Uzasadnienie
Skargą z dnia 12 marca 2013r. B. K. i H. O. zaskarżyli do sądu administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji. W toku postępowania skarżąca B. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Postanowieniem z dnia [...] Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż przedstawione przez stronę informacje i dokumenty nie dawały podstaw do twierdzenia, iż skarżącą zaliczyć można do kręgu osób, którym przypisać można stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy, a nadto, że nie w pełni należy dać wiarę złożonemu przez stronę oświadczeniu o stanie majątkowym.
Referendarz sądowy wskazał, iż skarżąca osiąga regularny dochód w wysokości 2.152,00 zł, jednocześnie ponosząc stałe miesięczne wydatki w wysokości 1.288,00 zł. Na wskazaną miesięczną kwotę zobowiązań składa się w znacznej większości kwota rat zaciągniętych kredytów (kredyt na kwotę 3.000,00 zł z miesięczną ratą 78,21 zł oraz kredyt na kwotę 39.211,20 zł z miesięczną ratą 753,89 zł). Na tej podstawie Referendarz sądowy stwierdził, iż ubieganie się o prawo pomocy osoby, której tylko jeden z wydatków (raty kredytów) przekracza znacznie wysokość pozostałych wydatków związanych z utrzymaniem nie znajduje uzasadnienia. Sama okoliczność spłacania przez skarżącą kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie, biorąc pod uwagę konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o znacznej wysokości (ponad 40.000 zł) wskazuje na płynność finansową skarżącej.
W innym wypadku bank nie przyznałby kredytu. Ponadto zdaniem Referendarza sądowego dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle jest istotna wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącą nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności czy środków czystości, to jednak posługiwanie się argumentem o przeznaczeniu znacznej kwoty na spłatę kredytu nie może zasługiwać na aprobatę.
Referendarz sądowy wskazał również, iż ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że skarżąca posiada jedynie mieszkanie o powierzchni 46,8 mkw., podczas gdy z akt sprawy wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, oznaczonej jako działka nr 110/6. Ponadto w złożonej do tut. Sądu skardze skarżąca wskazała, że zamierza wraz z bratem wybudować na działce "mały dom", co uprawnia do przyjęcia, że skoro posiada środki na taką inwestycję, jest w stanie ponieść i koszty udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Pismem z dnia 13 maja 2013r. B. K. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia [...]. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, iż błędnie przyjęto, że podstawę jej utrzymania stanowi emerytura w wysokości 2.152,00 zł, gdyż kwota netto emerytury, która przelewana jest na jej konto wynosi 1.784,00 zł. Po spłaceniu raty kredytowej i podstawowych opłat na utrzymanie pozostaje jej więc 409,00 zł. Zaciąga zatem pożyczki u znajomych i rodziny.
Ponadto skarżąca podniosła, iż nie posiada płynności finansowej, a kredyt zaciągnęła dla poratowania zdrowia i opłacenia skomplikowanego zabiegu chirurgicznego.
Fakt pominięcia w formularzu PPF nieruchomości, której dotyczy niniejsze postępowanie skarżąca uzasadniła tym, iż w jej ocenie posiadanie ww. nieruchomości było dla niej oczywiste. Działka, o której mowa stanowi współwłasność jej i jej brata, który chce sfinansować budowę domu. Brat ma zamiar udostępnić skarżącej w przyszłym domu tylko jeden pokój, w zamian za partycypowanie przez nią w kosztach budowy w kwocie uzyskanej ze sprzedaży posiadanego mieszkania.
Skarżąca dodała również, iż nie jest w stanie zapewnić sobie pełnomocnika z wyboru, a zagadnienia prawne są dla niej obce.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, iż skarżąca zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Tymczasem przedstawione przez skarżącą informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżąca nie ma środków na opłacenie zarówno kosztów sądowych, jak też ustanowienia radcy prawnego z wyboru.
Jak wynika z formularza PPF oraz załączonych do niego dokumentów skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 46,8 mkw., utrzymuje się z emerytury w kwocie 2.152,00 zł brutto, która po potrąceniu zaliczki na podatek oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 1.784,04 zł. Ponadto skarżąca podała wysokość ponoszonych stałych wydatków: czynsz – 310 zł, gaz – ok. 40 zł, energia elektryczna – ok. 60 zł, raty kredytów – 822 zł, ubezpieczenie PZU – 33 zł, lekarstwa – ok. 100 zł miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania – 166 zł rocznie. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, ani radcą prawnym.
W niniejszej sprawie skarżąca swoje żądanie o przyznanie prawa pomocy uzasadnia przede wszystkim okolicznością ponoszenia wysokich kosztów utrzymania, w tym spłaty zaciągniętego kredytu. W pierwszej kolejności należy zatem wskazać, iż obowiązek spłaty zobowiązań finansowych jakkolwiek ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, to jednak nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r., sygn. II OZ 81/12; z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11; z dnia 3 marca 2011r., sygn. akt II OZ 130/11 – orzeczenia dostępne w CBOSA).
Po drugie nie można zapominać, iż przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie domu jednorodzinnego. Nie ulega wątpliwości, iż taka inwestycja pociąga za sobą znaczne nakłady finansowe. Jak wynika z wyjaśnień zawartych w sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego skarżąca będzie partycypowała w kosztach budowy domu, a środki na ten cel uzyska ze sprzedaży mieszkania. Możliwość pozyskania środków na budowę domu oznacza, że stan majątkowy skarżącej pozwala również na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru.
Ponadto, jak słusznie podkreślił Referendarz sądowy przeważającą część miesięcznych wydatków skarżącej stanowi rata kredytu w wysokości 753,89 zł. Jednakże nie można zapominać o tym, iż kredyt (pożyczka) zaciągany jest na podstawie dwustronnej umowy między bankiem a kredytobiorcą. Skarżąca zawierając umowę kredytu przystała na warunki uiszczenia miesięcznej raty w kwocie wynoszącej prawie połowę uzyskiwanych dochodów i takież obciążenie budżetu domowego.
Podkreślenia wymaga, że strona, która wnosi skargę do sądu musi liczyć się z tym, że w związku z tym faktem powstanie po jej stronie obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. Ponadto wskazać należy, iż wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi co prawda 500 zł, to jednak do uiszczenia tej kwoty zobowiązani są oboje skarżący solidarnie. Pamiętać bowiem należy, iż skarżąca występuje w sprawie nie tylko we własnym imieniu, ale także jako pełnomocnik drugiego skarżącego – swojego brata. Dlatego odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi sąd doręczył tylko skarżącej. Nie zmienia to jednak faktu, iż obowiązek ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie obciąża solidarnie obojga skarżących.
Natomiast to w jakiej części skarżący ustalą między sobą, że będą uczestniczyli w kosztach postępowania jest bez znaczenia. Wskazać również należy, iż z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpiła tylko skarżąca we własnym imieniu, natomiast drugi ze skarżących takiego wniosku nie składał zarówno osobiście, jak i przez swojego pełnomocnika.
W tym miejscu należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która przedkłada prywatne zobowiązania finansowe nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, wynikającymi z kosztów postępowania sądowego.
Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
a.bł.