Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "organ"), po rozpatrzeniu odwołania R. K. (dalej jako: "wnioskodawca" lub "skarżący") od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy I. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. z dnia [...] kwietnia 2018 r., znak [...] stwierdzającej wygaśnięcie decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. dotyczącej ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone w Mieszkaniu Chronionym w S., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w całości.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny i prawny przedstawia się następująco:
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. działając z upoważnienia Wójta Gminy I. decyzją z dnia [...] września 2017 r. znak [...] przyznał R. K. z dniem [...] września 2017 r. pomoc w postaci usług opiekuńczych w wymiarze 1 godziny dziennie i ustalił, że koszt odpłatności za 1 godzinę usług dziennie w wysokości [...] zł. Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. znak [...] zmienił decyzję z dnia [...] września 2017 r. i ustalił koszt odpłatności za 1 godzinę usług opiekuńczych dziennie od [...] stycznia 2018 r. w kwocie [...]zł.
Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy w dniu [...] kwietnia 2018 r. w punkcie II wywiadu zaznaczył, że skarżący od 15 kwietnia zrezygnował z pobytu w mieszkaniu chronionym.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., znak [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. działając z upoważnienia Wójta Gminy I. na podstawie art. 162 § 1 pkt. 1 k.p.a., orzekł o wygaśnięciu decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. znak [...] W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał na bezprzedmiotowość decyzji z uwagi na to, że wnioskodawca zrezygnował z pobytu w mieszkaniu chronionym.
W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r. i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w całości.
Przytaczając treść art. 162 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wskazał, że ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wygaszenia decyzji o przyznaniu pomocy w formie usług opiekuńczych i ustaleniu odpłatności za te usługi. Tym samym brak podstaw do orzeczenia o jej wygaszeniu w trybie art. 162 § 1 k.p.a.
W ocenie Kolegium zapis pracownika socjalnego o rezygnacji strony z pobytu w mieszkaniu chronionym zawarty w II części wywiadu środowiskowego nie stanowi o bezprzedmiotowości decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. To organ decyduje, czy dana osoba spełnia przesłanki do przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych. Zatem o przyznaniu tego uprawnienia decydują przesłanki obiektywne. Ustne oświadczenie skarżącego nie ma zatem wpływu na ocenę występowania tych przesłanek a tym samym nie stanowiło podstawy do wygaszenia decyzji w oparciu o przepis art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. Stanowiło natomiast podstawę do ewentualnej zmiany tej decyzji w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 163 k.p.a.
Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że organ pierwszej instancji stwierdził wygaśnięcie decyzji Nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. zmieniającej decyzję przyznającą pomoc w formie usług opiekuńczych, a zatem w obiegu prawnym pozostaje nadal decyzja pierwotna z dnia [...] września 2017 r., znak: [...]
Organ drugiej instancji podkreślił przy tym, że wydana decyzja nie przesądza o braku możliwości wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotyczącej przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych, jednakże nie może to nastąpić w trybie art. 162 k.p.a., gdyż w tym przypadku przepis ten nie ma zastosowania.
W zakończeniu organ drugiej instancji wskazał, że w ocenie skarżącego zakres przyznanych usług opiekuńczych pokrywa się z zakresem usług świadczonych w mieszkaniu chronionym, tym samym organ bezpodstawnie żąda dodatkowej opłaty za usługi opiekuńcze. Niewątpliwie zastrzeżenia strony wynikają z faktu, iż w decyzji przyznającej nie wykazano zakresu usług opiekuńczych. Tymczasem zgodnie z art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Zatem wskazane byłoby aby organ z urzędu wyjaśnił skarżącemu w jakim zakresie miały być wykonywane usługi opiekuńcze, a w jakim zakresie usługi świadczone w mieszkaniu chronionym oraz poinformował, czy faktycznie zachodzi zbieżność między zakresem przyznanych usług opiekuńczych, a zakresem usług świadczonych w mieszkaniu chronionym.
Od decyzji organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł R. K..
W uzasadnieniu skargi podniósł on, że GOPS w S. nienależnie pobierał opłaty za usługi opiekuńcze oraz wykonanie instalacji telewizyjnej oraz zamontowanie anteny siatkowej na dachu, kosztu [...] zł, które otrzymał od Kierownika GOPS I. pozwolenie, w czasie gdy zamieszkiwał w mieszkaniu chronionym.
Jak stwierdził skarżący postępowanie nie jest bezprzedmiotowe ponieważ nie dostał zwrotu wyłożonych kosztów usługi, zaś z tego względu doszło do naruszenia art. 162 poz. 1 k.p.a. oraz art. 50 u 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.
W zakończeniu skargi wnioskodawca wskazał, że wnosi o zmianę decyzji Kierownika GOPS w I. i orzeczenie o zwrocie nienależnego pobranego świadczenia z tytułu usług, nadmieniając, że MOPS K. wpłacał za jego osobę [...] zł miesięcznie do GOPS w I..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze.
Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ drugiej instancji nie naruszył także przepisów prawa materialnego.
Należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ odwoławczy znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w przedmiocie przyznania pomocy w postaci usług opiekuńczych oraz ustalenia odpłatności za te usługi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało także właściwej wykładni przepisów prawa procesowego, jak też prawidłowo zastosowało normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r. stwierdzającą wygaśnięcie decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. oraz umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji, stwierdzając, że w realiach przedmiotowej sprawy brak było podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w trybie art. 162 § 1 k.p.a., w związku z czym wszczęte przez organ pierwszej instancji postępowanie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu ocenę taką należy w całości podzielić.
Tytułem wstępu należy wskazać, że organ pierwszej instancji stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r., co było nieprawidłowe i z tego względu, że decyzja ta dotyczyła jedynie zmiany wysokości odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze, w konsekwencji czego w obrocie prawnym nadal pozostawała decyzja z dnia [...] września 2017 r. przyznająca wnioskodawcy usługi opiekuńcze.
Jak można wnioskować zamiarem organu pierwszej instancji było najprawdopodobniej stwierdzenie wygaśnięcia decyzji przyznającej skarżącemu usługi opiekuńcze.
Jednakże przytoczony w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r. fakt rezygnacji wnioskodawcy z pobytu w mieszkaniu chronionym, nie uzasadniał stwierdzenia wygaśnięcia decyzji przyznającej świadczenia opiekuńcze, ani też wygaśnięcia decyzji zmieniającej wysokość odpłatności za usługi opiekuńcze.
Usługi opiekuńcze, jako forma świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej, przyznawane są jako usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, usługi opiekuńcze w ośrodkach wsparcia lub usługi opiekuńcze w rodzinnych domach pomocy (art. 36 pkt 2 lit. l) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm. - dalej jako "u.p.s.")).
Jak należy wnioskować z treści decyzji z dnia [...] września 2017 r. przyznane skarżącemu usługi opiekuńcze były usługami opiekuńczymi w miejscu zamieszkania.
Istota takich usług polega na tym, że świadczone są one w miejscu zamieszkania świadczeniobiorcy.
W konsekwencji też sam fakt zmiany miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy nie ma wpływu na istotę pomocy udzielanej w tej formie. Usługi te powinny być bowiem świadczone w miejscu, w którym świadczeniobiorca zamieszkał po zmianie swojego centrum życiowego.
Zwrócić należy także uwagę, że mieszkanie chronione jest inną rodzajowo i odrębną od usług opiekuńczych formą świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit. n) u.p.s.).
Świadczenia te są od siebie niezależne, a korzystnie z jednego z nich nie jest warunkiem koniecznym do uzyskania drugiego świadczenia.
W konsekwencji też sam fakt zaniechania przez wnioskodawcę korzystania ze świadczenia w postaci mieszkania chronionego, jak też wywołana tą okolicznością zmiana miejsca zamieszkania skarżącego, nie przesądza o tym, że bezprzedmiotowa stała się decyzja o przyznaniu pomocy w formie usług opiekuńczych.
W takiej zaś sytuacji brak było podstaw do stosowania art. 162 § 1 k.p.a. i stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń opiekuńczych i ustalenia wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze, co trafnie stwierdziło także Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylając decyzję organu pierwszej instancji i umarzając wszczęte przez ten organ postępowanie. W sytuacji braku podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji wszczęte w tym przedmiocie postępowanie było bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu z mocy art. 105 § 1 k.p.a.
Bez wpływu na taką ocenę pozostają twierdzenia i zarzuty przedstawione w skardze.
W związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego przedmiotem oceny pozostawała kwestia celowości prowadzenia, wszczętego przez organ pierwszej instancji, postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, a więc zagadnienie o charakterze procesowym.
Wniesiona skarga nie zawierała zarzutów dotyczących tej kwestii. Wprost przeciwnie twierdzenia i żądania skarżącego dotyczyły zagadnień, które powinny ewentualnie zostać rozstrzygnięte w innych postępowaniach, niż postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu świadczeń opiekuńczych i ustaleniu wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze.
Z wniesionej skargi wynika, że skarżący nie zgadza się z decyzją organu pierwszej instancji, która to decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Jak można zatem wnioskować fakt wniesienia i popieranie przedmiotowej skargi wynika najprawdopodobniej z niewłaściwego zrozumienia istoty i charakteru rozstrzygnięcia wydanego w sprawie przez organ drugiej instancji.
W tym stanie rzeczy, na podstawie przytoczonych powyżej przepisów oraz w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.
O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z [...] października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).