art. 106 ust. 4, art. 36, art. 107 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej u.p.s.), odmówił przyznania stronie świadczenia z pomocy społecznej w [...] r.
W uzasadnieniu organ I instancji podkreślił, że u.p.s. jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza ona wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. Jeden z instrumentów, który ma służyć realizacji tych celów został określony w art. 11 u.p.s. Daje on możliwość m.in. odmowy udzielenia wsparcia takim świadczeniobiorcom, którzy nie podejmują współpracy z pracownikiem socjalnym. Zdaniem organu analiza przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. prowadzi do wniosku, że brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny wiąże się z zachowaniem, u podstaw którego leży zła wola przejawiająca się w przekonaniu osoby ubiegającej się o pomoc bądź z niej korzystającej, że i tak organ pomocy społecznej jest obowiązany udzielić tej pomocy. Ponadto współdziałanie może być zupełnie inaczej pojmowane przez świadczeniobiorcę i organ.
Organ I instancji podkreślił, iż nieudolność, nieporadność czy ograniczona zdolność percepcji świadczeniobiorcy powinna być jednak wyraźnie oddzielona od postawy roszczeniowej lub pozorującej współdziałanie. Podnoszone przez stronę argumenty odnoszące się również do sytuacji życiowej z lat 80-tych i 90-tych ubiegłego wieku nie wnoszą nic do sprawy bowiem sprawy mieszkaniowe, utracona praca są prawnie indyferentne dla postępowania w przedmiocie przyznania świadczeń finansowych z pomocy społecznej. Zakres postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania pomocy finansowej jest wyznaczony nie tylko treścią wniosku, ale także przepisami powszechnie obowiązującymi. Przyjmując wniosek o udzielenie świadczenia organ jest zobowiązany do szczegółowego badania przyczyny z powodu których wnioskodawca stał się osobą oczekującą pomocy. Strona wielokrotnie w pismach informowana była, iż sprawy mieszkaniowe, przywrócenia do pracy, prowadzenia działalności gospodarczej nie należą do kompetencji organu, nadto wskazywano stronie, że ma możliwość skorzystania z bezpłatnej pomocy prawnej świadczonej przez Starostwo Powiatowe w [...] (pismo znak: [...] z [...]r.). Wszystkie podnoszone przez stronę kwestie były przedmiotem ostatecznych, prawomocnych rozstrzygnięć przez właściwe organy.
W ocenie organu postawa strony, od wielu lat, jak i w niniejszym postępowaniu, wskazuje na to, że utrudnia ona współpracę. Mając na uwadze przedłożony materiał dowodowy, w tym niemożność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, roszczeniową postawę, a w konsekwencji niewyrażanie zgody na jego przeprowadzenie, stanowi to przesłankę braku współpracy z pracownikiem socjalnym, jak również podstawę do odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.
Od decyzji odwołanie złożył W. S., który wniósł o:
- 1. uwzględnienie kompletu materiału dowodowego jego akt osobowych prowadzonych od [...]r. do chwili obecnej przez Gminę [...]– jego pracodawcę przyjmującego stronę do pracy w szkole z innej miejscowości z niezrealizowanym od [...]r. do dzisiaj prawem do samodzielnego lokalu mieszkalnego z dodatkową izbą mieszkalną a:
- – od dnia [...]r. przez Prokuraturę Rejonową w - sygn. akt: [...] i n., w którym strona zgłosiła utrudnienie jej życia w miejscu zamieszkania ze skutkiem naruszenia nietykalności osobistej podczas przygotowywania się do pracy w szkole i kolejnymi tego skutkami;
- – od dnia [...] r. przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], w którym z uwagi na zgłoszone Gminie [...] dwoma pismami z dnia [...] r. i z dnia [...] r. istniejące w dalszym ciągu zagrożenia w miejscu zamieszkania, strona zwróciła się o pomoc społeczną;
na okoliczność zgłaszanych Ośrodkowi przyczyn utrudniania stronie życia w miejscowości[...], do której sprowadziła stronę Gmina [...] do pracy w szkole.
2. ustalenie osoby, która miała szczególny prawny obowiązek zapobieżenia skutkom pozostawania przez stronę bez pracy nie z własnej woli z prawem do zabezpieczenia społecznego - na poziomie minimum socjalnego i nie niższym od minimum egzystencji z ubezpieczeniem społecznym włącznie;
3. uchylenie decyzji naruszającej art. 7 i art. 77 oraz art.107 § 3 k.p.a. i przekazanie z art. 65 k.p.a. i art. 304 k.p.k. sprawy osobie właściwej do załatwienia skoro Prokuratura Rejonowa w [...] i Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] uznają się za niewłaściwe w zgłoszonej im odpowiednio w dniu [...] r. i w dniu [...] r. sprawie.
Odwołujący podał, że [...]r. zwrócił się o pomoc społeczną z powodu istniejących zagrożeń w miejscu zamieszkania. W ocenie skarżącego Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] nie dopełnił od tego dnia do dzisiaj wyłącznie leżącego po jego stronie ustawowego obowiązku zarejestrowania tegoż wniosku i przeprowadzenia z odwołującym rodzinnego wywiadu środowiskowego wg. cz. 1 Kwestionariusza wg przepisu § 2 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 9 kwietnia 1991 r. w sprawie zasad przeprowadzania wywiadu rodzinnego (środowiskowego) oraz wzoru kwestionariusza.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, 3, 4a u.p.s. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał treść przepisów u.p.s. tj. art. 106 ust. 4, art. 107, art. 11 ust. 2 i stwierdził, że niemożliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego spowodowana brakiem współdziałania strony z pracownikiem socjalnym stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.
Organ I instancji podjął dwie próby w celu przeprowadzenia wywiadu w terminach, o których poinformowano stronę postępowania z wyprzedzeniem. Wnioskodawca miał realną szansę umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Postawa strony, która uzależnia przeprowadzenie tej czynności od nieprzewidzianych prawem okoliczności - 7-dniowego terminu od daty zawiadomienia do daty wywiadu, uzależnianie wywiadu od udziału prokuratora w postępowaniu, konieczność pisemnego zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego i dowodowego, zwrócenie się do innej jednostki pomocy społecznej o wykonanie obowiązków pracownika socjalnego, czy dzielenie wyjaśnień w sprawach niezwiązanych z czynnościami mającymi na celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, świadczy o tym, że strona nie chce w wywiadzie uczestniczyć.
W ocenie Kolegium jest to tożsame z brakiem współdziałania przez wnioskodawcę, który wystąpił o świadczenie, z organem administracyjnym prowadzącym postępowanie w celu merytorycznego rozpatrzenia wniosku. Zdaniem organu odwoławczego strona swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu. Żadne obiektywne okoliczności nie uzasadniają takiego zachowania. Powyższe świadczy to o braku współdziałania w rozwiązaniu trudnej sytuacji strony i uzasadnia odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył W. S., który wniósł o:
- 1. zebranie z urzędu wskazanego w aktach postępowania materiału dowodowego na okoliczność ustalenia przyczyny trudnej sytuacji życiowej oraz:
- – niedopełnienia przez pracowników OPS Gminy [...] obowiązku przeprowadzenia od dnia [...] r. do dzisiaj włącznie rodzinnego wywiadu środowiskowego wg cz. l Kwestionariusza wywiadu;
- – przekroczenia uprawnień przez dwukrotne utworzenie w ukryciu przed skarżącym cz. l Kwestionariusza wywiadu z wpisaniem w niech nieprawdy o przyczynach trudnej sytuacji życiowej z podrobieniem podpisów z zamiarem powtórzenia tego procederu po raz trzeci;
bez uprzedniego stwierdzenia z urzędu nieważności wydawanych decyzji i przeprowadzenia postępowania w kierunku fałszu intelektualnego w dokumentach.
- 2. uchylenie nieważnej decyzji;
- 3. przekazanie sprawy niezależnej od Gminy [...] jednostce pomocy społecznej i prokuratury do załatwienia w związku z:
- – niedopełnieniem przez Prokuraturę Rejonową w [...] obowiązku ścigania nadużycia władzy przez pracowników Gminy [...];
- – przekroczenia uprawnień przez Prokuraturę Rejonową w [...] z kolejnym zamiarem oszukania.
W piśmie procesowym z [...]r. skarżący wniósł o włączenie do akt postępowania kompletu jego akt osobowych prowadzonych przez od dnia [...]r. przez Gminę [...] w celu ich zbadania i ustalenia faktu bezprawnego sprowadzenia go z innej miejscowości do miasta [...] w celu przyjęcia go do pracy pod pozorem przydzielenia mu samodzielnego lokalu mieszkalnego z dodatkową izbą mieszkalną z pozostającym w związku przyczynowo-skutkowym pozbawieniem go prawa wyborczego i zawarcia bezwzględnie nieważnej umowy o pracę i przekazanie - stosownie do pisma Prokuratury Generalnej z dnia [...] r. - sprawy odpowiednim organom.
Na rozprawie sądowej, która odbyła się w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego podkreśliła, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obowiązkowym elementem postępowania w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem pełnomocnika organ mimo zachowania skarżącego winien co najmniej wyznaczyć drugi termin przeprowadzenia wywiadu, czego nie uczynił. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one pokryte ani w całości, ani w części. `
Postanowieniem z [...] r. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego uznając, iż ich przeprowadzenie nie jest niezbędne do wyjaśnienia jakichkolwiek istotnych wątpliwości mających znaczenia dla oceny legalności kontrolowanego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w [...] r.
Materialnoprawną podstawę powyższych decyzji stanowiły przepisy u.p.s., która stanowi w art. 2 ust. 1, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Analiza pism skarżącego wskazanych na wstępie wskazuje, iż domagał się on pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie (art. 43 ust. 1 u.p.s.) oraz zasiłku celowego, który stosownie do art. 39 ust. 1 u.p.s. może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej,
Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.)
Przeprowadzenie lub aktualizacja wywiadu środowiskowego jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Waga tego dowodu wyraża się w treści powołanych powyżej art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4a u.p.s., które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia bowiem organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się oświadczenie. Z uwagi zaś na regulację prawną, zawartą w art. 12 u.p.s., przeprowadzanie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony umożliwia pracownikowi socjalnemu dokonanie realnej oceny sytuacji bytowej danej osoby, w tym jej poziomu życia.
Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga więc współpracy strony z organem, a odmowa tej współpracy z mocy u.p.s. jest traktowana jako naruszenie przez nią obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Aby więc otrzymać pomoc społeczną, strona musi w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej (por. wyroki NSA:
z 17 lutego 2023 r., I OSK 764/22, z 25 października 2021 r., I OSK 583/21, z 30 listopada 2020 r., I OSK 1391/20). Nie można przy tym czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi się liczyć z koniecznością własnej aktywności podczas ustalania okoliczności sprawy w trybie rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. wyroki NSA z 16 września 2022 r. I OSK 2259/21, z 5 lipca 2017 r., I OSK 1308/16).
O ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania. Oznacza to, że brak zgody na przeprowadzenie może zostać wyrażony w sposób dorozumiany, przez unikanie kontaktu, odmowę wpuszczenia do mieszkania, odmowę udzielania odpowiedzi, odmowę przedstawienia dokumentów.
Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu nie musi być zwerbalizowane i wprost zakomunikowane, ważne jest, aby postawa ubiegającego się o świadczenie skutecznie uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu (por. wyroki NSA:
z 26 września 2018 r., I OSK 786/18, z 27 lutego 2018 r., I OSK 2761/17).
Co do zasady możliwe jest uzgodnienie terminu spotkania z pracownikiem socjalnym w taki sposób, by uwzględnić interesy obu stron. Nie jest to jednak możliwe w sytuacji gdy osoba ubiegająca się o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej nie uzgadnia terminu z pracownikiem socjalnym, ale go wyznacza nie bacząc na inne zaplanowane przez placówkę działania w terenie, w momencie zaproponowania przez pracownika socjalnego innego terminu, nie wskazuje na żadne okoliczności, które uniemożliwiają przeprowadzenie wywiadu w tym terminie, ale w dniu zaplanowanego wywiadu bądź przebywa poza domem, co stwierdza pracownik socjalny udając się w wyznaczonym terminie pod wskazany przez niego adres, bądź w ostatniej chwili przesyła informacje, że z uwagi na podane w sposób ogólny okoliczności, w tym czasie nie będzie przebywał w miejscu zamieszkania i w żaden sposób nie uprawdopodabnia tych okoliczności (por. wyrok NSA z 6 września 2011 r., I OSK 572/21).
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż prawidłowo organy uznały w kontrolowanej sprawie, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zauważyć bowiem należy, iż organ wyznaczył dwa terminy przeprowadzenia tego dowodu w miejscu zamieszkania skarżącego, tj. w dniu [...] r. i [...] r., o których został uprzednio powiadomiony. Nie został on jednak zrealizowany, gdyż skarżący był nieobecny w domu.
W pierwszym przypadku skarżący zarzucił, iż nie został powiadomiony o tej czynności z co najmniej 7-dniowym wyprzedzeniem. Przepis art. 79 § 1 i 2 k.p.a. przyznaje stronie uprawnienie wyrażające się, po pierwsze, w prawie do bycia zawiadomionym o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem, a pod drugie, w prawie do brania udziału w przeprowadzeniu dowodu, możliwości zadawania pytań świadkom, biegłym i stronom oraz składaniu wyjaśnień. Obowiązek, o którym stanowi art. 79 k.p.a. służy zapewnieniu osobistego udziału strony w przeprowadzeniu powyższych dowodów, co powoduje, że nie można mówić o istnieniu obowiązku zawiadomienia przez organ strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu w sytuacji, gdy określony środek dowodowy, inny aniżeli dowód ze świadka, z opinii biegłego lub oględzin, regulowany jest w sposób odrębny i z racji swojego charakteru przeprowadzany jest wyłącznie przy udziale strony postępowania (por. wyrok NSA z 27 lipca 2023 r., I OSK 777/21).
Z § 3 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r., poz. 893) wprost wynika, że wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o konieczności jego przeprowadzenia. Ponadto w sprawach niecierpiących zwłoki, wymagających pilnej interwencji pracownika socjalnego zatrudnionego w podmiocie uprawnionym, wywiad przeprowadza się niezwłocznie, nie później niż w terminie 2 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o potrzebie przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej
Stąd niewątpliwe nie istniał obowiązek zawiadomienia skarżącego o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego co najmniej z 7-dniowym wyprzedzeniem, skoro jest to dowód szczególny, niewymieniony w art. 79 § 1 k.p.a., którego zasady przeprowadzenia zostały uregulowane we wspomnianym powyżej rozporządzeniu, które nakierowane są na szybkie jego wykonanie, a nie mnożenie formalnych barier.
Przed drugim terminem wywiadu środowiskowego, strona uzależniła jego przeprowadzenie od zawiadomienia organów ścigania fałszu w dokumentach urzędowych oraz podania imion i nazwiska pracowników organu, którzy wykonają powyższą czynność, odwołując się kolejny raz do zdarzeń, które miały miejsce w latach 80 – 90 ubiegłego wieku, w których skarżący upatruje przyczynę swej aktualnej sytuacji materialno-mieszkaniowej oraz zawodowej. Przepisy nie pozwalają na uzależnianie wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu od uprzedniego spełnienia jakichkolwiek warunków, przy czym podkreślić należy, iż organ podał dane pracowników, którzy mieli przeprowadzić wywiad.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, trafnie organy przypisały działaniom skarżącego cechy uniemożliwiające przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Sytuację niedopuszczenia pracowników socjalnych do wykonania powyższej czynności dowodowej można usprawiedliwić jedynie w przypadkach obiektywnych przeszkód, takich jednak w sprawie nie stwierdzono. Skarżący nie wskazał bowiem na takie okoliczności i w żaden sposób ich nie uprawdopodobnił, w szczególności nie przedstawił zaświadczenia zdrowotnego, które uniemożliwiałyby mu kontakt z pracownikami socjalnymi.
W związku tym organy zasadnie, z powołaniem się na treść art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a u.p.s., zakwalifikowały powyższe działania skarżącego jako przejaw braku współdziałania z pracownikami socjalnymi oraz przejaw braku zgody na przeprowadzenie wywiadu, co stosownie do powyższych przepisów uzasadniało odmowę przyznania mu świadczenia socjalnego.
Mając na uwadze powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.) - oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie o przyznanych pełnomocnikowi kosztach znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 250 p.p.s.a. Przy czym Sąd przyznał ją nie wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 18), lecz w stawce wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Zdaniem Sądu ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu - niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu - w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa.
Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązani są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko prezentowane w szeregu wyroków Trybunału Konstytucyjnego, kwestionujących konstytucyjność zróżnicowania wynagrodzenia otrzymywanego przez pełnomocników z urzędu ze stawkami opłat za czynności pełnomocników działających z wyboru (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt SK 66/19 – Lex nr 2952994, z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 85/22 – Lex nr 3519500 oraz z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 – Lex 3519515). Kierując się zatem prokonstytucyjną wykładnią przepisów prawa oraz mając na względzie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym minimalnej stawce wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, tj. w kwocie 480 zł, powiększonej o należny podatek od towarów i usług.