Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] Zastępca Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej – działając na podstawie art. 104 ust. 1 i 3 w zw. z art. 61 ust. 3, art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; dalej jako u.p.s.) – zobowiązał K.B. do zwrotu opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r. w kwocie 610,47 zł w terminie do 30 czerwca 2020 r.
Na skutek odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] – działając na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2 i 3, art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s. i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256; dalej jako k.p.a.) – uchyliło w całości decyzję Zastępcy Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] i w tym zakresie orzekło o zobowiązaniu K.B. do zwrotu opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt w DPS za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r. w kwocie 610,17 zł w terminie do 28 listopada 2020 r. W ocenie Kolegium odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie mimo, że organ I instancji nieprawidłowo ustalił wysokość opłaty zastępczo wniesionej przez gminę, to jednak wada ta mogła zostać konwalidowana w postępowaniu odwoławczym. Następnie Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny sprawy:
Kierownik MGOPS decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] orzekł o skierowaniu skarżącego do DPS. Kolejną ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] MGOPS ustalił zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS:
- 1. K.B. - w wysokości 70 % posiadanego dochodu;
- 2. zstępnych i wstępnych K.B. tj: M.B. - córkę, A.B. - córkę, J.B. - córkę, D.B. - matkę (zwolniona od ponoszenia kosztów na podstawie art. 61 ust 2 pkt 2 alb ustawy o pomocy społecznej),
- 3. Gminę - w wysokości różnicy pomiędzy miesięcznym kosztem utrzymania w DPS, a opłatami wnoszonymi przez wyżej wymienione osoby.
Jednocześnie organ I instancji ustalił odpłatność za pobyt skarżącego w DPS na poziomie miesięcznego kosztu utrzymania w wysokości 3.291 zł w ten sposób, że: 1) K.B. ponosi opłatę w wysokości 704,90 zł miesięcznie;
- 2) Gmina ponosi opłatę w wysokości 2.586,10 zł miesięcznie.
Następnie decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], Kierownik MGOPS zmienił decyzję z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] z ostatnią zmianą z dnia [...] marca 2018 r., [...] ustalającą zobowiązanych i wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt skarżącego w DPS, w części dotyczącej wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązanych, tj. A.B. i Gminę. Zaś ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] zmienił decyzję z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] z ostatnią zmianą z dnia [...] marca 2019 r., [...] ustalającą zobowiązanych i wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt K.B. w DPS na poziomie miesięcznego kosztu utrzymania wynoszącego od [...] marca 2019 r. 3.844,00 zł - w części dotyczącej wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązanych, tj. K.B. i Gminę, w następujący sposób:
- 1. mieszkaniec ponosić będzie miesięczną opłatę w wysokości 783,59 zł,
- 2. Gmina ponosić będzie miesięczną opłatę w wysokości 1.560,41 zł,
- 3. Gmina przekazywać będzie miesięcznie łączną kwotę 3.060,41 zł.
- 4. Obowiązek opłaty powstaje od dnia [...] kwietnia 2019 r.
Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. Dyrektor DPS zwrócił się do MGOPS z prośbą o wnoszenie zastępczo za K.B. odpłatności za jego pobyt w DPS zgodnie z art 61 ust. 3 u.p.s. Podkreślił, że wyżej wymieniony odmówił opłacenia różnicy pomiędzy kwotą wpłacaną przez niego na konto pobytu w DPS za pośrednictwem KRUS a kwotą ustaloną przez MGOPS w wydanej decyzji. W sierpniu 2019 r. była to kwota 140,81 zł, we wrześniu kwota 310,53 zł, a w październiku 2019 - 159,13 zł. Stąd na dzień [...] października 2019 r. powstało zadłużenie w kwocie 610,47 zł.
Ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] Zastępca Kierownika MGOPS ustalił wysokość opłaty wnoszonej zastępczo za pobyt skarżącego w DPS za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r. w wysokości 610,47 zł.
Pismem z dnia [...] maja 2020 r. znak: [...], Kierownik MOGPS zawiadomił K.B. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia obowiązku zwrotu opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę za jego pobyt w DPS za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r. w wysokości 610,47 zł - ustalonej prawomocną decyzją [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. Jednocześnie organ I instancji pouczył stronę o prawie wynikającym z art. 10 § 1 k.p.a., a następnie wydał opisaną na wstępie decyzję.
W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy powołał treść art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1-3 u.p.s. i zwrócił uwagę na uchwałę NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, zgodnie z którą obowiązek wnoszenia przez osoby wskazane w art. 61 ust 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art 61 ust. 3 tej u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku, począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty, wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.
Uwzględniając powyższe Kolegium stwierdziło, że organ I instancji przed wydaniem decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez gminę z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, skonkretyzował i zindywidualizował obciążający go ustawowy obowiązek do ponoszenia tych opłat. Ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] zobligował bowiem stronę do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej w wysokości 70 % jej dochodów tj. wysokości 704,90 zł. Następnie kolejną ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] MGOPS ustalił stronie odpłatność od dnia [...] kwietnia 2019 r. w wysokości 783,59 zł. Zatem w okresie objętym zaskarżona decyzją tj. od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r. decyzje ustalające opłaty były ostateczne i nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego.
W związku z tym Kolegium w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżący zobligowany był do ponoszenia odpłatności za swój pobyt w domu pomocy społecznej, w wysokości wynikającej z powyższych decyzji. Przy czym jak wynika z akt część opłaty nałożonej na stronę była potrącana bezpośrednio ze świadczenia rentowego przysługującego stronie, a wypłacanego przez KRUS. Ponadto z informacji przedłożonej przez organ I instancji, w tym na podstawie oświadczenia Dyrektora DPS z dnia [...] sierpnia 2020 r. oraz przedłożonych dokumentów księgowych wynika, że w sierpniu 2019 r. KRUS przelał na konto DPS kwotę 642,88 zł, a opłata, zgodnie z decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., [...] wynosiła 783,59 zł, wobec czego powstała różnica w wysokości 140,71 zł. We wrześniu 2019 r. KRUS przelał na konto DPS kwotę 473,16 zł, a całkowita odpłatność strony wynosiła 783,59 zł, więc z tego powodu powstała różnica w kwocie 310,43 zł. Natomiast w październiku 2019 r. KRUS wpłacił kwotę 624,56 zł, a wysokość odpłatności nie uległa zmianie i wyniosła 783,59 zł, stąd różnica za ten miesiąc wyniosła 159,03 zł.
W związku z tym powstało zadłużenie, które nie zostało uregulowane przez stronę, w łącznej wysokości 610,17 zł. Mając na uwadze powyższe wyliczenia Kolegium uznało, iż organ I instancji błędnie ustalił zaległość w wysokości 610,47 zł. Jednocześnie stwierdziło, iż wobec braku wpłat w całości pokrywających ustaloną stronie opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i pokrycia przypadającej na nią części zastępczo wniesionej przez gminę - zaistniały podstawy do wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Ponadto Kolegium uznało za bezzasadny zarzut strony, że kwestionowane opłaty za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r. zostały zapłacone. Z przedłożonych przez stronę dowodów wpłat w okresie od lipca 2019 r. do grudnia 2019 r. wynika, iż dokonała następujących wpłat: [...] lipca 2019 r. - 140,81 zł, [...] listopada 2019 r. - 100 zł oraz [...] grudnia 2019 r. - 181,42 zł. Zatem w okresie od sierpnia do października 2019 r. strona nie dokonała żadnej wpłaty, w tym okresie przelane zostały tylko środki przez KRUS.
Kolegium podkreśliło, że do wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę nakładów z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej wystarczające było ustalenie, czy istniał obowiązek ponoszenia tej odpłatności oraz czy strona się z niego wywiązywała. Skarżący, będąc zobowiązanym do ponoszenia kosztów swojego pobytu w domu pomocy społecznej za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r., nie wywiązywał się w całości z tego obowiązku. W związku z tym odpłatność z tego tytułu była ponoszona zastępczo przez gminę, która ma prawo domagać się jej zwrotu. Stąd też należało uznać, że zostały spełnione wszelkie przesłanki do wydania zaskarżonej decyzji, pozwalające na obciążenie strony obowiązkiem zwrotu pełnej kwoty odpłatności, do której wniesienia była zobligowana.
Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniósł K.B., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa administracyjnego i ustaw związanych z wydanymi decyzjami. Zdaniem skarżącego od otrzymywanych świadczeń rentowych potrącana jest mu zaliczka na poczet podatku dochodowego, której to potrącanie kwestionuje. Skarżący wskazał, że odmówił płatności za pobyt w DPS, ponieważ otrzymywana renta oraz przyznane świadczenie są niewielkie i brakuje mu na leki. Nadto miał zastrzeżenia do personelu DPS. Skarżący podał, że płatnikiem za jego pobyt w DPS jest KRUS, który pokrywa kwotę za pobyt w wysokości 65% oraz córki, które uiszczają łącznie co miesiąc 1500 złotych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym z dnia [...] marca 2021 r., pełnomocnik strony skarżącej ustanowiony w ramach prawa pomocy, podtrzymał przedmiotową skargę, dodatkowo zarzucając organowi naruszenie:
- 1. art. 104 ust. 4 w zw. art. 61 ust. 3 in fine u.p.s. przez nieuwzględnienie wniosku mieszkańca DPS o odstąpienie od żądania zwrotu wniesionej zastępczo należności,
- 2. art. 7 k.p.a. przez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności leżących u podstaw wydanej decyzji, że skarżący winien zwrócić kwotę zastępczo wniesioną przez Burmistrza Gminy w wysokości 610,17 zł za pobyt w DPS,
- 3. art. 8 k.p.a. przez brak rozstrzygnięcia wszelkich wątpliwości w sprawie na korzyść skarżącego,
- 4. art. 11 k.p.a. przez zaniechanie wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydając decyzję, podczas gdy oczywiste było, że dla skarżącego kryteria ustalenia dochodu są niezrozumiale,
- 5. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego i przyjęciu, że skarżący winien zwrócić kwotę zastępczo wniesioną przez Burmistrza Gminy w wysokości 610,17 zł za pobyt w DPS.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, stwierdzenie uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r. w całości oraz na podstawie art. 200 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawa została rozpoznana, po zawiadomieniu stron i umożliwieniu im wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem orzeczenia na posiedzeniu niejawnym, zarządzonym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).
Przedmiotem kontroli pod względem legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylająca w całości decyzję Zastępcy Kierownika MGOPS z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] i orzekająca o zobowiązaniu K.B. do zwrotu opłaty wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt w DPS za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] października 2019 r. w kwocie 610,17 zł w terminie do 28 listopada 2020 r.
Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 61 ust. 3 u.p.s i art. 104 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym pierwszym przepisem w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.
Natomiast w myśl drugiego z wskazanych powyżej przepisów wysokość należności, o których mowa w ust. 1 (tj. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń) podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji.
Niesporne jest w sprawie, że Kierownik MGOPS ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt w DPS od dnia [...] kwietnia 2019 r. w wysokości 783,59 zł miesięcznie. Ponadto organ odwoławczy poczynił prawidłowe ustalenia na podstawie oświadczenia Dyrektora DPS z dnia [...] sierpnia 2020 r. oraz przedłożonych dokumentów księgowych, co do różnicy między miedzy opłatą, którą skarżący powinien co miesiąc ponosić na podstawie powyższej decyzji a dokonanymi wpłatami. Z powyższych dowodów wynika bowiem jednoznacznie, że w sierpniu, wrześniu i październiku 2019 r. KRUS – czyli podmiot wypłacający skarżącemu rentę – przelał na konto DPS następujące kwoty: 642,88 zł, 473,16 zł i 624,56 zł, co spowodowało różnicę wynoszącą odpowiednio 140,71 zł, 310,43 zł i 159,03 zł – łącznie 610,17 zł. Jednocześnie skarżący ani na etapie postępowania administracyjnego, ani też postępowania sądowoadministracyjnego nie wykazał, aby pokrył powyższą różnicę dobrowolnymi wpłatami.
W okresie bowiem od sierpnia 2019 r. do października 2019 r. nie dokonywał żadnych wpłat, a późniejsze wpłaty, w następnych miesiącach były w wysokościach należnych za bieżący miesiąc. W szczególności skarżący nie wykazał, aby dokonał wpłat w ratach w wysokościach zaproponowanych przez Dyrektora DPS w piśmie z dnia [...] listopada 2019 r. załączonym do skargi. Ponadto z żadnego z zaświadczeń powyższego organu, przedłożonych na etapie postępowania przed sądem administracyjnym nie wynika, aby skarżący uiścił różnicę miedzy wpłatami z KRUS a obciążającą go opłatą za pobyt w okresie od sierpnia 2019 r. do października 2019 r. Kwestie związane z podatkiem dochodowym podnoszone przez skarżącego nie mają żadnego znaczenia dla wydania decyzji na podstawie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s. W tym postępowaniu organ ma obowiązek ustalić wysokość opłaty, jaka nie została uiszczona za pobyt w DPS przez osobę zobowiązaną do tego (w niniejszej sprawie przez skarżącego), która została pokryta zastępczo przez gminę oraz wskazać termin płatności tej opłaty.
W niniejszej sprawie ustalenia w powyższym zakresie zostały poczynione zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a uzasadnienie decyzji organu odwoławczego sporządzono zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu umożliwiającym jej kontrolę przez sąd administracyjny.
Podkreślić należy, że w niniejszym postępowaniu organy nie były uprawnione do podważania prawidłowości zasady ponoszenia opłaty, osoby zobowiązanej oraz jej wysokości. Powyższe zostało bowiem przesądzone w decyzji Kierownika MGOPS z dnia [...] kwietnia 2019 r., [...], którą to organy były związane. Decyzja ta - z uwagi na przymiot ostateczności - służy domniemanie legalności. Oznacza to, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ, z zachowaniem przepisanego trybu postępowania (np. wyrok NSA z 14 kwietnia 2017 r., I OSK 1545/15, LEX nr 2289679). Działania zatem organów w niniejszej sprawie sprowadzały się do obliczenia zaległości, co jest prostym działaniem matematycznym. W związku z tym co do zasady zaistniały w świetle powyższych ustaleń i powołanych przepisów podstawy do zobowiązania skarżącego do zwrotu kwoty 610,17 zł w terminie do 28 listopada 2020 r.
Wadliwość zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej organu I instancji tkwi w nieuwzględnieniu art. 104 ust. 4 u.p.s., na co trafnie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego w piśmie [...] marca 2021 r. Zgodnie z tym przepisem w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Sąd podziela stanowisko, iż wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s ocenić czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności i odstąpienia od żądania ich zwrotu, jest bowiem jednym postępowaniem. Zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 8 sierpnia 2019 r., II SA/Go 386/19, wyrok WSA w Gliwicach z 9 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1072/19).
Za takim stanowiskiem przemawia przyjęta w postępowaniach z zakresu pomocy społecznej zasada uproszczenia procedur oraz treść przepisu art. 100 ust. 1 u.p.s. wskazującego, iż w tych postępowaniach należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Tożsame stanowisko zajmuje orzecznictwo w sprawach zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyroki NSA: z 28 kwietnia 2020 r., I OSK 5/20, z 19 listopada 2008 r., I OSK 1896/07).
Do odstąpienia od żądania zwrotu poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., konieczne jest złożenie wniosku. Skarżący z takim wnioskiem formalnie nie wystąpił, jednak należy podkreślić. iż powoływał się na swą trudną sytuację, brak środków na leki (por. pismo z dnia [...] sierpnia 2020 r.). Ponadto jeśli taki wniosek formalnie nie zostanie złożony ani przez osobę zainteresowaną, ani przez pracownika socjalnego, organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości (por. powołane powyżej wyroki WSA i NSA). W kontrolowanej sprawie ani w postępowaniu przed organem I instancji, ani w postępowaniu przed Kolegium skarżący nie został pouczony o uprawnieniu, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s., które to pouczenie w świetle zasad i celów pomocy społecznej w powiązaniu z zasadami określonymi w art. 9 i art. 11 k.p.a. należało uznać w sprawie za konieczne.
Brak tego pouczenia stanowił istotne ograniczenie praw procesowych i materialnych skarżącego. Organ odwoławczy uczynił to dopiero w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przyjmując tym samym błędną interpretację wzajemnej relacji przepisów art. 104 ust. 3 i 4 u.p.s., jako statuujących dwa odrębne postępowania. Należy również mieć na uwadze, iż przewidziana w art. 104 ust. 4 u.p.s. możliwość złożenia wniosku przez pracownika opieki społecznej dowodzi szczególnego uprzywilejowania osoby zobowiązanej; dotyczyć to ma w szczególności takich przypadków, w których osoba zobowiązana ze względu na wiek, stan zdrowia czy inne okoliczności nie jest w stanie wyartykułować takiego żądania samodzielnie.
W związku z powyższym Sąd stwierdził, iż organy nie pouczając strony o jej uprawnieniach, prowadziły tym samym postępowanie w sposób, który nie był nakierowany na ustalenie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, co naruszyło art. 7, art. 9, art. 11 i art. 77 § 1 k.p.a. Ponadto organ odwoławczy wskazując dopiero w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na możliwość wystąpienia z odrębnym wnioskiem o odstąpienie od zwrotu poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej tym samym wadliwie zinterpretował relację między art. 104 ust. 3 a art. 104 ust. 4 u.p.s.
Z tych względów zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Ze względu na specyfikę i zakres postępowania dowodowego celowe było zastosowanie art. 135 p.p.s.a. i uchylenie również decyzji organu I instancji.
Podkreślić należy, iż brak było podstaw do uwzględnia żądania uchylenia również decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r. Zapadła bowiem ona w odrębnym postępowaniu i pozostawała poza kognicją sądu w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i tylko w tych granicach Sąd – stosownie do art. 135 p.p.s.a. - może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności.
W ponowionym postępowaniu organy będą związane przedstawioną wyżej oceną prawną dotyczącą prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów art. 104 ust. 3 u.p.s. w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. oraz uzupełnią postępowanie, uwzględniając przepis art. 104 ust. 4 u.p.s., a także mając na uwadze obowiązek pouczenia skarżącego o uprawnieniach wynikających z tego przepisu.
Jeśli chodzi o wniosek zawarty w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia [...] marca 2021 r. o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art. 200 p.p.s.a., to należy wskazać, iż przepis ten reguluje obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez skarżącego od organu w razie uwzględnienia skargi. Skarżący żadnych kosztów w niniejszej sprawie nie poniósł. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a. p.p.s.a. był bowiem zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Natomiast występujący w sprawie pełnomocnik działał na podstawie udzielnego skarżącemu prawa pomocy. W przypadku gdy strona korzysta z pomocy pełnomocnika ustanowionego z urzędu, nie ponosi kosztów jego wynagrodzenia, które obciążają Skarb Państwa. Nie ma więc podstawy, aby na rzecz skarżącego od strony przeciwnej (organu) zasądzać zwrot takich kosztów. Nie ma też prawnych możliwości, aby uczynić to bezpośrednio na rzecz jej pełnomocnika.
W takich przypadkach powinna znaleźć zastosowanie zasada wyrażona w art. 242 p.p.s.a., tym bardziej, że zarówno w art. 250, jak i art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. jest mowa o "otrzymywaniu" lub "przyznawaniu" wynagrodzenia wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu, a nie o zasądzaniu na ich rzecz takiego wynagrodzenia (por. M. Niezgódka-Medek, P.p.s.a. Komentarz, LEX/el. 2019, t. 5 do art. 250). Stąd pełnomocnik mógł się jedynie domagać przyznania od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wynagrodzenia przewidzianego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 18), co jednak wymagało złożenia wniosku zawierającego - zgodnie § 3 tego rozporządzenia – oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części, którego jednak pełnomocnik nie złożył. Dlatego brak było podstaw do orzekania o kosztach postępowaniach zgodnie z wnioskiem zawartym we piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia [...] marca 2021 r.