Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2022 r., znak [...], Wójt Gminy S., po rozpatrzeniu wniosku Ż. F. z 25 lipca 2022 r., orzekł o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na J. P..
Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji uzasadnił: niespełnieniem kryterium wieku powstania niepełnosprawności matki, pobieraniem przez wnioskodawczynię renty socjalnej oraz brakiem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy ustaniem aktywności zawodowej a faktem uznania J. P. za osobę niepełnosprawną.
Pełnomocnik strony wystąpił z odwołaniem od powyższej decyzji podnosząc, iż jest ona wadliwa oraz wniósł o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2022 r.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] stycznia 2023 r., nr [...], orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i umorzeniu postępowania organu pierwszej instancji w całości.
Jak wyjaśnił organ odwoławczy Ż. F. już uprzednio tj. 30 lipca 2021r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w S. tożsamy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z brakiem możliwości podjęcia zatrudnia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – J. P. jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S..
Wówczas, po przeprowadzeniu postępowania, organ I instancji, decyzją z dnia z dnia [...] września 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia a Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] listopada 2021 r. utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie nie zostało zaskarżone do sądu administracyjnego i stało się prawomocne.
Jak stwierdził organ odwoławczy, w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik strony złożył w dniu 25 lipca 2022 r. ponownie tożsamy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Powyższe wynika z treści wniosku, wywiadu środowiskowego oraz orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Aktualnie rozpatrywany wniosek oparto o te same argumenty, co uprzedni wniosek rozpatrzony decyzją z [...] września 2021 r. Powyższe, w ocenie organu odwoławczego, stanowi przeszkodę do merytorycznego rozpatrzenia wniosku z dnia 25 lipca 2022 r., albowiem sprawa została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, tj. decyzją z dnia [...] września 2021 r.
Wyjaśniono, iż poprzednio rozstrzygnięta ostatecznie sprawa, jest tożsama ze sprawą zainicjowaną ponownym wnioskiem strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w obu sprawach występowały te same podmioty (wnioskodawca i osoba wymagająca opieki), ten sam przedmiot - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tożsamy stan prawny (regulacje prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie, choć zmienna jest ich wykładnia) oraz niezmieniony stan faktyczny sprawy mający dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie. Z uwagi na to, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji nie mógł ponownie merytorycznie orzekać w tej samej sprawie, została ona już bowiem rozstrzygnięta decyzją ostateczną, pozostającą w obrocie prawnym.
Powyższe doprowadziło organ odwoławczy do konkluzji, iż zaskarżoną decyzję należało uchylić a postępowanie I instancji umorzyć w całości, gdyż jedynym możliwym ponownym rozstrzygnięciem sprawy tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym jest formalne jej zakończenie przez umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W przypadku merytorycznego rozpatrzenia ponowionego wniosku, decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia 26 września 2022 r., obarczone byłyby wadą nieważności w postaci res iudicata (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.).
Pismem z 1 marca 2023 r., pełnomocnik Ż. F., wystąpił ze skargą na powyższą decyzję zarzucając naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. przez bezzasadne uchylenie decyzji Wójta Gminy S. z [...] września 2022 r. i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji z uwagi na tożsamość toczących się już spraw w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną J. P. Pełnomocnik Skarżącej wniósł na powyższej podstawie o uchylenie decyzji organu odwoławczego a także o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu powyższego stanowiska wskazano, iż warunkiem sine qua non wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego.
Tożsamość ta będzie istniała wówczas gdy: występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy.
W przedmiotowej sprawie, zdaniem strony skarżącej, nie wystąpiła jedna z przesłanek ustawowych opisanych w art. 105 § 1 k.p.a., a mianowicie przeszkoda przedmiotowa dotycząca tego samego przedmiotu oraz stanu faktycznego. Po pierwsze Skarżąca w przedmiotowej sprawie ubiega się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2022 r., natomiast wcześniej złożony wniosek obejmował okres od lipca 2021 r. Oznacza to, iż odmienne są czasookresy tych wniosków. Po drugie upływ czasu spowodował, że zmienił się stan faktyczny oraz prawny w sprawie, a mianowicie sądy administracyjne jak również jednostki samorządowe przyznające świadczenia pielęgnacyjne zaczęły respektować kluczowy w przedmiotowej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r.
W związku z tym, zdaniem strony skarżącej, nie zachodzi w przedmiotowej sprawie powaga rzeczy osądzonej, gdyż mamy do czynienia z różnymi czasookresami wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną J. P..
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Niniejsza sprawa, na podstawie wniosku pełnomocnika skarżącej została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. – dalej jako "P.p.s.a.") w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Przedmiotem skargi jest decyzja organu odwoławczego uchylająca zapadłą przed organem I instancji decyzję o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i umarzająca postępowanie jako bezprzedmiotowe. Przy czym owa bezprzedmiotowość postępowania jest następstwem stwierdzenia przez Kolegium, iż będąca przedmiotem wniosku sprawa została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, tj. decyzją z dnia [...] września 2021 r.
W badanej sprawie nie jest sporne, iż Skarżąca występowała już wcześniej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – J. P., legitymującą się zarówno wówczas jak i aktualnie, tym samym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. (orzeczenie z 15 marca 2011 r., ustalające stopień niepełnosprawności na stałe). Wówczas, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, organ I instancji odmówił Skarżącej decyzją z [...] września 2021 r. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest też sporne, iż decyzja odmowna, po jej zaskarżeniu odwołaniem, została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2021 r. która - w dacie ponownego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego a także orzekania przez organy administracji - była ostateczna i prawomocna.
Aktualnie sporne pomiędzy Skarżącą a organem odwoławczym jest to, czy istnienie w obrocie prawnym poprzedniego rozstrzygnięcia Kolegium dotyczącego świadczenia pelengacyjnego na matkę uniemożliwia przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na od innej daty.
W ocenie Kolegium rozpatrywana aktualnie sprawa, jest tożsama ze sprawą zainicjowaną poprzednim wnioskiem strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bowiem w obu sprawach występowały te same podmioty (wnioskodawca i osoba wymagająca opieki), ten sam przedmiot - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a także obowiązywały te same regulacje prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezmieniony jest stan faktyczny sprawy mający istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.
Strona skarżąca wywodzi natomiast, iż nie może być mowy o tożsamości pomiędzy stosunkiem administracyjnoprawnym występującym pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego, skoro odmienne są czasookresy wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto zdaniem pełnomocnika Skarżącej, należało przyjąć, że zmianie uległ stan faktyczny oraz prawny w sprawie, gdyż jak wywodzi, sądy i organy administracji "zaczęły respektować wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r."
Rozpatrując powyższe stanowiska stron Sąd wskazuje, iż znane mu są pojawiające się w orzecznictwie poglądy o braku pełnej tożsamości przedmiotu sprawy w przypadku występowania z ponownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak np. wyroki: WSA w Poznaniu z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 951/19, WSA w Poznaniu, WSA w Rzeszowie z 2 marca 2022 r. sygn. akt. II SA/Rz 1626/21 czy WSA w Poznaniu z 2 marca 2022 r. sygn. akt. IV SA/Po 79/22 czy wyrok NSA z 8 lutego 2023 r. sygn. akt. I OSK 1783/22). W wyrokach tych, co istotne, zapadających w postępowaniach, w których organy administracji odmawiały wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. stwierdzano, że przedmiot spraw różni się ze względu na odmienne okresy świadczeniowe, które zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w odniesieniu do świadczeń pielęgnacyjnych, każdorazowo wyznacza data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.
Jednak Sąd w niniejszym składzie, podobnie jak WSA w Krakowie w wyroku z 15 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1466/21, powyższego zapatrywania nie podziela. Jest bowiem różnica w przyznawaniu innych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) oraz świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 24 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt. I OSK 2891/20 utwierdza w przekonaniu o trafności poddanego kontroli w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcia uchylającego decyzję organu I instancji i umarzającego postępowanie, skoro Skarżąca nie wskazała żadnej istotnej okoliczności faktycznej i prawnej, która uległaby zmianie. Trafnie przyjęło w tym zakresie Kolegium, iż ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby możliwe jedynie w razie stwierdzenia, że doszło do istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego a wydanie przez organ ostatecznej decyzji uniemożliwia dalsze procedowanie w tej samej sprawie (w której zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa). Ewentualne wydanie orzeczenia w sprawie załatwionej już wcześniej ostatecznym rozstrzygnięciem (takim od którego nie przysługuje żaden środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji), obarczone byłoby wadą nieważności
W realiach badanej sprawy, mając na względzie treść wniosku o przyznanie świadczenia, zestawiając treść wywiadu środowiskowego z 9 sierpnia 2022 r. (tj. sporządzonego po wystąpieniu z aktualnie rozpatrywanym wnioskiem) oraz 17 sierpnia 2022 r. (przeprowadzonego w poprzednim postępowaniu) a także oświadczeń składanych przez Wnioskodawczynię a także przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym – brak było podstaw do uznania, iż doszło do takiej zmiany stanu faktycznego lub prawnego, która mogłyby mieć znacznie dla oceny uprawnienia Skarżącej do uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego.
W zakresie stanowiska pełnomocnika Skarżącej należy stwierdzić, iż skoro w badanej sprawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na stałe, to wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne mogło być przyznane jedynie na czas nieoznaczony. W ocenie Sądu nie sposób uznać, że sam tylko fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się od momentu złożenia wniosku sprawia, że dochodzi do zmiany stanu faktycznego lub prawnego tylko z tej przyczyny, iż tożsamy wniosek zostaje złożony w kolejnym miesiącu czy innym okresie. W takim przypadku zainteresowany podmiot mógłby bowiem występować z wnioskiem w każdym kolejnym miesiącu i domagać się ponownej merytorycznej weryfikacji swojego uprawnienia niezależnie od tego czy mająca moc wiążącą weryfikacja już wcześniej nastąpiła. Jak trafnie przyjął organ odwoławczy dla uznania, iż sprawa nie jest tożsama z już zakończoną decyzją ostateczną konieczna byłaby zmiana podmiotów postępowania, przedmiotu lub zmiana stanu prawnego względnie istotna zmiana stanu faktycznego sprawy.
Tymczasem w rozpatrywanej sprawie ponowny wywiad środowiskowy przeprowadzony przez organ I instancji dawał podstawy do przyjęcia, iż stan faktyczny sprawy nie uległ takiej zmianie, która uzasadniałaby konieczność ponownego badania uprawnienia Skarżącej do uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności nie stwierdzono, aby doszło do zmian w zakresie okoliczności stanowiących podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych przez Kolegium w dalszym ciągu funkcjonującej w obrocie prawnym, ostatecznej decyzji z [...] listopada 2021 r. Takich zmian nie wskazuje zresztą pełnomocnik Skarżącej, dopatrując się zmiany stanu faktycznego wyłącznie w innej dacie początkowej świadczenia, o które zabiega Skarżąca.
Zdaniem Sądu nie sposób też przyjąć, iżby w sprawie miało dojść do zmiany stanu prawnego, co miałoby wynikać z wywodzonego przez pełnomocnika skarżącej "rozpoczęcia respektowania" wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W tym miejscu warto zauważyć, iż wyrok powyższy wszedł w życie z dniem 23 października 2014 r. i obowiązuje w niezmienionym kształcie, podobnie jak materialnoprawne przepisy stanowiące podstawę wydania decyzji odmownej a rozważania co do orzecznictwa sądów jawią się jako chybione, skoro decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję odmowną nie została zaskarżona w przewidzianym prawem trybie do sądu administracyjnego.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że organ odwoławczy prawidłowo dopatrzył się wadliwości decyzji organu I instancji a także zasadnie stwierdził istnienie podstaw do umorzenia postępowania zainicjowanego ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Tym samym, Sąd nie dopatrując się niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji, skargę oddalił, stosownie do art. 151 P.p.s.a.
Orzeczenia sądów administracyjnych cytowane powyżej, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/