Uzasadnienie
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2003 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138§1 pkt 2 w zw. z art. 200 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U.Nr 46 poz. 543 ze zm./ rozpatrując odwołanie Syndyka Fabryk Mebli w upadłości od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] czerwca 2003 r. znak: [...] odmawiającej nabycia z mocy prawa przez Fabryki Mebli w upadłości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek [...] o pow. 5914 m2, nr [...] o pow.1661 m2 oraz umarzającej postępowanie w sprawie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o pow. 2514 m2 oraz własności budynków usytuowanych na tej działce, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt.2 i odmówiło stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Fabryki Mebli w upadłości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o pow. 2514 m2 oraz własności budynków usytuowanych na tej działce, a w pozostałej części utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, co następuje
Objęte wnioskiem działki nr [...] i [...] wchodziły w skład działki nr [...].
Decyzją z dnia [...] września 1982 r. znak: [...] Naczelnik Gminy orzekł o przekazaniu we władanie na powiększenie istniejącego Zakładu w S. Fabryk Mebli działki nr [...] o pow. 815 m2, postanowieniem z dnia [...] grudnia 1983 r. znak: [...] Naczelnik Gminy sprostował swoją decyzję w zakresie powierzchni działki nr [...] z 815 m2 na 0,80 ha, decyzją nr [...] wydaną na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Naczelnik Gminy ustalił dla Fabryk Mabli Zakładu w S. z dniem 1 lipca 1985 r. opłatę roczną z tytułu zarządu działką nr gruntu nr [...] w wysokości [...] zł. Ponadto w uzasadnieniu pierwszej decyzji organ podał, że Fabryki Mebli Zakład w S. aktualnie posiadają w użytkowaniu działkę nr [...] o pow. 0.93 ha", zaś w uzasadnieniu postanowienia, że "Po zmianie Zakład w S. będzie posiadał działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,73 ha".
Decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. znak: [...] utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2002 r. znak: [...] wydaną na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych /Dz.U.Nr 28 poz. 169 ze zm./ Starosta ustalił, że nieruchomości oznaczone w ewidencji gruntów Z. obr. S. m.in. numerami działek [...] o pow. 5914 m2 i [...] o pow. 1661 m2 stanowią mienie gminne, ponieważ były to grunty użyteczności publicznej dla zaspokajania społecznych potrzeb wsi.
Powołane okoliczności faktyczne oraz obowiązujące przepisy prawa pozwoliły uznać, że odmowa stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości składającej się z działek nr [...], nr [...] i nr [...] oraz własności budynków znajdujących się na tej działce jest uzasadniona ponieważ nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. nr 46 poz.543 ze zm./.
Stosownie bowiem do ich treści aby nastąpił określony tu skutek nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. musiała pozostawać w zarządzie państwowej osoby prawnej i uwłaszczenie nie mogło naruszać praw osób trzecich; tymczasem powołane okoliczności w nin. sprawie pozwoliły stwierdzić, że FM w dniu 5 grudnia 1990 r. nie posiadała w zarządzie działki nr [...], bowiem stosownie do treści przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu nie została przedłożona decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, a co ostatecznie pozwoliło na wyprowadzenie wniosku, iż FM posiadała przedmiotową działkę we faktycznym władaniu, bowiem prawa zarządu nie można domniemywać.
FM w dniu 5 grudnia 1990 r. posiadała w zarządzie jedynie działkę nr [...], ale w odniesieniu do tej działki zachodzi warunek określony w ust. 4 art. 200 cyt. ustawy, wskazujący, że uwłaszczenie "nie może naruszać praw osób trzecich ". Działki nr [...] i nr [...] stanowią mienie gminne - zgodnie z cyt. wyżej decyzjami Starosty i SKO - i w myśl art. 48 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz.U. z 1996 r. Nr 13 poz.74 ze zm./ wszystkie przysługujące dotychczas mieszkańcom wsi prawa własności, użytkowania lub inne prawa rzeczowe i majątkowe, zwane mieniem gminy, pozostają nienaruszone, a zatem cyt. przepis jest ustawową ochroną prawną osób trzecich i stanowi przeszkodę w uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej. W jednostce pomocniczej gminy-sołectwie- zebranie wiejskie jest organem uchwałodawczym/ art. 36 ust. o sam. gm./ i jest uprawnione do zarządzania i korzystania z mienia gminnego w imieniu mieszkańców wsi, o których mowa w art. 48 ust.3 cyt. ustawy.
Odnośnie zarzutu FM dotyczącego nie przeprowadzenia przez organ I instancji w trybie art. 75 kpa postępowania dotyczącego stwierdzenia prawa zarządu co do działki nr [...] wskazano, że FM znając treść powołanego w odwołaniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. mogła w tym piśmie wskazać świadków potwierdzających przekazanie tej nieruchomości w zarząd oraz podkreślono, ze organ I instancji dopełnił wynikający z art. 10 kpa obowiązek i zawiadomił FM w piśmie z dnia [...] maja 2003 r., a więc przed wydaniem decyzji, że w rozpatrywanej sprawie został zgromadzony materiał dowodowy. z którym strona może się zapoznać i w związku z tym żądać jego uzupełnienia Bądź dostarczyć dodatkowe dowody i wskazać świadków.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Syndyk Masy Upadłości Fabryk Mebli domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2003 r. znak: [...] oraz poprzedzającej ja decyzji wójta Gminy Z. i ewentualnie wydania decyzji zgodnej z wnioskiem zarzucając naruszenie przepisów art. 7,11 i 77 kpa poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym brak ustalenia jakie i w jakim zakresie uprawnienia do korzystania z nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...],[...] i [...] przysługiwały mieszkańcom sołectwa S. oraz naruszenie przepisów art. 7,11 i 77 kpa oraz § 4 ust.2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz.U.Nr 23 poz. 120 ze zm./ poprzez nie przeprowadzenie wszelkich dowodów pozwalających na stwierdzenie, iż działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w zarządzie Fabryk Mebli, a także naruszenie prawa materialnego,a w szczególności art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, iż mieszkańcom wsi S. przysługują prawa uniemożliwiające w myśl powołanego przepisu nabycie z mocy prawa przez Fabryki Mebli w upadłości prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...],[...] i [...] względnie, iż prawa te stanowią przeszkodę w ich nabyciu.
W uzasadnieniu skargi Syndyk Masy Upadłości podkreślił, że od momentu ustanowienia na przedmiotowych działkach zarządu przymusowego od 1952 r. wykonywanego przez Zakłady Przemysłu Terenowego w S. -poprzednika FM mieszkańcom sołectwa S. nie przysługiwały i nie przysługują żadne prawa, a korzystanie z przedmiotowych nieruchomości przez mieszkańców polegające na zbudowaniu drewnianej strażnicy OSP, budynków gospodarczych, korzystanie z działki nr [...] jako drogi dojazdowej do pół tzw. wygon miały miejsce w okresie przedwojennym, a wydając decyzję żaden z organów orzekających ani nie wykazał istnienia takich praw po 1952 r., a zwłaszcza w dniu 5 grudnia 1990 r. ani też nie określił jakie konkretne prawa majątkowe przysługuj ą mieszkańcom czy choćby jaka konkretna forma korzystania z nieruchomości przez mieszkańców wsi S. miała miejsce.
Co do odmowy stwierdzenia nabycia wieczystego użytkowania działki nr [...] z powodu nieudowodnienia, że FM był zarządcą przedmiotowej nieruchomości Syndyk Masy Upadłości FM podkreślił, iż zgodnie z treścią §4 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. cyt. na wstępie skargi, skoro właściwy organ nie dysponował dokumentami potwierdzającymi fakt zarządzania nieruchomością objętą wnioskiem to należało wezwać do ich dostarczenia, a w razie ich braku stwierdzenie prawa zarządu mogło nastąpić również w trybie art. 75 kpa, co jednak ani przed organem I instancji, ani przed organem drugiej instancji nie nastąpiło.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, wskazując, że podniesione zarzuty są bezzasadne. W świetle przepisów ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, ustawy o samorządzie gminy oraz decyzji o uznaniu działek objętych wnioskiem za mienie gminne twierdzenie o nieprzysługiwaniu mieszkańcom wsi S. jakichkolwiek praw majątkowych jest chybione. Natomiast co do zarzutu braku postępowania dowodowego o jakim mowa w § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu Kolegium podkreśliło, że już w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwróciło uwagę na fakt. iż FM zostały zawiadomione przez organ I instancji o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i o jego uzupełnieniu, a ponadto obowiązek wyczerpania zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ prowadzący postępowanie nie oznacza zwolnienia strony od współudziału w realizacji tego obowiązku.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie rozważań należy wskazać, że przedmiotowa skarga podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 240 poz.2052 ze zm./ zgodnie z treścią, którego sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne.
Ustosunkowując się zaś do zarzutów zgłoszonych w skardze należy stwierdzić, że zarzuty te są uzasadnione.
Przede wszystkim już we wniosku z dnia 5 lipca 2002 r. /k.17/ skarżący wskazał, że działka nr [...] pozostaje w zarządzie FM od 23 lutego 1976 r. na mocy orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r. znak [...] oraz zarządzenia nr 16 Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 23 lutego 1976 r. Organy I i II instancji przed wydaniem decyzji wbrew zasadom z art. 7,11 i 77 kpa nie podjęły żadnej próby uzyskania przedmiotowych dokumentów, stosownie do treści § 4 ust 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz.U.Nr 23 poz. 120 ze zm./ poprzez wezwanie skarżącego do ich przedłożenia, a w razie ich braku stwierdzenia prawa zarządu lub jego braku w trybie art. 75 kpa. Wbrew twierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakkolwiek organ I instancji zawiadomił skarżącego na podstawie art. 10 kpa, że w przedmiotowej sprawie został zgromadzony materiał dowodowy oraz, że można się z nim zapoznać to brak było jednak w treści tego pisma stwierdzenia o możliwości uzupełnienia tego materiału poprzez dostarczenie dodatkowych dowodów czy wskazanie świadków.
Słusznym jest także zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że nabycie użytkowania wieczystego przez FM narusza prawa osób trzecich tj. prawa mieszkańców wsi S. określone w art. 48 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz.U. z 1996 r. nr 13 poz.74 ze zm./. W okolicznościach nin. sprawy pozostaje bezspornym. że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość składająca się z działek nr [...] i [...] pozostawała w zarządzie FM. a mieszkańcy wsi S. w tej dacie. jak i później nieruchomością tą nie zarządzali jak i z niej nie korzystali / korzystanie o jakim mowa w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2002 r. znak: [...] miało miejsce jeszcze w okresie przedwojennym/ oraz nie realizowali żadnych uprawnień określonych w art. 48 ust. 3 cyt. ustawy.
Analiza orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosząca się do kwestii "uwłaszczenie, a naruszenie praw osób trzecich" tj. uchwały TK z dnia 9 grudnia 1992 r., W 10/91 /PiP 1993 nr 11-12/, uchwały SN z dnia 16 lutego 1993 r. III CZP 68/92/OSNCP 1993 nr 7-8 poz.133/, wyroku z dnia 7 lutego 1992 r. IV S.A. 1348/91 /ONSA 1993 nr 2 poz.38/, wyroku z dnia 6 kwietnia 1995 r. III ARN 8/95 /OSNAPiUS 1995 nr 18 poz.233/, wyroku z dnia 18 lutego 1996 r. III ARN 65/96 /OSNAPiUS 1996 nr 16 poz.219/, których wywody Sąd w składzie rozpoznającym nin. skargę w pełni podzielił, prowadzi do wniosku, że "naruszenie praw osób trzecich" odnosi się do praw byłych właścicieli nieruchomości, co których spełnione są przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości oraz co do konkretnie określonych praw majątkowych osób trzecich.
W tym stanie rzeczy należy wskazać, że żaden z organów orzekających w nin. sprawie nie wykazał, ani nie określił jakie konkretne prawa majątkowe przysługują mieszkańcom wsi S.; samo powołanie się na treść art. 48 ust.3 cyt. ustawy w sytuacji, kiedy przedmiotowe działki pozostawały w zarządzie FM, zd. Sądu, nie wyczerpuje przesłanek z art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Mając na uwadze przytoczone okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie art. 145 § 1 pkt. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 153 poz.1270/ orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 cyt. ustawy.