Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] znak: [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] znak: [...] nie stwierdzającą u A. B. choroby zawodowej, tj. przewlekłych chorób układu ruchu wywołanych sposobem wykonywania pracy, wymienionych w pozycji 19 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych.
Organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
A. B. w dniu 15 grudnia 2008r. wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej w zakresie przewlekłych chorób układu ruchu. W toku postępowania organ ustalił, że wyżej wymieniony w latach 1968 – 1972, 1974 – 1975, 1987 – 1992, 1995 – 1995 oraz w okresie od 17.06.1999r. – 18.12.1999r., a także od 17.01.2000r. – 22.12.2000r. pracował w różnych zakładach pracy wykonując czynności w sposób, który mógł spowodować powstanie choroby zawodowej.
Postępowanie diagnostyczno-orzecznicze przeprowadziły dwie uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki orzecznicze, o których mowa w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Orzeczenie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] [...] o braku podstaw do rozpoznania u A. B. choroby zawodowej, było dwukrotnie korygowane w kwestii okresów narażenia w dniach 19.01.2011r. i 21.02.2011r. Wydane w trybie odwoławczym ostateczne orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...] nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej również było dwukrotnie korygowane w kwestii okresów narażenia w dniach 31.12.2010r. i 2.09.2011r. W orzeczeniu uwzględniono wyniki specjalistycznych badań lekarskich przeprowadzonych w trakcie trwającej od 15.06.2010r. – 18.06.2010r. hospitalizacji.
Obydwie jednostki orzecznicze stwierdziły, że podawane przez stronę dolegliwości wynikają z ogólnych zmian zwyrodnieniowych układu kostno-stawowego i nie mogą być wiązane z narażeniem zawodowym (sposobem wykonywania pracy). W ocenie organu odwoławczego orzeczenia powyższe wydane zostały z zachowaniem norm wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Organ administracji podkreślił swoje związanie treścią orzeczenia lekarskiego w zakresie ustaleń dotyczących schorzenia i jego przyczyn oraz wynikającą z tego niedopuszczalność kontroli merytorycznej orzeczenia lekarskiego.
Organ odwoławczy wskazał, iż w toku postępowania rozpatrzył cały materiał dowodowy, dopuścił jako dowód wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w tym dokumentację medyczną pacjenta, którą dysponowały jednostki diagnostyczno-orzecznicze, zaś orzeczenia tych jednostek mają walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Powyższe orzeczenia zostały wydane na podstawie dokumentacji medycznej, konsultacji neurologicznej i ortopedycznej, wykonanych zdjęć rtg oraz analizy dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego. Przedłożona przez stronę opinia prof. L. nie może być zdaniem organu rozstrzygająca w sprawie, albowiem zgodnie z treścią § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 1997r. o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w § 5 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. B. zawarł żądanie uznania występujących u niego schorzeń – zmian zwyrodnieniowych prawej ręki za chorobę zawodową. W ocenie narażenia zawodowego stwierdzono bowiem, że w latach 1968-2000 pracował w narażeniu zawodowym wykonując czynności powodujące obciążenie układu ruchu wymagające częstych, szybkich, powtarzalnych ruchów zginania i prostowania rąk w stawach nadgarstkowych i łokciowych. Wydanym w postępowaniu administracyjnym orzeczeniom jednostek diagnostyczno-orzeczniczych skarżący zarzucił sprzeczność i brak spójności ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją medyczną. Orzeczenia te stanowią według niego jedynie opinie wydających je lekarzy, podważające opinie lekarzy – specjalistów, konsultantów – profesorów, radiologów i zdjęć rtg, którzy jednoznacznie stwierdzili zmiany zwyrodnieniowe, ubytki kości, zwężenie szpar stawowych, torbieli, geody, zwapnienie w tkankach miękkich.
Skarżący podniósł, iż nie uprawiał nigdy zawodowo sportu ani nie uległ żadnemu wypadkowi czy chorobie, które mogłyby spowodować zmiany zwyrodnieniowe. Wskazał, że profesor L. i profesorowie – konsultanci zgodzili się z opinią, iż zmiany zwyrodnieniowe prawego stawu barkowego mogą być następstwem pracy fizycznej jaką wykonywał skarżący (zbrojarza-betoniarza). Autor skargi zarzucił ponadto organom nierozważenie w sposób bezstronny i racjonalny wszystkich wydanych w sprawie opinii lekarskich. Jego zdaniem wszystkie znajdujące się w aktach sprawy opinie lekarskie powinny być traktowane na równi z orzeczeniami jednostek diagnostyczno-orzeczniczych.
W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 235¹ Kodeksu pracy (k.p.) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Stwierdzenie choroby zawodowej zależne jest tym samym, co też przyjęły organy obu instancji, od wystąpienia dwóch przesłanek: stwierdzenia schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenia, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² k.p.). Choroba zawodowa jest zatem pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.
Na podstawie delegacji ustawowej zamieszczonej w art. 237 § 1 k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869), które weszło w życie w dniu 3 lipca 2009r. i obowiązywało w dacie orzekania przez organy. Stosownie do § 11 ust. 1 tego rozporządzenia z zastrzeżeniem postępowań wszczętych i nie zakończonych przed dniem 3 września 2002r., do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym, że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. W § 5 ust. 2 i 3 określono jednostki orzecznicze I i II stopnia właściwe do orzekania w zakresie chorób zawodowych. Stosownie do treści § 6 ust. 1 lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Z kart oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wynika, że skarżący pracował w okresie 1968-2000 w warunkach narażenia zawodowego, na stanowisku ślusarz, monter, planista, technolog, ślusarz-zbrojarz, cieśla, kierownik, betoniarz-zbrojarz, cieśla-zbrojarz, zbrojarz-betoniarz, wykonując czynności powodujące obciążenie układu ruchu (wymagające częstych, szybkich, powtarzalnych ruchów zginania i prostowania rąk w stawach nadgarstkowych i łokciowych). Należy w tym miejscu podkreślić, że w niniejszej sprawie organy sanitarne nie kwestionowały faktu wystąpienia u skarżącego zmian zwyrodnieniowych ręki prawej. Organy te nie stwierdziły natomiast występowania u skarżącego przewlekłych chorób układu ruchu wywołanych sposobem wykonywania pracy wymienionych w pozycji 19 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r.
Podstawą dla takiego rozstrzygnięcia były orzeczenia uprawnionych jednostek diagnostyczno-orzeczniczych, tj. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Ośrodek w orzeczeniu z dnia [...] stwierdził, że występujących u skarżącego nieznacznych (początkowych) zmian zwyrodnieniowych prawego stawu barkowego nie można wiązać z narażeniem zakończonym w 1995r. Ponadto zgłaszane przez pacjenta dolegliwości są związane z uogólnionymi zmianami zwyrodnieniowymi stawów i kręgosłupa oraz dyskopatią L5 – S1, które to schorzenia nie figurują jednak w wykazie chorób zawodowych. Orzeczenie powyższe było dwukrotnie korygowane w kwestii okresów narażenia w dniach 19.01.2011r. i 21.02.2011r. i nie spowodowało jego zmiany mimo uwzględnienia narażenia do roku 2000. Z uzasadnienia orzeczenia Instytutu wynika z kolei, iż w badaniu ortopedycznym stwierdzono u skarżącego obrysy obu kończyn górnych symetryczne, zachowaną ruchomość w stawach kończyny górnej prawej, ból w czasie odwodzenia i zgięcia stawu ramiennego powyżej 100 st. nie ograniczający zakresu ruchów czynnych i biernych, ból w stawie łokciowym występujący na wysokości szpary stawowej po stronie bocznej i przyśrodkowej w czasie badania palpacyjnego, ból w stawie nadgarstkowym na wysokości stawu pomiędzy kością promieniową oraz kością łódeczkowatą w czasie ruchu.
W badaniu neurologicznym poza niewielkim ograniczeniem ruchomości kręgów szyjnych do boków, skoliozy górnego odcinka piersiowego nie wykazano odchyleń od stanu prawidłowego. W związku z powyższym lekarz-orzecznik stwierdził, że dolegliwości powyższe wynikają z uogólnionych zmian zwyrodnieniowych układu kostno-stawowego i nie mogą być wiązane z narażeniem zawodowym zakończonym w 1995r. Również to orzeczenie było dwukrotnie korygowane w kwestii okresów narażenia w dniach 31.12.2010r. i 2.09.2011r. i nie spowodowało jego zmiany mimo uwzględnienia narażenia do 2000 roku.
Orzeczenia powyższe, wbrew twierdzeniom skarżącego, są jednoznaczne, spójne, nie występują w nich sprzeczności z dokumentacją medyczną zgromadzoną w sprawie, zostały wydane przez uprawnionych lekarzy-orzeczników. W tym miejscu wskazać należy, iż sądy administracyjne wielokrotnie podkreślały, że bez opinii uprawnionych placówek służby zdrowia, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej (por. wyrok NSA z dnia II OSK 195/08). Należy zatem podzielić ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji i uznać zakwestionowane decyzje za prawidłowe. Zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zawiera trafne rozstrzygnięcie dokonane na podstawie orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej układu ruchu (wymienionej w pozycji 19 wykazu chorób zawodowych), podjętych przez wyłącznie uprawnione do rozstrzygania w zakresie chorób zawodowych jednostki orzecznicze I i II stopnia.
Nie uzasadnia odmiennego od przyjętego przez organ stanowiska, opinia z dnia [...] wyrażona przez prof. R. L. - specjalistę chirurgii ortopedii Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, na którą powołuje się skarżący (k. 163 akt adm.). Podkreślić bowiem należy, iż powyższa diagnoza nie stanowi orzeczenia lekarskiego w rozumieniu § 6 ust. 1 w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009r., a ponadto w rozpoznaniu lekarz nie stwierdził jednoznacznie, że zmiany zwyrodnieniowe prawego stawu barkowego są następstwem pracy fizycznej jaką wykonywał skarżący tj. zbrojarza, betoniarza, ale wynika z niego jedynie, iż nieznaczne (początkowe) zmiany zwyrodnieniowe mogły być następstwem wykonywanej pracy.
Tym samym lekarz dokonujący tego rozpoznania w żaden sposób nie przesądził, że powyższe schorzenie jest związane z narażeniem zawodowym, a jedynie dopuścił taką możliwość, co nie podważa rozstrzygnięć zawartych w orzeczeniach lekarskich wydanych przez uprawnione jednostki orzecznicze.
Konkludując stwierdzić należy, że brak przesłanki w postaci rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przez upoważnioną placówkę diagnostyczną, uniemożliwia stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej. Nie ma w tej sytuacji znaczenia okoliczność, że skarżący wykonywał pracę w warunkach narażenia na działanie czynnika szkodliwego, skoro rozpoznanemu u niego schorzeniu nie można przypisać cech choroby zawodowej wymienionej w poz. 19 wykazu stanowiącego załącznik do powyższego rozporządzenia, a uprawnione do tego jednostki orzecznicze nie rozpoznały u skarżącego choroby zawodowej, o jakiej mowa wyżej.
W świetle powyższego ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.