Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2009 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze /dalej: SKO / utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2009 r., [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta Rz. z dnia [...] czerwca 2007 r., [...] zatwierdzającą podział nieruchomości położonej w Rz. – B., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 375/137.
W podstawie prawnej decyzji SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 98, z 2000 r., poz. 1071 ze zm./ dalej: K.p.a. oraz art. 95 pkt 4 i 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 261 z 2004 r. poz. 2603 ze zm./ dalej: u.g.u. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że wniosek J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mógł prowadzić do uchylenia decyzji z dnia 21 lipca 2009 r., gdyż podniesione w nim zarzuty nie znajdują uzasadnienia.
W ocenie SKO decyzja Prezydenta Miasta Rz. z dnia [...] czerwca 2007 r. dokonując podziału działki nr 378/137 z powołaniem się na art. 95 ust. 4 u.g.u. rażąco narusza przepisy prawa, co stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Naruszenie obejmuje art. 7 i art. 77 k.p.a. i polega na tym, że organ orzekający o podziale nie zbadał i nie wyjaśnił, czy w sprawie ma zastosowanie art. 95 pkt 7 u.g.u., a więc dokonanie podziału w związku z wydzieleniem części nieruchomości, niezbędnej do korzystania z budynku znajdującego się na działce podlegającej podziałowi. Brak takich rozważań w sposób rażący narusza prawo, zatem daje podstawę do wyeliminowania decyzji podziałowej z obrotu prawnego.
W takim kierunku orzekło SKO rozpoznając wniosek K. K. wszczynający postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Rz. z dnia [...] czerwca 2007 r., [...]. Działanie SKO było zasadne, dlatego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mógł zostać uwzględniony.
Z rozstrzygnięciem SKO nie zgodził się J. W. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji SKO z dnia [...] września 2009r. naruszenie art. 95 pkt 4 u.g.u. oraz art. 95 pkt 7 tej ustawy. Nadto strona wskazała na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a. Wskazane naruszenia polegają na błędnej interpretacji przepisów materialnych i niewłaściwym zastosowaniu przepisów procesowych. Dodatkowo skarżący wskazał na naruszenie art. 28 k.p.a. polegające na uznaniu K. K. za stronę postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej oraz naruszenie art. 10 i art. 7 oraz art. 77 k.p.a. przez błędną ich interpretację.
Wskazując powyższe naruszenia strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji SKO z dnia [...] lipca 2009 r. oraz o przekazanie w całości sprawy do ponownego rozpatrzenia. Równocześnie strona zażądała zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania sądowego zgodnie z przepisami prawa.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podkreśliła, że wnioskodawca K. K. nie jest stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej, gdyż nie ma i nie miał tytułu prawnego do dzielonej nieruchomości. Nieruchomość podlegająca podziałowi stanowiła własność Gminy Miejskiej Rz., zaś wnioskodawca jest właścicielem działki sąsiedniej oznaczonej nr 375/143.
Wskazując na naruszenie art. 97 pkt 4 i 7 u.g.u. strona skarżąca podkreśla, że podział nieruchomości w związku z postępowaniem zwrotowym może mieć podstawę, tylko w art. 95 pkt 4 ustawy, a nie w art. 95 pkt 7, który wskazuje organ. Z tych przyczyn strona skarżąca uznała, że stanowisko SKO w skarżonych decyzjach jest nieuzasadnione i krzywdzące.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z argumentacją jak w uzasadnieniu własnej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działań administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami podstawą prawną, ani formułowanymi przez stronę wnioskami. Sądy rozpoznają sprawy w granicach danej sprawy.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja SKO naruszają przepisy prawa, a to oznacza, że skarga podlega uwzględnieniu.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem skargi, że SKO orzekając o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta Miasta Rz. z dnia [...] czerwca 2009 r. naruszyło art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przyjmując, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 97 pkt 7 u.g.u. przez rażące naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a., zatem przez niewyjaśnienie sprawy, czy przy podziale działki nr 375/137 nie miał zastosowania przypadek związany z wydzieleniem działki budowlanej niezbędnej do korzystania z budynku mieszkalnego.
Art. 95 u.g.u. określa przypadki, w których może być dokonany podział działki gruntu niezależnie od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo od ustaleń decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Wskazane w tym przepisie okoliczności dające podstawę do podziału są samodzielnymi przyczynami takiego działania, niezależnie od tego, że w konkretnej sytuacji mogą wyczerpywać przesłanki określone w więcej niż jednej sytuacji regulowanej tym przepisem. Zaistnienie takiego przypadku nie uprawnia, zdaniem Sądu tezy, że organ prowadzący postępowanie podziałowe ma obowiązek rozważania wszystkich sytuacji opisanych w dyspozycji art. 95 u.g.u.
Dla prawidłowego zastosowania wskazanego przepisu istotne jest to, jaka przyczyna leży u podstaw wszczęcia postępowania podziałowego. Wskazanie tej okoliczności skutkować musi przyjęciem konkretnej podstawy podziału. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w sprawie objętej skargą podział działki 375/137 spowodowany jest koniecznością realizacji roszczenia zwrotowego. Zatem ta okoliczność przesądza o zasadności podziału. Z faktu, że na działce objętej zwrotem istnieje budynek uczestnika postępowania sądowego K. K., wynika tylko tyle, że ten fakt należy uwzględnić przy podziale. Z tego podziału nie wynika, że postępowanie podziałowe powinno być prowadzone z zastosowaniem art. 95 pkt 7 ustawy.
Z samodzielnego charakteru wskazanych w art. 95 u.g.u. podstaw podziału nieruchomości musi wynikać, że podział następuje po spełnieniu warunków właściwych dla danego przypadku. Stanowisko Sądu, przyjmujące niemożność łączenia podstaw podziału przyjęta przez SKO wychodzi z założenia, że podział wskazany w art. 95 u.g.u. jest etapem koniecznym ale tylko pomocniczym dla realizacji celów, które uzasadniają zastosowanie procedury szczególnej, o jakiej stanowi ten przepis.
Gdyby przyjąć argumentację SKO leżącą u podstaw skarżonej decyzji, trzeba by uznać, że podział w związku ze zwrotem nieruchomości jest niemożliwy o ile nie spełniałby on warunku wydzielenia działki budowlanej. Przy takim sposobie argumentacji dochodziłoby do zniesienia uprawnienia zwrotowego określonego w u.g.u. Sytuacja taka byłaby niedopuszczalna, gdyż zwrot nieruchomości należy traktować jako wyraz konstytucyjnej ochrony własności, zatem wszelkie przepisy ustawy należy wykładać na rzecz realizacji tej zasady, a nie jej ograniczenia /zob. uzasadnienie wyroku TK z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K6/05, OTK-A 2008/3/41/.
Wychodząc z takiego założenia Sąd przyjmuje, że w rozpoznawanej sprawie decyzja Prezydenta Miasta Rz. z [...] czerwca 2007 r. orzekając o podziale działki nr 375/137 nie naruszała art. 95 pkt 4 u.g.u.
Dodać należy, że podział działki dla orzekania o zwrocie musi być oderwany od kryteriów wyznaczonych przez przepisy prawa budowlanego określające sposób sytuowania budynków. Na rzecz takiego stanowiska przemawiają dwa argumenty. Pierwszy odnosi się do braku odesłania w u.g.u. do przepisów rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowania. Przepisy rozporządzenia są aktem wykonawczym prawa budowlanego i dotyczą "sytuowania", zatem przyszłego lokalizowania obiektów, które mają być wykonane. Poza tym nawet w przypadku sytuowania nowych budynków przewidziano liczne odstępstwa, łącznie z usytuowaniem budynku przy granicy, a to oznacza, że nawet prawo budowlane dopuszcza sytuacje szczególne, choć w rozpoznawanej sprawie ten aspekt nie ma znaczenia.
Wreszcie zauważyć należy, że przyjęty przez SKO sposób rozumienia przesłanek podziału, skutkuje tym organ dopuścił się naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. przez niewyjaśnienie, czy dla postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Rz. znaczenie posiada istnienie budynku na działce objętej postępowaniem zwrotowym. W aktach sprawy brak dowodów, które wskazywałyby jaki jest tytuł prawny do budynku i gruntu, na którym się on znajduje i po czyjej stronie on istnieje. Rozstrzygnięcie tej kwestii daje podstawę do jednoznacznego określenia stron postępowania, w tym stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej.
Reasumując, stwierdzić należy, że wskazane w art. 95 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 261, z 2009 r., poz. 2603 ze zm./ przesłanki podziału nieruchomości niezależnie od ustaleń planu miejscowego lub niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, należy traktować jako samoistne podstawy przeprowadzenia postępowania podziałowego ze względu na cel, jaki był podstawą jego wszczęcia, nawet w sytuacji, gdy przedmiot postępowania obejmowałby więcej niż jeden ze wskazanych przypadków uregulowanych w powołanym przepisie.
W ponownie prowadzonym postępowaniu SKO powinno ustalić tytuł prawny K. K. do części działki zajętej pod budynek oraz stosownie do tych ustaleń ma dokonać oceny poprawności podziału nieruchomości z punktu widzenia treści art. 95 pkt 4 u.g.u.
Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do treści art. 200 p.p.s.a.