Uzasadnienie
Decyzją z 23 marca 2023 r., Prezydent Olsztyna odmówił B. P. (dalej Skarżąca) świadczenia w formie wypłaty refundacji podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe w 2023 r. Decyzję doręczono skarżącej 3 kwietnia 2023 r. Organ I instancji postanowieniem z 30 marca 2023 r. (doręczonym skarżącej 12 kwietnia) sprostował błąd pisarski uzasadnienia decyzji poprzez zamianę daty w wierszu 34 z "21.12.2023" na "21.12.2022".
Skarżąca wywiodła odwołanie od decyzji i złożyła je osobiście w siedzibie organu pierwszej instancji 19 kwietnia 2023 r. W treści odwołania wnosiła o zmianę decyzji. Wskazała również że dokonała spóźnionego wpisu w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576) z uwagi na dezorientację dotycząca nowych przepisów i sprzeczne informacje w prasie. Wskazała także na swoją ogólną dezorientację co do sytuacji procesowej i wolę dokonania wszystkich formalności w terminie. Skarżąca odniosła się również do swojej sytuacji materialnej wskazując na źródła swoich dochodów i ich wysokość.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie postanowieniem z [...] r., stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 23 marca 2023 r. W uzasadnieniu postanowienia przedstawiono motywy podjętego rozstrzygnięcia. Organ wskazał, że wniesione przez skarżącą odwołanie zostało sporządzone 19 kwietnia 2023 r. i złożone osobiście w siedzibie organu pierwszej instancji w tym dniu. Wobec powyższego odwołanie wniesione zostało z naruszeniem terminu wynikającego z art. 129 § 2 k.p.a. Kolegium zwróciło uwagę że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną. W razie jej stwierdzenia organ nie ma innej możliwości niż wydanie, przewidzianego w art. 134 k.p.a., postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W związku z tym Kolegium nie mogło merytorycznie rozpatrzyć odwołania.
Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżąca pismem z 29 maja 2023 r. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie. W treści skargi wskazała, że w jej ocenie wniosła odwołanie w terminie. W tym kontekście opisała dręcznie jej decyzji, a następnie postanowienia prostującego omyłkę pisarską. Z argumentacji skarżącej wynika, że była przekonana, że termin do wniesienia odwołania biegnie od dnia doręczenia jej sprostowania decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Przechodząc do meritum sprawy stwierdzić należy, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Kolegium stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zważyć zatem należy, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w I instancji służy stronie odwołanie. Jednym z warunków skutecznego skorzystania z tego środka zaskarżenia jest zachowanie terminu wskazanego w art. 129 § 2 k.p.a., a więc czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W przypadku stwierdzenia, że środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, organ odwoławczy wydaje postanowienie w trybie art. 134 k.p.a. Jednakże przed wydaniem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, organ odwoławczy jest zobowiązany ustalić nie tylko datę doręczenia decyzji stronie oraz datę wniesienia przez nią odwołania, ale również inne istotne z punktu widzenia oceny dopuszczalności odwołania okoliczności. Organ ocenić winien m.in. czy strona ubiegała się o przywrócenie terminu, a jeśli tak rozpoznać taki wniosek.
Niedopuszczalne jest bowiem wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia dowołania w sytuacji, kiedy strona wnosi o przywrócenie jej terminu do dokonania tej czynności. Organ zobligowany jest w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek strony i wydać postanowienie o przywróceniu lub odmowie przywrócenia terminu (patrz wyrok WSA w Krakowie z 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Kr 436/19).
Zastrzec należy również, że obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ciążący na organie administracyjnym obejmuje również ustalenie przez ten organ treści rzeczywistego żądania strony, w szczególności, gdy pojawią się wątpliwości co do rzeczywistych żądań strony pod adresem organu. W przypadku wniesienia odwołania po terminie organ rozważyć winien, czy w jego treści strona zawarła ewentualny wniosek o przywrócenie terminu i czy był on uzasadniony. Obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa, wymaga wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wnoszonego przez stronę budzi wątpliwości (patrz wyrok NSA z dnia 26 listopada 1999 r., I SA/Łd 1592/97). W sytuacji zatem niejednoznacznego i ograniczonego treściowo żądania zawartego w piśmie strony obowiązkiem organu administracyjnego jest dokonanie oceny charakteru podania i zakresu żądania z uwzględnieniem zasady, że to treść pisma ma znaczenie decydujące, a nie jego tytuł.
Z żadnych przepisów k.p.a. nie wynika przy tym zakaz złożenia wniosku o przywrócenie terminu bezpośrednio w treści odwołania (w jednym piśmie) (wyrok WSA w Warszawie z 13.06.2007 r., VI SA/Wa 470/07.)
Podkreślić należy również, że każde pismo w postępowaniu, niezależnie od tego, jaką nazwę nada mu strona, winno być rozpoznane w takim trybie, który w najpełniejszym stopniu umożliwia uczynienie zadość wnioskowi strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie) działa w postępowaniu samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika i w sposób wskazujący na jej niezaradność).
W realiach niniejszej sprawy, nie budzi wątpliwości, że decyzja organu I instancji z 23 marca 2023 r. została doręczona skarżącej 3 kwietnia 2023 r, a ta wywiodła odwołanie 19 kwietnia 2023 r, a wiec z naruszeniem terminu. Organ nie może jednak ignorować faktu, że stronie doręczono, jeszcze w trakcie biegu terminu na złożenie odwołania postanowienie prostujące omyłkę pisarską decyzji organu I instancji. Działanie to nie wpływa co prawda na przesuniecie biegu terminu do złożenia odwołania (art. 113 k.p.a.), ale może pozostawić u strony, nie posiadającej wiedzy prawniczej, wątpliwości co do jej sytuacji procesowej. Skarżąca w treści odwołania odniosła się do tego faktu. Treść jej odwołania jak i skargi wskazuje, że nie w pełni zrozumiała zarówno merytoryczne skutki ingerencji w treść decyzji (sprostowania) jak również skutki procesowe tego działania. Organ nie powinien ignorować tego faktu.
Pismo skarżącej z 19 kwietnia 2023 r. winno być interpretowane jako całość. Suma zawartych w nim ocen i spostrzeżeń skarżącej pozwala przyjąć, że może domagać się ona przywrócenia terminu. Organ biorąc pod uwagę chaotyczną w istocie argumentację strony powinien w pierwszej kolejności dążyć do ustalenia rzeczywistej woli strony i poinformować ją o konsekwencjach prawnych poszczególnych zdarzeń procesowych oraz przysługujących jej uprawnieniach. Równocześnie organ winien domagać się od strony zajęcia jasnego stanowiska co do treści jej żądań – uprzednio informując ją o przysługujących jej uprawnieniach. Jeśli strona precyzując swoje stanowisko potwierdzi że nie tylko kwestionuje decyzję organu I instancji ale również domaga się przywrócenia terminu do złożenia odwołania, organ winien taki wniosek rozpoznać w pierwszej kolejności. Już na tym etapie postępowania stwierdzić można, że doręczone stronie sprostowanie wywołało u niej dezorientację co do jej sytuacji prawno-procesowej, rangi tego zdarzenia oraz etapu postepowania na którym się znajduje.
Jasno wskazuje na to treść skargi wywiedzionej do sądu administracyjnego. Organ winien zatem dążyć do usunięcia wątpliwości co do stanowiska skarżącej i zakresu żądań jakie zawarła w piśmie z 19 kwietnia 2023 r. Jeśli podjęte działania procesowe pozwolą ustalić, że wolą skarżącej było złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z 23 marca 2023 r. organ II instancji winien taki wniosek rozpoznać w pierwszej kolejności.
W tych okolicznościach wydanie zaskarżonego postanowienia z [...] r., należy ocenić za co najmniej przedwczesne i dokonane z naruszeniem przywołanych zasad postępowania administracyjnego (art. 6, art. 8 i art. 9 k.p.a). Organ powinien w okolicznościach analizowanej sprawy nabrać wątpliwości, czy pismo skarżącej stanowi jedynie odwołanie czy jednak wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem sformułowane w jednym piśmie.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ odwoławczy uwzględni zawartą w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną oraz wskazania Sądu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.
Jednocześnie Sad wskazuje, ze postanowieniem z 14 września 2023 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarska jak dotyczyła sentencji wyroku.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. zgodnie z którym sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).