Uzasadnienie
Decyzją z 29 sierpnia 2023 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. (dalej jako: "organ pierwszej instancji") przez Inspektora Urzędu Gminy W., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 2a, art. 25, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej jako: "u.ś.r.", po rozpatrzeniu wniosku E. B. (dalej jako: "strona", "skarżąca") z 7 sierpnia 2023 r., odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że matka strony jest wdową, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ustalonej na stałe. Podniesiono, że zgodnie z dołączonym do wniosku orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 19 lutego 2021 r. daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności powstał 9 lutego 2021 r., czyli w wieku 74 lat. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że matka strony jest osobą niedosłyszącą w stopniu znacznym. Choruje na układ krążenia – stan po zawale serca w 2022 r. i potrzebuje pomocy drugiej osoby przy wszelkich czynnościach dnia codziennego. Wskazano również, że pozostałe osoby zobowiązane, w myśl przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do opieki nad wymienioną mieszkają w znacznej odległości i pracują, zaś najmłodsza córka od dłuższego czasu nie utrzymuje z matką kontaktu.
Organ pierwszej instancji uznał jednak, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podkreślono, że organ, rozpatrując sprawę musi powoływać się na istniejący przepis prawa, jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, który nie przewiduje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie tzw. uznania administracyjnego.
W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła, że jest jedyną osobą, która może opiekować się matką, przez co nie może podjąć zatrudnienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") przed merytorycznym rozpatrzeniem sprawy uzupełnił materiał dowodowy, zobowiązując organ pierwszej instancji do przeprowadzenia pogłębionego rodzinnego wywiadu środowiskowego. Do akt sprawy dołączono również kserokopię świadectwa pracy strony oraz protokół przesłuchania strony.
Decyzją z 28 września 2023 r., Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i opisał stan faktyczny sprawy. Wyjaśniono, że wskazany przez organ pierwszej instancji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z Konstytucją RP.
Zatem organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stanowisko to poparte jest jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, które to stanowisko w całości akceptuje organ odwoławczy.
W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie brak jest jednak związku przyczynowo-skutkowego, wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania przez nią stałej lub długotrwałej opieki nad matką. Wskazano, że ostatnie zatrudnienie strony trwało w okresie od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2023 r., zaś opiekę nad matką strona deklaruje od 2021 r. Zatem zatrudnienie było podjęte pomimo sprawowanej opieki i stanowiło pracę w wymiarze całego etatu. Natomiast ustało z upływem okresu, na który została zawarta umowa, a więc nie uległo zakończeniu w sposób ekstraordynaryjny, z uwagi na potrzebę świadczenia pomocy matce.
Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie strona nie wykazała, aby zakres sprawowanej opieki uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, tym bardziej skoro w okresie sprawowanej opieki i pogorszenia się stanu zdrowia matki, świadczyła pracę w wymiarze całego etatu. Matka strony nie jest osobą leżącą, czy pampersowaną, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, nie porusza się na wózku inwalidzkim, nie korzysta z kul. Jest osobą kontaktową, świadomą otaczającej ją rzeczywistości. Cierpi na niedosłuch i choruje kardiologicznie, przeszła zawał serca. Samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, ubiera się. Strona w ramach opieki robi zakupy, sprząta, przygotowuje posiłki, pomaga przy kąpieli w wannie, pilnuje wizyt lekarskich i przyjmowania leków. Matka wychodzi również na zewnątrz w towarzystwie córki – na spacery, do kościoła, do sklepu, do lekarza. Nie wskazano na żadną czynność opiekuńczą, która musiałaby być wykonywana regularnie w godzinach nocnych.
Zatem zakres realizowanej opieki, w opinii Kolegium, nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka strony bezsprzecznie wymaga zainteresowania, wsparcia i opieki, które jednak nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia, bowiem wszystkie wymienione czynności opiekuńcze można świadczyć albo przed pójściem do pracy albo po powrocie z pracy. Są to wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopieczną. Wskazano, że strona mieszka z matką w jednym budynku, a zatem nie potrzebuje dodatkowego czasu na dotarcie do matki. Opieka sprawowana przez stronę, której Kolegium nie neguje, nosi znamiona normalnej pomocy świadczonej przez dzieci starszym, czy schorowanym rodzicom i ma swoje źródło w obowiązku moralnym, czy społecznych relacjach rodzinnych i sama w sobie nie wymaga konkretnych odniesień w postaci rekompensat, czy ekwiwalentów finansowych.
Organ odwoławczy zauważył, że matka strony posiada jeszcze czworo dzieci, na których również ciąży obowiązek alimentacyjny, który może przejawiać się albo pomocą bezpośrednią w sprawowaniu opieki albo wsparciem materialnym w tym zakresie.
Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez:
- a) bezpodstawne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
- b) błędną kwalifikację jej sytuacji prawnej poprzez uznanie, że z uwagi na ustanie zatrudnienia z upływem czasu, na który została zawarta umowa, nie doszło z jej strony do rezygnacji z zatrudnienia, podczas gdy skarżąca swoje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wywodzi z braku możliwości podjęcia nowej pracy z uwagi na stan zdrowia matki;
- c) brak uwzględnienia specyfiki choroby matki oraz błędnie określony zakres opieki świadczonej przez skarżącą.
W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu podniesiono, że nie można pozbawiać uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego prawa do takiego ułożenia swoich planów zawodowych, aby początkowo godzić pracę i opiekę, a następnie całkowicie oddać się sprawowaniu opieki. Wskazano, że ustanie ostatniego zatrudnienia skarżącej nastąpiło z upływem okresu, na który została zawarta umowa, jednakże zrezygnować z pracy można również poprzez powstrzymywanie się od aktywności mogącej przynieść kontynuację zatrudnienia. Taka sytuacja miała miejsce w przypadku skarżącej. W związku z powyższym, należy uznać, że ze strony skarżącej doszło do rezygnacji z zatrudnienia, które to było bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania opieki nad matką, co z kolei stanowi o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania przez nią stałej lub długotrwałej opieki nad matką.
Zaznaczono, że wprawdzie matka skarżącej ma czworo dzieci, ale tylko skarżąca opiekuje się matką. Brat i siostra skarżącej nie mają możliwości pomagać w opiece nad matką, ponieważ oboje pracują za granicą, zaś druga siostra nie utrzymuje z rodziną kontaktu od wielu lat. Podkreślono, że matka skarżącej ma 76 lat, jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, cierpiącą m.in. na niedosłuch, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą chorobę nerek, w związku z czym wymaga ona całodobowej opieki i nieustannego czuwania nad jej bezpieczeństwem. W związku z posiadanymi schorzeniami warunkującymi niepełnosprawność, matka skarżącej wymaga stałej opieki osoby trzeciej, zaś zakres świadczonej przez skarżącą opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Do skargi dołączono dokumentację medyczną matki skarżącej.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony zarówno przez skarżącą we wniesionej skardze (k. 4 akt sądowych), jak i przez Kolegium w odpowiedzi na skargę (k. 34 akt sądowych).
Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Kolegium odmówiło jednak przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu odwoławczego, skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej opieki uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Żadna z czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą nie należy bowiem do zakresu opieki całodobowej, w tym nocnej, lecz ma charakter normalnej pomocy świadczonej przez dzieci starszym lub schorowanym rodzicom.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że na skarżącej ciążą obowiązki alimentacyjne względem niepełnosprawnej matki, legitymującej się orzeczeniem z 19 lutego 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Natomiast kwestią sporną pozostaje, czy w okolicznościach niniejszej sprawy spełniona została, określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA").
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z dnia 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, czy z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, dostępne w CBOSA).
Pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, dostępny w CBOSA).
W konsekwencji powyższego, dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, czy z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, dostępne w CBOSA). Tym samym, w każdym postępowaniu właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia pracy. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, dostępny w CBOSA). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, dostępne w CBOSA), przy czym opieka taka nie musi być świadczona bez jakiejkolwiek przerwy, w tym przerwy na wypoczynek nocny. Opieka taka musi jednakże wynikać z realnych potrzeb osoby znajdującej się pod opieką osoby występującej o świadczenie pielęgnacyjne.
Jak ustalono w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, między innymi na podstawie uzupełnionego wywiadu środowiskowego oraz protokołu przesłuchania strony, matka skarżącej mieszka sama w trzypokojowym mieszkaniu z kuchnią i łazienką, usytuowanym w bloku na drugim piętrze bez windy. Mieszkanie jest wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego, jest centralne ogrzewanie i ciepła woda. Natomiast skarżąca mieszka w tym samym budynku na parterze. Od 2021 r. opiekuje się matką, pomagając jej w codziennym funkcjonowaniu. Matka strony ma 76 lat, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest osobą niedosłyszącą w stopniu znacznym, choruje na choroby układu krążenia – stan po zawale serca w 2022 r., przeszła 4 zabiegi koronarografii. Jest pod stałą opieką lekarza rodzinnego oraz kardiologa – wizyty odbywają się regularnie co dwa miesiące, a w przypadku pogorszenia stanu zdrowia wizyty u kardiologa odbywają się również prywatnie.
Samodzielnie porusza się po mieszkaniu, korzysta z toalety, ubiera się i spożywa posiłki. Skarżąca pomaga jej w utrzymaniu porządku w domu, robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki zgodnie z zaleceniami lekarza, podaje leki w odpowiednich porach, umawia i pilnuje wizyt lekarskich. Z powodu znacznego niedosłuchu matki i jej problemów kardiologicznych wszelkie wyjścia na zewnątrz, np. do lekarza, do sklepu, do kościoła, odbywają się przy pomocy skarżącej. Skarżąca pomaga również matce przy kąpieli, gdyż łazienka nie jest przystosowana dla osoby niepełnosprawnej. Skarżąca posiada klucze do mieszkania matki i sprawdza w nocy, czy matka nie potrzebuje pomocy, a w razie pogorszenia stanu zdrowia nocuje u matki.
Natomiast z przedłożonego przez skarżącą świadectwa pracy wynika, że ostatni raz była ona zatrudniona w okresie od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2023 r., a stosunek pracy ustał z upływem okresu, na jaki umowa była zawarta.
W świetle powyższych okoliczności, należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym czynności podejmowane przez skarżącą w ramach opieki nad niepełnosprawną matką nie wymagają ciągłego i nieprzerwanego zaangażowania skarżącej. Czynności te w znacznej mierze polegają na wykonywaniu zwykłych zajęć związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jako takie mogą być planowane z wyprzedzeniem, przy zachowaniu właściwej organizacji czasu pracy. Nie kolidują zatem z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i mogą być wykonywane obok czynności mających na celu zapewnienie bieżących środków utrzymania.
Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia, matka skarżącej wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Poza wychodzeniem na zewnątrz oraz pomocą przy kąpieli, matka w pozostałych codziennych czynnościach nie wymaga ciągłej pomocy. Z wywiadu wynika, że porusza się samodzielnie po mieszkaniu, korzysta z toalety, ubiera się i sama spożywa przygotowane przez córkę posiłki i lekarstwa. Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów, wspólnych spacerach, czy załatwianiu spraw urzędowych, nie może być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, pracujące na co dzień zawodowo, przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, dostępny w CBOSA).
Podobnie czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu.
Uznać zatem należy, że sprawowany przez skarżącą wymiar opieki nie charakteryzuje się związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zakres i rozmiar czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych, jakie wykonuje skarżąca względem matki, nie wymagają bowiem rezygnacji z wykonywania pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami pracy, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
Zauważyć należy, że skarżąca, mimo sprawowanej opieki nad matką od 2021 r., podjęła pracę na pełen etat od 1 marca 2022 r., zaś stosunek pracy wygasł 31 marca 2023 r., w związku z upływem okresu, na jaki została zawarta umowa, a nie z powodu opieki nad matką.
Sąd nie kwestionuje przy tym stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności jej wsparcia, do czego zresztą skarżąca jest zobowiązana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Reasumując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Organ odwoławczy dokonał właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.