Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 marca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił J. K. i S. K. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że już postanowieniem z dnia 28 listopada 2012 r. odmówiono skarżącym prawa pomocy i nie wnieśli oni sprzeciwu od tego postanowienia. W następstwie wezwania skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyli oni ponowne wnioski o prawo pomocy w całości uzasadniając je swoją trudną sytuacją materialną. Nadto zwrócili się o odroczenie rozpoznania wniosków celem zgromadzenia środków na zapłacenie należności sądowych. Podobnie, jak przy pierwszym wniosku podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z trójką małoletnich dzieci. Utrzymują się z gospodarstwa rolnego, z którego dochód według zaświadczenia z Gminy wynosi [...] zł rocznie. Oświadczyli, że dzierżawią dom o powierzchni 90 m² oraz grunty rolne o łącznej powierzchni 7,75 ha. Podali też, że nie posiadają żadnych wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Na skutek wezwania do uzupełnienia wniosku o wyjawienie aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej oświadczyli, że już przy poprzednim uzupełnieniu wniosku dostarczyli kserokopie dokumentów dotyczących ponoszonych opłat, posiadanych samochodów i pojazdów rolniczych.
Wskazali, że przedłożyli już zaświadczenie z Urzędu Gminy o rocznym dochodzie. Nadto oświadczyli, że żyją skromnie, mieszkają w dzierżawionych od Skarbu Państwa budynkach i nie mają nic więcej do dodania. Wnioskodawcy nie przedłożyli żadnych dodatkowych dokumentów źródłowych wskazujących na ich aktualną sytuację finansową.
W tych okolicznościach referendarz stwierdził, że pierwszy wniosek o prawo pomocy został już rozpoznany i korzysta z przymiotu prawomocnego orzeczenia. Zgodnie jednak z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony w każdym czasie. Skoro skarżący złożyli kolejny wniosek o prawo pomocy, to przedmiotem badania jest aktualna sytuacja majątkowa i finansowa wnioskodawców. Ustala się, czy nastąpiła zmiana tej sytuacji, a zwłaszcza jej pogorszenie uzasadniające przyznanie praw pomocy chociażby w części. Zastosowanie mają nadal zasady dotyczące prawa pomocy, zatem przyznanie tego prawa osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Ciężar wykazania zasadności wniosku nadal spoczywa na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy owe wykazanie polega na uprawdopodobnieniu, że nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej, majątkowej, czy rodzinnej skarżących w odniesieniu do poprzedniej sytuacji opisanej w pierwszym wniosku o prawo pomocy.
Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący odwołali się do swoich oświadczeń oraz dokumentów złożonych przy poprzednio rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy w listopadzie ubiegłego roku. Przy czym oświadczenia te były niepełne, gdyż nie pozwoliły na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawców. Ograniczali się bowiem oni do podania wysokości przychodu, jaki wynika z zaświadczenia z Urzędu Gminy podczas, gdy przychód ten ma charakter statystyczny, obliczany dla innych celów i nie odzwierciedla on realnych możliwości zarobkowych wnioskodawców. Nadal nie podali jaką prowadzą produkcję rolną, jakie ponoszą koszty prowadzenia gospodarstwa, a przede wszystkim jakie realnie uzyskują przychody, chociażby na podstawie umów z kontrahentami, czy odbiorcami płodów rolnych. Wnioskodawcy nadal nie podali też wysokości otrzymywanych dopłat. Nie przedłożyli wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i nie podali informacji o wysokości obrotów na tych rachunkach. W ocenie referendarza sądowego nie uprawdopodobnili oni okoliczności wskazujących na pogorszenie ich sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa chociażby w części.
J. K. i S. K. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia, wyrażając niezadowolenie z postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 marca 2013 r.
Wobec skutecznego wniesienia przez J. K. i S. K. sprzeciwu – na podstawie art. 260 p.p.s.a. - postanowienie z 11 marca 2013 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zważyć należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Zdaniem Sądu w oparciu o treść złożonych przez J. K. i S. K. wniosków o prawo pomocy oraz dodatkowe oświadczenia i dokumenty nie można ustalić, czy skarżący znajdują się w tak trudnej sytuacji materialnej, by nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Stwierdzić należy, że skarżący – co było ich obowiązkiem, chcąc uzyskać prawo pomocy w formie zwolnienia całkowitego od kosztów oraz ustanowienie adwokata - nie wyjawili aktualnych swoich dochodów. Ograniczyli się do podania, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z trójką małoletnich dzieci, utrzymują się z gospodarstwa rolnego, z którego dochód według zaświadczenia z Gminy wynosi [...] zł rocznie, dzierżawią dom o powierzchni 90 m² oraz grunty rolne o łącznej powierzchni 7,75 ha i nie posiadają żadnych wartościowych ruchomości, czy oszczędności.
Jednocześnie z oświadczeń wnioskodawców i przedłożonych przez nich dokumentów nie wynika, by korzystali ze środków pomocy społecznej, a przy tym z ujawnionych dochodów sięgających kwoty [...] zł miesięcznie na pięcioosobową rodzinę są ponoszą miesięczne koszty: składki do KRUS w kwocie [...] zł, internatu (501 zł w X 2012 r. 258,40 zł w XI 2012 r.), opłat za telefon i Internet – 84,37 zł, za wodę – 60,69 zł (za 3 miesiące) i koszty utrzymania auta marki Daewoo Lanos rocznik 1999 r. Zważywszy, że same wymienione powyżej koszty utrzymania, które nie stanowią całkowitych kosztów utrzymania rodziny (nie wymieniono m.in. kosztów zakupu odzieży, środków czystości, żywności i innych) przewyższają ujawnione przez wnioskodawców dochody nie można - w ocenie Sądu - dać wiary wnioskodawcom, że podali oni w sposób wyczerpujący, jaki jest ich stan majątkowy i finansowy. Tym samym z uwagi na niepełną informację o stanie materialnym wnioskodawców niemożliwym stało się zbadanie ich rzeczywistych możliwości poniesienia kosztów postępowania.
Mając na względzie, że sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy na wniosek strony i to w jej interesie leży, aby uwiarygodnić okoliczności uzasadniające złożony wniosek (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r. I FZ 29/12, Lex nr 1120549) nie można uznać, biorąc powyższe pod uwagę, by skarżący uprawdopodobnili, by nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Dlatego wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym należało w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oddalić.
/-/ B. Drzazga