Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), art. 49 ust. 1 i 2 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 ze zm., zwanej dalej: "p.b."), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. (zwany dalej: "PINB", "organ I instancji") ustalił wysokość opłaty legalizacyjnej w kwocie 25 000 złotych za samowolne wybudowanie budynku gospodarczego, usytuowanego na działce nr [...] w obrębie ewidencyjnym S., gmina M. (dotyczy budynku oznaczonego na mapie jako nr 3, fragment mapy umieszczony w treści ww. postanowienia) oraz nałożył na I. P. i M. P. (zwanych dalej: "inwestorami" lub "skarżącymi"), obowiązek uiszczenia tej opłaty w terminie 7 dni na podane konto. Organ wskazał, że ww. budynek został zaliczony do kategorii III - inne niewielkie budynki, jak: budynki gospodarcze, garaże do dwóch stanowisk włącznie oraz przedstawił sposób obliczenia przedmiotowej opłaty.
W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji, wyjaśnił, że w dniu 5 lipca 2019 r. wpłynęło pismo Wójta Gminy M. o sprawdzenie legalności budowy posadowionych budynków na działce nr [...], położonej w obrębie S., gmina M.. W związku z powyższym przeprowadził czynności kontrolne dotyczące sprawdzenia legalności usytuowania obiektów budowlanych na ww. nieruchomości. Podczas kontroli ustalił, iż na wskazanej działce usytuowany jest "garaż". Według informacji udzielonych podczas kontroli został on wybudowany na podstawie pozwolenia na budowę nr [...] z dnia [...] sierpnia 1999 roku. Po sprawdzeniu zatwierdzonego projektu budowlanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego z garażem typu W-0625 stwierdzono, że wybudowany garaż nie został wykonany na podstawie przedmiotowego, zatwierdzonego projektu.
Dnia 18 września 2019 roku organ uzyskał informację ze Starostwa Powiatowego w S. o braku w zasobach archiwalnych dokumentacji związanej z budynkami gospodarczymi na przedmiotowej nieruchomości.
W dniu 30 października 2019 roku skarżąca złożyła wyjaśnienia. Oświadczyła, że "garaż" został wybudowany w 2005 roku i jest zainteresowana jego legalizacją.
W dniu 6 listopada 2019 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie samowolnie wybudowanego "garażu" na ww. działce (obiektu oznaczonego nr 3 na mapie), wskazując jako zobowiązanych I. P. i M. P..
W dniu 4 grudnia 2019 r. organ przeprowadził ponowną kontrolę w celu sprawdzenia wielkości obiektu budowlanego. Podczas kontroli ustalił, że garaż jednostanowiskowy wraz z dodatkowym wejściem (oznaczony na rysunku jako nr 3) ma wymiary około 7,70 x 6,70 metra, posiada: posadzkę betonową (jest trwale związany z gruntem), konstrukcję murowaną, konstrukcję dachu drewnianą, krytą blachodachówką. W obiekcie, który został wybudowany w 2005 roku wykonano instalację oświetleniową.
W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że skoro inwestorzy nie legitymują się pozwoleniem na budowę (art. 28 ust. 1 p.b.) lub zgłoszeniem budowy, należało uznać, że ww. obiekt został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej. W takim przypadku (nielegalnych robót budowlanych) organy są zobowiązane do zastosowania procedury określonej w art. 48-49 oraz 49b p.b.
Uwzględniając powyższe organ I instancji postanowieniem z dnia 5 grudnia 2019r., nałożył na inwestorów obowiązek wykonania i dostarczenia dokumentów stosownie do art. 48 ust. 2 i 3 p.b., tj.:
- 1. zaświadczenia wójta gminy o zgodności budowy z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego - decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu,
- 2. czterech egzemplarzy projektu budowlanego wraz z opiniami i uzgodnieniami wykonanego przez uprawnioną osobę posiadającą aktualny wpis na listę stosownej izby samorządu zawodowego.
- 3. oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
- 4. inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej wykonanej budowy.
W dniu 19 grudnia 2019 r. inwestor wystąpił o zawieszenie postępowania administracyjnego, ponieważ Gmina M. przystąpiła do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla działki inwestorów, co zostało potwierdzone pismem Sekretarza Gminy z dnia 8 stycznia 2020 r.
Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2020 r., organ I instancji zawiesił postępowanie w sprawie. W dniu 28 czerwca 2021 r. inwestorzy wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego w tej sprawie oraz przedłożyli wymagane prawem dokumenty.
W wykonaniu zobowiązania organu I instancji, geodeta powiatowy poinformował, że budynek o numerze ewidencyjnym [...] został zainwentaryzowany w 2020 r., a jego rodzaj określono jako budynki produkcyjne, usługowe i gospodarcze dla rolnictwa. Dodatkowo skarżąca przedłożyła pismo z dnia 15 lipca 2021 r., z którego wynika, że faktycznie w 2011 r. budynek o numerze ewidencyjnym [...] został wprowadzony do bazy informatycznej, jednak brak jest dokumentacji potwierdzającej jego pomiary.
W związku z przedłożoną dokumentacją dotyczącą budynku gospodarczego a nie garażu, w dniu 27 lipca 2021 r, organ I instancji wezwał inwestorów do złożenia wyjaśnień. Dokumentacja została uzupełniona w dniu 30 sierpnia 2021 r.
Postanowieniem z dnia 9 września 2021 r. PINB podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne, natomiast postanowieniem z dnia 22 września 2021 r. sprostował nazwę obiektu budowlanego, którego dotyczy legalizacja, wskazując, że dotyczy ona budynku gospodarczego.
W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ I instancji ustalił, że budynek gospodarczy został wybudowany w trybie samowoli budowlanej. Odwołując się do brzmienia art. 29 ust. 1 p.b., organ wyjaśnił, że zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym i przedstawionym projektem, powierzchnia zabudowy obiektu wynosi 47,92 m2 (więcej niż 35 m2), a zatem warunek aby obiekt mógł być wybudowany jedynie na podstawie zgłoszenia do odpowiedniego organu architektonicznego – budowlanego, nie został spełniony. W tej sytuacji organ uznał za zasadne rozpatrywanie sprawy na podstawie art. 48 p.b. (t.j. pozwolenia na budowę) i nałożenie opłaty legalizacyjnej stosownie do art. 49 tej ustawy.
Zdaniem organu I instancji, wszystkie przesłanki z art. 49 ust. 1 p.b., zostały spełnione. Obiekt budowlany został wybudowany zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Działka inwestorów, znajduje się w granicach terenu oznaczonego jako teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i usługowej "MN,U". W tej sytuacji inwestycja jest zgodna z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Gminy M..
Kierując się powyższym, organ I instancji, na podstawie art. 49 p.b., nałożył na skarżących obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej, ustalonej na podstawie art. 49 ust. 2 p.b.
Nie zgadzając się z powołanym postanowieniem inwestorzy, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli zażalenie.
Wydanemu postanowieniu inwestorzy zarzucili błędne ustalenia faktyczne skutkujące stwierdzeniem, że budynek będący przedmiotem postanowienia został samowolnie wybudowany na działce nr [...] w obrębie ewidencyjnym S., gm. M., co skutkowało nałożeniem obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej.
W uzasadnieniu zażalenia wnoszący je uszczegółowili zarzut i przedstawili okoliczności, podważające ich zdaniem fakt budowy przedmiotowego obiektu w warunkach samowoli, a w konsekwencji zanegowali zasadność wszczęcia i prowadzenia przedmiotowego postępowania legalizacyjnego. Do zażalenia inwestorzy dołączyli kopie dokumentów na potwierdzenie zasadności swoich twierdzeń.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1, w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 49 ust. 2, art. 59f oraz art. 83 ust. 2 p.b. w brzmieniu obowiązującym do dnia 18 września 2020 r. włącznie, w związku z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 471), Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (zwany dalej: "organem II instancji") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził, że budowa przedmiotowego obiektu budowlanego, zarówno ze względu na jego przeznaczenie, jako budynku gospodarczego, jak i jego powierzchnię zabudowy wynoszącą 47,92 m2, nie mieści się w katalogu obiektów wymienionych w art. 3 pkt 7 i art. 28 ust. 1 p.b., zwolnionych z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Wobec tego budowa przedmiotowego budynku gospodarczego wymagała uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę. Przy czym inwestor nie wykazał, aby legitymował się takim pozwoleniem. W okolicznościach niniejszej sprawy, czyli wybudowania obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganego pozwolenia na budowę, zastosowanie znajdują przepisy art. 48 p.b.
Według organu II instancji, podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie jest uzasadnione i wydane zastało w oparciu o właściwą podstawę prawną. Wysokość opłaty legalizacyjnej została ustalona prawidłowo i adekwatnie do właściwie zakwalifikowanego obiektu budowlanego, jako obiektu budowlanego kat. III według załącznika do ustawy Prawo budowlane - tj.: inne niewielkie budynki.
Odnosząc się do poniesionych w zażaleniu argumentów organ II instancji stwierdził, że w przypadku bezspornego ustalenia przez organy nadzoru budowlanego faktu budowy obiektu budowlanego w warunkach samowoli, istnieje możliwość doprowadzenia wykonywanych robót do stanu zgodnego z prawem, pod warunkiem spełnienia przez inwestora określonych wymagań, wynikających z przepisów art. 48 i 49 ustawy Prawo budowlane. W przedmiotowej sprawie do organu I instancji przedłożone zostały wszystkie wymagane prawem dokumenty, z których wynika, że przedmiotowa budowa wykonana została zgodnie z zasadami wiedzy technicznej oraz w sposób nienaruszający obowiązujących przepisów prawa, tak więc organ I instancji był zobowiązany do wydania zaskarżonego postanowienia, ustalającego wysokość opłaty legalizacyjnej.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących zasadności wszczęcia i prowadzenia przedmiotowego postępowania legalizacyjnego, organ II instancji odwołując się przy tym do stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazał, że nie może podjąć się oceny ich zasadności w niniejszym postępowaniu zażaleniowym, bowiem postępowanie to - jak wykazano powyżej - ma na celu jedynie ustalenie zasadności i prawidłowości ustalenia opłaty legalizacyjnej nie zaś zasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania legalizacyjnego jako takiego.
I. P. i M. P., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie z dnia 20 stycznia 2022 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Jednocześnie zarzucili naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, skutkującej uznaniem, że doszło do samowoli budowlanej, co następnie doprowadziło do wydania postanowienia o ustaleniu wysokości opłaty legalizacyjnej w wysokości 25 000 zł.
W uzasadnieniu skargi wnoszący ją przedstawili okoliczności nabycia działki nr [...], o pow. 0, 47 ha od Skarbu Państwa w 1990 r. oraz powtórzyli okoliczności przedstawione w zażaleniu od postanowienia organu I instancji dotyczące wydania przez Starostę S. decyzji z dnia [...] sierpnia 1999 r. zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenie na budowę dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego z garażem typu W-625 w miejscowości S. gm. M. na działce [...]. Wskazali, że prace budowlane realizowane na podstawie ww. decyzji zostały zakończone w roku 2005. W dniu 11 sierpnia 2005 r. PINB w S. przyjął zawiadomienie o zakończeniu budowy dotyczące budowy ww. budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego z garażem i nie postawił sprzeciwu w jego użytkowaniu. Wskazali, że dla ww. nieruchomości posiadają umowę na dostarczenie wody oraz o przyłączeniu do sieci. Wójt Gminy M. nadał przedmiotowej nieruchomości numer, określony jako [...]
Skarżący podali, że w 2005 r. zgłosili budowę dwóch garaży/budynków gospodarczych w zabudowie wolnostojącej i po braku sprzeciwu przystąpili do ich realizacji. Z uwagi na toczące się postępowanie przed PINB w lipcu 2021 wystąpili do Starostwa Powiatowego w S. w zakresie udzielenia informacji na temat zmian w ewidencji gruntów i budynków Gminy M. dla ich działki nr [...]. Po przeanalizowaniu Powiatowego Zasobu Geodezji i Kartografii w S., Starostwo stwierdziło "...iż faktycznie w roku 2011 roku zostały wprowadzone do bazy informatycznej przedmiotowe obiekty, jednak brak jest dokumentacji potwierdzającej pomiar tych obiektów - obecnie będących budynkami gospodarczymi posiadającym numery ewidencyjne [...] ".
Według skarżących, treść przytoczonego pisma poddaje w wątpliwość wniosek organu I instancji o samowoli budowlanej. Inwestorzy, musieli dopełnić odpowiednich formalności związanych z budową ww. w 2011 r., ponieważ Starosta pismem z dnia 15 lipca 2021 r. stwierdził, że obiekty te zostały wprowadzone w ww. roku do bazy danych. Podkreślili, że nie mają możliwości weryfikacji danych prowadzonych w zasobach geodezji i kartografii w S., oraz sposobu przechowywania akt związanych z procesem budowlanym zarówno w Wydziale Architektury i Budownictwa w S. jak i PINB w S.. Zgodnie z ustawą z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, część dokumentów w przedmiotowej sprawie mogła zostać zlikwidowana jako materiały małoistotne.
Skarżący uważają, że organ I instancji bez szczegółowego zbadania sprawy przyjął najmniej korzystny kierunek postępowania administracyjnego i uznał, że przedmiotowy budynek został zrealizowany w ramach samowoli budowlanej.
Zdaniem skarżących, przytoczone w postanowieniu organu I instancji z dnia [...] grudnia 2019 r., a także w kwestionowanym zażaleniem postanowieniu stwierdzenie, że "...w dniu 30 października 2019 r Pani I. P. złożyła wyjaśnienia,(bez udziału współwłaściciela) oświadczyła, że garaż został wybudowany w roku 2005 roku i jest zainteresowana jego legalizacją" nie może być jedynym kryterium oceny stanu faktycznego. Oświadczenie takie złożone przez zainteresowaną wynikały z emocji towarzyszących całej sprawie i zostały złożone w nieświadomości o ich konsekwencji. Tym bardziej, że wszelkie sprawy budowlane prowadził dla zainteresowanych K. S., który zginął w wypadku samochodowym i posiadał pełną dokumentację obiektów zlokalizowanych na działce nr [...]. W wypadku przedmiotowe dokumenty spłonęły.
Dalej skarżący wskazali, że we wrześniu 2015 r. wnieśli zgłoszenie budowy wolnostojącego budynku gospodarczego o wym. 3,20 x 6,60 m, systemem gospodarczym - parterowy w ramach uzupełnienia istniejącej zabudowy zagrodowej na działce nr [...]. Starosta [...] decyzją z dnia [...] września 2015 r. wniósł sprzeciw do ww. zgłoszenia podnosząc m.in., że przedmiotowa działka zlokalizowana jest na terenie oznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Gminy [...] uchwalonego przez Radę Gminy [...] uchwałą Nr XIX/112/96 z dnia 30 grudnia 1996 r. oznaczonym jako lasy i parki leśne.
Po powzięciu informacji, że przedmiotowa działka zlokalizowana jest na terenie oznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, skarżący niezwłocznie złożyli w Urzędzie Gminy M. wniosek o zmianę w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, co miało miejsce w dniu 8 października 2015 r.
W listopadzie 2019 r. Rada Gminy podjęła uchwałę o przystąpieniu do sporządzenia zagospodarowania przestrzennego dla działki nr [...] w obrębie S.. Wójt Gminy, mając świadomość odnośnie do okresu realizacji wniosku zainteresowanych w dniu 5 lipca 2019 r. wniósł do PINB w S. wniosek o sprawdzenie legalności posadowionych budynków na działce nr [...], co – zdaniem skarżących - może świadczyć o działaniu w złej wierze w stosunku do inwestorów.
W dniu 26 maja 2021 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa zachodniopomorskiego pod poz. 2249 opublikowano Uchwałę NR XXIX/214/2021 Rady Gminy [...] z dnia 20 kwietnia 2021 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] w obrębie S. Skarżący wskazywali, iż w uzasadnieniu projektu uchwały podniesiono, że bezpośrednią przyczyną podjęcia uchwały inicjującej jest niezgodność zapisów obowiązującego Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego podjętego Uchwałą Nr XIX/112/96 Rady Gminy [...] z dnia 30 grudnia 1996 r. ze stanem faktycznym, oraz obowiązującym Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy M. przyjętego Uchwałą Nr XXVII/185/2001 Rady Gminy w M. z dnia 13 grudnia 2001 roku, wielokrotnie zmienionego. Zmiana planu pozwoli na wykorzystywanie budynków zgodnie ich przeznaczeniem oraz spowoduje zgodność zagospodarowania terenu zarówno pod względem sąsiedztwa jak i wykorzystania terenu.
Obowiązujące zapisy planu miejscowego uniemożliwiają zagospodarowanie terenu zgodnie ze stanem faktycznym i potrzebami terenowymi. Inwestorzy wskazali, że w załączniku graficznym do ww. uchwały naniesiono na mapie zasadniczej w skali 1:1000 z dnia 10 marca 2020 r. istniejące obiekty budowlane przyjmując, że jeden z obiektów posadowiony jest na szambie, co w rzeczywistości nie jest prawdą.
Jak podnieśli skarżący, według informacji uzyskanych od uprawnionego geodety W. C., współpracującego z inwestorem, mapa o takiej lokalizacji obiektów jest w zasobach Starostwa Powiatowego w S. od 2011 r., a więc najprawdopodobniej obiekty wzniesiono przed tą datą. Wykonana w sierpniu br. inwentaryzacja geodezyjna powykonawcza przez ww. geodetę podaje rzeczywistą lokalizację obiektów w zakresie zabudowy działki nr [...].
Końcowo skarżący podnieśli, że postępowanie organu I instancji zostało przeprowadzone pobieżnie, bez wyjaśnienia podnoszonych przez skarżących okoliczności. Tym samym orzeczenie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszelkich istotnych okoliczności sprawy oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego. Naruszenia te skutkowały błędnym przyjęciem, że doszło do swobody budowlanej, co następnie doprowadziło do wydania postanowienia - opartego na błędnych ustaleniach faktycznych - o nałożeniu na skarżących opłaty legalizacyjnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje rozstrzygnięcie w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonego postanowienia.
Niniejsza sprawa została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustaw z 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku skargi na takie postanowienie organu administracji publicznej w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony, chociaż w tej sprawie skarżący o rozpoznanie w tym trybie wystąpili.
Postanowienie w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej stanowi integralny element procedury legalizacji obiektu budowlanego, określonej w art. 48 i 49 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.b."). Organy orzekające w sprawie prawidłowo zastosowały przepisy ustawy w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej w dniu 19 września 2020 r. albowiem przepis art. 25 ustawy z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471) stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, przepisy ustawy - Prawo budowlane stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Postępowanie w sprawie samowolnie wybudowanego budynku gospodarczego (obiekt na mapie oznaczony nr 3) na działce nr [...] obręb ew. S. gmina M. zostało wszczęte 6 listopada 2019 r.
W rozpoznawanej sprawie organ w oparciu o dokonane ustalenia stwierdził, że budynek gospodarczy o wymiarach 7,70 m x 6,70 m został wybudowany na działce skarżących bez wymaganego pozwolenia na budowę, albowiem nie mieści się w katalogu obiektów zwolnionych z obowiązku uzyskania takiego pozwolenia (art. 29-31 p.b. określających wyjątki od obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę).
Z ustaleń organów orzekających w sprawie wynikało, że skarżący nie złożyli we właściwym organie architektoniczno – budowlanym wniosku o wydanie pozwolenia na budowę. Skarżący wprawdzie wyjaśniali, że dokumenty dotyczące budowy spłonęły w samochodzie kierownika budowy, który zginął w wypadku komunikacyjnym, jednakże nawet jeśli by ww. dokumenty dotyczyły udzielenia pozwolenia na budowę, to zważywszy na obowiązujący w czasie budowy w 2015 r. plan miejscowy - zaliczający działkę skarżących do terenów leśnych i parków - pozwolenie takie nie mogłoby zostać udzielone, albowiem pozostawałoby w sprzeczności z planem. Plan miejscowy umożliwiający inwestowanie na działce nr [...] został zmieniony dopiero w 2021 r. (uchwała nr XXIX/214/2021 Rady Gminy M.). Dokumentów potwierdzających uzyskanie przez skarżących pozwolenia na budowę nie odnaleziono również w rejestrach organu architektoniczno-budowlanego, zaś wpisów (niekompletnych) we właściwym miejscowo zasobie geodezyjno-kartograficznym nie można traktować równoważnie z uzyskaniem pozwolenia na budowę.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, na żadnym etapie postępowania skarżący nie wykazali, że ww. budynek gospodarczy (oznaczony nr 3) wybudowali na podstawie pozwolenia na budowę lub w oparciu o zgłoszenie, wobec którego organ architektoniczno-budowlany nie wniósł sprzeciwu.
Skoro wykonane roboty budowlane nie zostały zwolnione z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, a inwestorzy nie legitymowali się decyzją w tym zakresie, zasadnie PINB rozpoczął procedurę zmierzającą do legalizacji wykonanych robót. Przyzwoleniem na przeprowadzenie takiej procedury jest oświadczenie I. P. przy braku sprzeciwu ze strony drugiego ze współwłaścicieli (współmałżonka). Trudno jest dać wiarę sytuacji, w której jeden z małżonków domaga się legalizacji budynku bez wiedzy współmałżonka jako współwłaściciela budynku, który został poddany procedurze legalizacyjnej, skoro uczestniczący w postępowaniu M. P. oświadczenia żony na żadnym etapie postępowania nie zakwestionował. Uczynił to dopiero w skardze ustanowiony pełnomocnik.
Niezależnie od powyższego, należy zauważyć, że ustalenie przez organ, że budowa jest zgodna z przepisami i możliwe jest doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem, która to sytuacja miała miejsce w tej sprawie. W przypadku zaistnienia takiej możliwości, organ zobowiązany jest wszcząć postępowanie zmierzające do legalizacji obiektu budowlanego.
Przepis art. 48 ust. 2 p.b. stanowi bowiem, że właściwy organ nadzoru budowlanego, stwierdzając możliwość zalegalizowania obiektu budowlanego będącego w budowie lub już wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, jest obowiązany wydać postanowienie, w którym wstrzymuje prowadzone roboty, określa wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń budowy oraz nakłada obowiązek przedstawienia w określonym terminie niezbędnych do załatwienia sprawy dokumentów. Przedstawienie przez inwestora żądanych dokumentów, w myśl art. 48 ust. 5 ustawy, traktowane jest jak wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i o pozwolenie na wznowienie robót, o ile budowa nie została już zakończona. W toku postępowania legalizacyjnego, stosownie do art. 49 ust. 1 ustawy, właściwy organ zobowiązany jest do zbadania zgodności projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, kompletności projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń oraz wykonania projektu budowlanego przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane. Pozytywny wynik powyższych sprawdzeń powoduje, że możliwe jest wydanie postanowienia o ustaleniu opłaty legalizacyjnej.
W tej sprawie powyższe wymogi zostały spełnione.
Zgodnie z art. 49 ust. 2 p.b., do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1, z tym że stawka opłaty podlega pięćdziesięciokrotnemu podwyższeniu. Wymierzana opłata legalizacyjna stanowi natomiast iloczyn stawki opłaty (s), współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w), stawka opłaty (s) wynosi 500 zł (art. 59f ust. 1 i ust. 2 p.b.). Nieuiszczenie opłaty legalizacyjnej skutkuje wydaniem decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego lub jego części (art. 49 ust. 3 i ust. 4).
Opłata legalizacyjna nie jest karą, gdyż postępowanie legalizacyjne, w toku którego zapada postanowienie ustalające taką opłatę, stwarza inwestorowi możliwość uniknięcia rozbiórki samowolnie wybudowanego (rozbudowanego, nadbudowanego) obiektu budowlanego, z której ma on prawo, a nie obowiązek, skorzystać. Opłata legalizacyjna jest wprawdzie obowiązkowym elementem procesu legalizacji samowolnie wybudowanego obiektu, a jej uiszczenie jest podstawą do legalizacji obiektu, lecz opłata ta ma charakter dobrowolny i stanowi alternatywę dla sankcji rozbiórki samowoli budowlanej, przewidzianej w art. 48 ust. 1 ustawy. Na gruncie niniejszej sprawy zasadnie PINB, postanowieniem z dnia 18 października 2021 r., ustalił opłatę legalizacyjną w wysokości 25.000 zł, a ustalona opłata została wyliczona prawidłowo.
Wysokość opłaty legalizacyjnej ustalana jest na podstawie sztywnych, ustawowo określonych kryteriów. Przepisy nie przewidują przy tym możliwości odstąpienia od określenia, ani miarkowania wysokości tej opłaty. Bez wpływu zarówno na fakt nałożenia tej opłaty, jak i jej wysokość, pozostają więc jakiekolwiek inne czynniki, jak choćby przyczyna popełnienia samowoli, jej zakres, istnienie lub nieistnienie po stronie inwestorów winy czy też wartość wykonanych robót.
Podsumowując powyższe rozważania, zarzuty podnoszone przez skarżących należy ocenić jako niezasadne.
W ocenie Sądu, wydanie kwestionowanego postanowienia poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 k.p.a). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a. organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych. W oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny zastosowano odpowiednie normy prawne i wszczęto procedurę legalizacyjną. Celowość zastosowania wskazanej procedury nie budzi wątpliwości Sądu.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.