Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2018 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego – D.K., odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, uznając, że złożone przez niego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie może być uznane za wiarygodną podstawę przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób rzetelny jak kształtuje się jego rzeczywista sytuacja życiowa - we wskazanym oświadczeniu nie wykazał bowiem żadnego dochodu, jakichkolwiek oszczędności oraz innych źródeł utrzymania, a także ewentualnych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i na których utrzymaniu pozostaje. Nie wskazał też żadnych wydatków, w tym chociażby związanych z własnością mieszkania, a z drugiej strony - także zadłużenia z jakiegokolwiek tytułu. Starszy referendarz sądowy zauważył, że w tych okolicznościach trudno racjonalnie wytłumaczyć, a skarżący sam tego nie czyni, w jaki sposób zaspokaja on chociażby tylko swoje najniezbędniejsze potrzeby.
W konsekwencji uznał, że skarżący, nie ujawniając źródeł utrzymania - nie wykazał tym samym, że nie jest w stanie z tych źródeł sfinansować kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Nie wykazał zatem wiarygodnie, iż nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym.
Na wskazane postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że pomimo osiąganych dochodów posiada również szereg zobowiązań stałych, które ciążą na nim od wielu lat i mają charakter cykliczny. Do zobowiązań tych należy przede wszystkim konieczność opłacania alimentów na troje dzieci. Dodatkowo ponosi koszty związane z obsługą zobowiązań w postaci kredytów zaciągniętych na poczet rozwoju prowadzonej działalności gospodarczej, koszty związane z wynajmem nieruchomości na jej potrzeby oraz stałe koszty związane z zatrudnieniem pracowników i opłatą obowiązkowych składek na ubezpieczenie.
Postanowieniem z dnia 18 września 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 20 sierpnia 2018 r. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący, lekceważąc urzędowy formularz wniosku, podając informacje, oczywiście sprzeczne z rzeczywistością, co potwierdza argumentacja sprzeciwu, sam podważył swoją wiarygodność. Sąd zauważył, że w zaskarżonym postanowieniu wyjaśniono wagę ciążącego na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy obowiązku wykazania jej rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej. Pomimo tego, skarżący w dalszym ciągu nie podaje źródła dochodu i jego wysokości, tłumacząc jedynie, że ponosi różnego rodzaju, wskazane ogólnie wydatki, w tym związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.
W ocenie Sądu, takie wyrywkowe dane, które stoją w oczywistej sprzeczności z oświadczeniem złożonym w formularzu wniosku, niepoparte żadnymi dokumentami źródłowymi, nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym również na uwzględnienie jego wniosku. Podane w sprzeciwie informacje są bowiem bardzo ogólnikowe i nie tłumaczą chociażby jaki skarżący uzyskuje miesięcznie przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, czy posiada środki trwałe, ilu zatrudnia pracowników, czy na bieżąco reguluje zobowiązania.
W związku z doręczeniem skarżącemu wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący złożył ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy - tym razem w węższym zakresie - o zwolnienie od wpisu od skargi. Dodał, że ewentualnie wnosi o rozłożenie należności z tego tytułu na raty. Powielając uzasadnienie sprzeciwu dodał, że koszty związane z wynajmem nieruchomości na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej oraz stałe koszty związane z zatrudnieniem 7 pracowników i opłatą obowiązkowych składek na ubezpieczenie to koszty rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie.
Mając na uwadze powyższe zważyć należy, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od wpisu od skargi, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z uwagi na to, że rozpoznawany obecnie wniosek jest drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez skarżącego w niniejszej sprawie, zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wniesienie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny jej sytuacji materialnej w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. Nie jest bowiem możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację (zob. np. postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt II FZ 1010/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjmuje się również, że w sytuacji, gdy okoliczności przywołane w ponownym wniosku strony są tożsame z okolicznościami, przedstawionymi już uprzednio w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, zakończonego prawomocnie, negatywnym dla strony rozstrzygnięciem, rozpoznanie takiego ponownego wniosku jest zbędne, a postępowanie w tej sprawie należy umorzyć (zob. np. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 204/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z art. 249a p.p.s.a., jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący w ponownym wniosku nie wskazał okoliczności, które mogłyby doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, przyjętych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie uzasadnienie ponownego wniosku skarżącego stanowi bowiem powielenie uzasadnienia sprzeciwu, a to oznacza że okoliczności w nim powołane były już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który w wyniku rozpoznania sprzeciwu, utrzymał w mocy postanowienie odmawiające zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Ich sprecyzowanie w ograniczonym tylko zakresie poprzez ogólne wskazanie wysokości wybranych kosztów działalności gospodarczej oraz liczby zatrudnionych przez niego osób, z uwagi na wybiórczość ujawnionych danych, nadal nie pozwala na pełną ocenę rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej skarżącego. W konsekwencji, wciąż aktualne pozostaje stanowisko co do braku rzetelnego i wiarygodnego przedstawienia tej sytuacji przez skarżącego.
W tych okolicznościach, rozpoznanie jego ponownego wniosku - niezależnie od jego zakresu jest zbędne, a tym samym postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy należy umorzyć.
Zauważyć należy, że wprawdzie rozpoznawany obecnie wniosek nie został złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF, lecz mając na uwadze to, że jest to ponowny wniosek, a zatem skarżący miał świadomość zarówno tego, jakie zastrzeżenia kierowane były w stosunku do złożonego przez niego pierwotnie wniosku, jak również tego, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy, kierując się względami ekonomiki procesowej, odstąpiono od wezwania skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu wniosku - ujawnione przez niego dane, niezależnie od formy, w jakiej zostałyby zadeklarowane, nie mogły bowiem wpłynąć na rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie.
Dodatkowo zauważyć należy, że działaniu skarżącego w niniejszej sprawie przypisać można cechy nadużycia prawa pomocy. Lekceważące podejście do obowiązków ciążących na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, polegające obecnie na powieleniu w ponownym wniosku treści rozpoznanego już sprzeciwu, a tym samym także dalsze świadome uchylanie się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia w zakresie dotyczącym rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej, świadczy o nadużyciu wskazanego uprawnienia procesowego. W sytuacji, gdy skarżący świadomie pozbawia rozpoznającego wniosek możliwości oceny tej sytuacji, trudno bowiem uznać, że cel jego działania, którego skutkiem jest przedłużanie postępowania, jest zgodny z celem, dla jakiego ustanowiona została instytucja prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Po 520/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.
Nawiązując do zawartego we wniosku ewentualnego żądania rozłożenia na raty wpisu od skargi, wskazać natomiast należy, że przepisy p.p.s.a. nie przewidują takiej możliwości w stosunku do przedmiotowej opłaty sądowej (zob. postanowienie NSA z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt I OZ 765/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).