Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 lipca 2023 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy C. z dnia 3 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego.
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy.
Dnia 19 sierpnia 2022 r. S. M. złożył wniosek o przyznanie pomocy w formie dodatku węglowego. We wniosku wskazano, iż Wnioskodawca zamieszkuje w budynku wielorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania.
Informacją z 27 października 2022 r. poinformowano Wnioskodawcę o pozostawieniu jego wniosku bez rozpoznania, bowiem - jak podano - złożony wniosek jest kolejnym wnioskiem złożonym przez osoby mające ten sam adres zamieszkania.
Pismem z dnia 22 lutego 2023 r. Dyrektor OPS w C. zawiadomiła Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie przyznania dodatku węglowego - na podstawie art. 2 ust. 15f ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (D.U. z 2023 r., poz. 141 – dalej jako ustawa).
W dniu 16 lutego 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy ze Stroną i ustalono, że Strona prowadzi osobne gospodarstwo domowe. W lokalu jest osobne wejście, pokój i kuchnia. W domu wykorzystywane jest źródło - kocioł na paliwo stałe zasilany węglem i paliwami węglopochodnymi.
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2023 r. organ I instancji odmówił Stronie przyznania dodatku węglowego.
Decyzją z dnia 29 maja 2023 r. nr [...] SKO [...] uchyliło kwestionowane rozstrzygnięcie i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę na konieczność ustalenia czy podjęte zostały przez Stronę działania mające na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla gospodarstw domowych zamieszkujących w odrębnych lokalach pod adresem wskazanym we wniosku, a ustalenie odrębnego adresu nie było możliwe do dnia 30 listopada 2022 r. z przyczyn obiektywnych.
Pismem z dnia 19 czerwca 2023 r. organ wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień.
W piśmie z dnia 27 czerwca 2023 r. S. M. wskazał, że pod dotychczasowym adresem mieszka w odrębnym lokalu, który samodzielnie adaptował z budynku gospodarczego do celów mieszkalnych. Lokal ten ogrzewany jest węglem, przy czym w sezonie grzewczym 2022/2023 zmuszony był wydać na zakup opału kwotę [...]zł. Strona podniosła, że nie jest właścicielem wieczystoksięgowym wskazanego lokalu, wobec czego nie ma możliwości wyodrębnienia lokalu i nadania mu odrębnego numeru.
W dniu 3 lipca 2023 r. Burmistrz Gminy C. wydał decyzję nr [...], w której odmówił przyznania prawa do dodatku węglowego.
Odwołanie od ww. decyzji wniósł S. M., który podniósł, że decyzja jest dla Niego krzywdząca. Odwołujący wskazał również, że nie miał prawnej możliwości wyodrębnienia lokalu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję Burmistrza, po przytoczeniu treści przepisów wskazało, iż w niniejszej sprawie S. M. mieszka pod jednym adresem zamieszkania z innym gospodarstwem domowym. Na adres S. został już wypłacony dodatek węglowy. W takiej sytuacji, aby każde z gospodarstw domowych otrzymało dodatek węglowy konieczne jest ustalenie dla nich odrębnych adresów. W niniejszej sprawie nie zostały podjęte jakiekolwiek czynności zmierzające do wyodrębnienia adresu dla lokalu mieszkalnego zamieszkiwanego przez S. M.. W ocenie organu celem uzyskania dodatku węglowego muszą zostać podjęte realne starania celem wyodrębnienia różnych adresów zamieszkania dla osobnych lokali dotychczas mieszczących się pod tym samym adresem lub winno zostać wykazane, że nie było to możliwe z obiektywnych i jednoznacznie potwierdzonych przyczyn. Ww. przepis należy rozumieć w ten sposób (jak wskazuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska), że organ winien ustalić, iż "brak możliwości ustalenia odrębnego adresu wynikać może z obiektywnych przyczyn, jak np. ograniczone możliwości organów gminy w nadaniu odrębnego adresu w ww. terminie.
Należy mieć jednak na uwadze, że w tym przypadku możliwość przyznania dodatku węglowego należy rozpatrywać w sytuacji, jeżeli podjęte zostały kroki formalne, prowadzące do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania." (www.gov.pl/klimat, dostęp 10.12.2022 r.).
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł S. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie art. 2 ust 3d ustawy poprzez nieprzyznanie Skarżącemu dodatku węglowego w drodze decyzji administracyjnej, mimo złożonego przez Skarżącego oświadczenia o niemożności ustalenia odrębnego adresu i mimo ustalenia w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, iż Skarżący zamieszkuje pod jednym adresem w odrębnym lokalu i w swoim gospodarstwie domowym korzysta z oddzielnego źródła ogrzewania- kocioł na paliwo stałe.
Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż pozyskana w drodze przeprowadzonego wywiadu środowiskowego informacja oraz złożone przez Skarżącego oświadczenie, winny zaowocować - zgodnie z art. 2 ust 3d ustawy - przyznaniem mu dodatku węglowego w drodze decyzji administracyjnej.
Jednocześnie ze skargą, odrębnym pismem, Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Postanowieniem z dnia 6 października 2023 r., sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Poznaniu przywrócił Skarżącemu termin do wniesienia skargi
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez organ, a pełnomocnik Skarżącego po doręczeniu mu odpowiedzi na skargę powyższemu się nie sprzeciwił.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza o odmowie przyznania dodatku węglowego.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141 – dalej jako "ustawa"). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Przez gospodarstwo domowe, stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy, rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Natomiast przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 ustawy).
W tym miejscu, co ma istotne znaczenia w sprawie, wskazać należy, iż na mocy art. 50 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967, obowiązującego od 20 września 2022 r.) w ustawie o dodatku węglowym dokonano nowelizacji art. 2 wprowadzając regulację odnoszącą się do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego.
Zgodnie z brzmieniem dodanego ust. 3a i 3b art. 2 ustawy w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a), w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b).
Ponadto dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotna jest również kolejna zmiana omawianego art. 2 ustawy dokonana ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Na podstawie art. 26 pkt 1 lit. a tej ustawy dokonano zmiany ustawy poprzez dodanie ust. 3c-3e.
W myśl art. 2 ust. 3c ustawy w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. W tym przypadku gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d zd. 1 i 2 ustawy).
Odnotowania wymaga, iż kolejne nowelizacje ustawy jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
W związku z powyższym na organie spoczywał obowiązek ustalenia, czy w sprawie zaistniały okoliczności będące warunkiem zastosowania wyjątku od zasady określonej w art. 2 ust. 3b ustawy.
W tym miejscu podkreślić należy, iż kwestia czy w sprawie można mówić o kilku gospodarstwach domowych zamieszkałych pod jednym adresem, w rozumieniu ustawy o dodatku węglowym, nie jest przedmiotem sporu.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji jak również z notatki z wywiadu środowiskowego Skarżący mieszka w odrębnym lokalu, z wyraźnie oddzieloną kuchnią, łazienką oraz pozostałą przestrzenią mieszkalną.
Natomiast jako podstawę odmowy przyznania dodatku węglowego wskazano fakt nie podjęcia przez Skarżącego formalnych kroków w celu ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania.
W ocenie Sądu takie stanowisko organu nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o dodatku węglowym, zwłaszcza w kontekście wspomnianego wyżej ratio legis omawianych regulacji oraz ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych.
Sąd zważa, że ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby wskazana okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem (por. wyrok WSA w Łodzi z 23 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 299/23). Wprowadzona regulacja nie wymaga też wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 673/23). Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy wspomniana nowelizacja weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 31 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 474/23, z dnia 29 czerwca 2023 r. sygn. II SA/Gl 391/23).
Odmienne stanowisko, jako zostało zaprezentowane przez organ, doprowadziłoby do usankcjonowania nałożenia na Skarżącego obowiązku, który nie wynika z ustawy. Pozbawione podstaw prawnych pozostaje zatem uzależnienie przyznania Skarżącemu wsparcia w postaci dodatku węglowego od przesłanki, która nie została wyartykułowana przez ustawodawcę. Na tym tle słusznie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. II SA/Gl 633/23 dopatrzył się naruszenia wynikającej z art. 7 Konstytucji RP zasady praworządności, powtórzonej w art. 6 k.p.a. jako jednej z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego.
Sam więc brak złożenia przez Skarżącego wniosku o nadanie dla zajmowanej przez niego części nieruchomości osobnego numeru porządkowego oraz brak podjęcia działań celem formalnego wyodrębnienia lokalu, nie wykluczał jeszcze uprawnienia do uzyskania dodatku węglowego. Dla spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 3d w zw. z ust. 3c cyt. ustawy, tj. braku możliwości ustalenia do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu dla jej gospodarstwa, wystarczyło złożenie jedynie oświadczenia w tym zakresie (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 11 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 355/23, z dnia 8 maja 2023 r. sygn. II SAB/Gl 24/23, z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II SAB/Gl 32/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r. sygn. II SA/Łd 299/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 673/23 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 383/23).
Powyższe uwagi nabierają istotnego znaczenia w niniejszej sprawie gdzie organ wszczął postępowanie z urzędu, co znajduje umocowania w art. 2 ust. 15f ustawy zgodnie z którym w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Wobec powyższego wskazać należy, iż organ wszczął postępowanie z urzędu w dniu 22 lutego 2023 r., a więc już po 30 listopada 2022 r. o którym mowa w art. 2 ust. 3c ustawy. Tym samym, abstrahując od braku obowiązku podjęcia działań celem formalnego wyodrębnienia lokalu, ciężko jest wymagać od Skarżącego aby on takie działania przed tym terminem podjął.
Jeszcze raz należy zaznaczyć, w ślad za szeroko prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, że przepisy ustawy nie wprowadzają "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu porządkowego lokalu.
Przesłanka braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, o której stanowi art. 2 ust. 3c ustawy, zostaje spełniona gdy wnioskodawca złoży oświadczenie, że nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania, a pod danym adresem zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe w odrębnych lokalach.
Już tylko takie oświadczenie wnioskodawcy aktualizuje obowiązki organu administracji publicznej określone w przepisie art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym, czyli załatwienia sprawy w formie decyzji.
Z powyższych względów zarzut skargi zasługiwał na uwzględnienie.
Mając na uwadze powyższe podkreślić należy, iż materiał dowodowy sprawy, w tym wyniki wywiadu środowiskowego, wskazuje jednoznacznie, że Skarżący mieszka w lokalu, który nosi cechy odrębności. Ponadto w sprawie należy mieć na uwadze, iż Skarżący w piśmie z dnia 27 czerwca 2023 r. (k. [...] akt administracyjnych) oświadczył, że z uwagi, iż nie jest właścicielem wieczystoksięgowym zajmowanej nieruchomości, nie miał prawnej możliwości wyodrębnienia lokalu i nadania mu odrębnego adresu.
Tym samym, zważywszy na wywiedziony wyżej brak obowiązku wszczęcia formalnej procedury wydzielenia lokalu, organ powinien był poprzestać na złożonym przez Skarżącego oświadczeniu co do braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania, które jak to już wyżej wskazano, zostało zawarte w piśmie z dnia 27 czerwca 2023 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ będąc związanym, na mocy art. 153 P.p.s.a., wykładnią dokonaną w niniejszej sprawie ponownie przeanalizuje sprawę z punktu widzenia spełniania przesłanek do przyznania Skarżącemu dodatku węglowego.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.
O kosztach postępowania, mając na uwadze, iż skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.