Uzasadnienie
M. K., wezwana do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego, wiosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Podkreśliła, że opłata jest niewspółmierna do wagi sprawy. Żądanie to sprecyzowała następnie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym podała, że w zakresie profesjonalnego zastępcy prawnego ubiega się o ustanowienie radcy prawnego. Z przedstawionych przez skarżącą danych wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wraz z mężem i bezrobotną córką. Utrzymują się z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, z której miesięcznie otrzymuje ok. 200 zł oraz z wynagrodzenia za pracę męża w kwocie 1750 zł. Strona zaznaczyła, że prowadzi małą rodzinną firmę, a przychody z powyższego są niewielkie. Nie stać jej na zatrudnienie kolejnych pracowników, żeby zwiększyć obroty, przeciwnie – traci tych pracowników z przyczyn ekonomicznych.
Jej stan finansów nie pozwala na poczynienie jakichkolwiek oszczędności, zaś konto w banku "świeci pustkami". Skarżąca podniosła, że jej działalność przynosi straty i nie jest w stanie zapłacić za postępowanie sądowe. Zaciągnęła dwa kredyty tj. jeden jako osoba fizyczna – do spłaty 23 000 zł (rata miesięczna 600 zł) natomiast drugi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej – do spłaty 6 800 zł (rata miesięczna 360 zł).
Z uwagi na niewystarczającą do rozstrzygnięcia wniosku strony ilość zawartych w nim danych, wezwano ją do ich przedstawienia tj. podania wysokości netto uzyskiwanego przez siebie dochodu i wynagrodzenia za pracę męża, średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny i domu, rodzaju prowadzonej działalności i ilości zatrudnianych pracowników, wydatków z tytułu korzystania z telefonu, wskazania wszystkich posiadanych przez nią, męża i córkę pojazdów mechanicznych oraz innych nieruchomości niż zajmowany przez rodzinę dom. Skarżącą wezwano także do podania celu, na który zaciągnęła kredyt, którego miesięczna rata to 600 zł, wysokości wynagrodzenia działającego w jej imieniu pełnomocnika i źródła pokrycia tego wydatku oraz przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych swoich, męża i córki za określony w wezwaniu czas.
W odpowiedzi M. K. podała, że jej dochód miesięcznie nie przekracza obecnie 500 zł, natomiast dochód netto jej męża to 1286,17 zł. Prowadzona przez nią działalność to produkcja i sprzedaż odzieży dziecięcej. Średnie miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny i domu to: prąd – 200 zł, woda – 140 zł, wywóz śmieci – 50 zł, ogrzewanie w sezonie grzewczym – 600 zł, żywność – 500 zł, telefony 75 zł. Skarżąca podała, że oprócz domu nie posiada żadnych nieruchomości, zaś pełnomocnik zadeklarował gotowość do świadczenia pomocy prawnej "pro bono".
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Wniosek M. K. dotyczy zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia radcy prawnego. W tym miejscu należy przywołać treść art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Według tej regulacji, radcę prawnego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z radcą prawnym. Nie dotyczy to radcy prawnego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, M. K. działa w niniejszym postępowaniu za pośrednictwem radcy prawnego, któremu w dniu 23 grudnia 2014 r. udzieliła ogólnego pełnomocnictwa do reprezentowania m. in. w postępowaniach sądowoadministracyjnych, w których jest stroną lub uczestnikiem. Przyznanie jej więc wsparcia w zakresie ustanowienia zastępcy prawnego – radcy prawnego byłoby ewidentnie sprzeczne z brzmieniem cytowanego przepisu.
Rozpoznając natomiast żądanie strony w pozostałym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych należy podnieść, że jest ono nieuzasadnione w świetle ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy oraz odnoszących się do strony okoliczności. W art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawodawca postanowił, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym (tj. dotyczącym tak zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika), kiedy wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast pomoc w częściowym wymiarze (tj. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie radcy prawnego) następuje, gdy wnioskujący o nią nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W powołanych przepisach wyraźnie mowa jest o wykazaniu przez dochodzącego pomocy, że rzeczywiście wsparcia takiego wymaga.
Wnioskodawca winien więc przedstawić klarowne i pełne oświadczenie na temat swojej sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów, które pozostają do jego dyspozycji. Od tego bowiem, co przedstawi zależy rozstrzygnięcie w przedmiocie jego żądania. Sąd nie ma obowiązku prowadzenia szczegółowego dochodzenia w przedmiocie faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy, kiedy on sam uchyla się od podania wymaganych informacji. Rozwiązanie przewidujące możliwość wezwania strony o przedstawienie dodatkowych danych i dokumentów zawarte jest w art. 255 P.p.s.a. Przepis ten może znaleźć zastosowanie, kiedy oświadczenie strony zawarte w jej wniosku jest niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych bądź też budzi wątpliwości w tym zakresie. Z instrumentu tego skorzystano w warunkach niniejszej sprawy, wzywając stronę skarżącą do podania szeregu wyszczególnionych danych oraz określonych dokumentów.
Przedstawione przez wnioskodawczynię informacje stanowią jednak tylko częściową odpowiedź na zadane pytania. I tak, skarżąca nie podała, ilu zatrudnia pracowników w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Nie wskazała także, czy sama bądź pozostali członkowie wspólnego gospodarstwa domowego posiadają pojazdy mechaniczne, jak też nie wskazała przeznaczenia zaciągniętego kredytu. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się zaś, że brak podstaw do przyznawania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom o prywatnym charakterze względem tych publicznoprawnych (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22.02.2012 r. II OZ 81/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona nie wskazała także, czy mąż lub córka są właścicielami nieruchomości, ograniczając się tylko do stwierdzenia, że sama ich nie posiada (pytanie w wezwaniu wprost dotyczyło tymczasem wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego).
Nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych własnych i pozostałych domowników. Poza tym, we wniosku strona wskazała, że dochód z prowadzonej działalności to kwota średnio 200 zł na miesiąc. W piśmie stanowiącym odpowiedź na dodatkowe wezwanie podała zaś, że dochód ten nie przekracza obecnie 500 zł (od złożenia pierwszego z oświadczeń w tym zakresie upłynęły ok. dwa tygodnie). Poza tym, strona skarżąca w jednym piśmie procesowym (z dnia 2.03.2015 r.) zaznaczyła, że przychody z jej działalności są "bardzo niewielkie", po czym w tym samym piśmie zaznaczyła, że jej działalność przynosi straty. To wszystko powoduje wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Te zaś nie mogą przemawiać za uwzględnieniem jej żądania. Wynika to z wyjątkowego charakteru instytucji prawa pomocy, skierowanej do osób ubogich, nie mających żadnego dochodu bądź też dysponujących dochodem pozwalającym im jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca nie wykazał, że do grupy takiej się zalicza.
Z powyższych powodów odmówiono przyznania M. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Orzeczono o tym na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.