Uzasadnienie
L. B. wnioskiem z dnia [...] września 2002 r. zwróciła się do Ministra Edukacji Narodowej i Sportu o rozpatrzenie możliwości przyznania jej statusu nauczyciela mianowanego z pominięciem obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego. Wniosek ten wpłynął do adresata w dniu 8 października 2002 r.
Podała w nim, że w latach 1981-1986 studiowała na [...] w P., uzyskując absolutorium w dniu [...] października 1986 r. Ukończyła również Studium [...] przy [...] w P., otrzymując dyplom w dniu [...] czerwca 1985 r.
We wniosku przedstawiła drogę zawodową, podnosząc, że posiada 15-letni staż pedagogiczny oraz że niebawem obroni pracę magisterską:
- • od [...] sierpnia 1982 r. do [...] grudnia 1983 r. była zatrudniona jako organistka w Parafii w L.,
- • od [...] lutego 1984 r. do [...] czerwca 1984 r. była nauczycielem muzyki w Szkole Podstawowej Nr [...] w P.,
- • od [...] września 1985 r. do [...] sierpnia 1986 r. pracowała jako nauczyciel w Przedszkolach Nr [...] i [...],
- • od [...] września 1986 r. do [...] lutego 1990 r. pracowała jako organistka i katechetka w Parafii w L.
- • od [...] września 1991 r. do [...] sierpnia 1992 r. pracowała jako katechetka w Szkole Podstawowej Nr [...] w P.,
- • od [...] września 1993 r. do [...] sierpnia 1994 r. była zatrudniona jako katechetka w Szkole Podstawowej Nr [...] w P.,
- • od [...] września 1994 r. do chwili obecnej jest nauczycielem religii w Szkole Podstawowej Nr [...] w L. Zwróciła uwagę, że wskutek zmiany przepisów jej status zawodowy znacznie się pogorszył i obecnie ma status nauczyciela stażysty. Po wielu latach pracy zrównano ją z nauczycielami rozpoczynającymi pracę zawodową. Podkreśliła, że ta sytuacja jest dla niej dotkliwa także z tego względu, że była katechetą jeszcze przed wprowadzeniem religii do szkół i ten okres faktycznie pozostaje bez wpływu na jej status zawodowy. Podniosła, że wielokrotnie była wizytowana i jej praca była oceniana pozytywnie.
Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa oraz art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 19, poz. 239 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], którą odmówił L. B. zwolnienia z obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
Organ w uzasadnieniu podał, że nie spełnia ona wszystkich wymogów formalno-prawnych określonych w powołanym art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, a mianowicie nie przedstawiła wymaganych ocen pracy, o których mowa w tym przepisie, a ponadto na dzień [...] kwietnia 2000 r. nie legitymowała się dyplomem ukończenia studiów wyższych. Bezspornym jest bowiem w sprawie, że na ten dzień, posiadała jedynie absolutorium [...] w P. o ukończeniu w latach 1981-1986 pięcioletnich studiów teologicznych dla osób świeckich. Tytuł magistra na Wydziale [...] Uniwersytetu im. [...] w P. uzyskała w dniu [...] września 2003 r. W ocenie organu, L. B. nie spełnia również warunku dotyczącego wymaganego okresu wykonywania nieprzerwanie, w pełnym wymiarze zajęć, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, pracy pedagogicznej w szkole. Wprawdzie jest ona zatrudniona na stanowisku nauczyciela religii nieprzerwanie od [...] września 1994 r., jednak nie jest to okres pracy wykonywanej zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, ponieważ kwalifikacji do zajmowania takiego stanowiska nie posiadała, w świetle postanowień art. 10 ust. 2 pkt 7 ustawy – Karta Nauczyciela, w ówczesnym brzmieniu (Dz. U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm. j.t.).
Minister nie zgodził się ze stanowiskiem [...] Kuratora Oświaty, zawartym w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2008 r., pozytywnie opiniującym wniosek, zgodnie z którym skarżąca spełnia warunek posiadania wymaganej oceny pracy i uzyskała wyróżniającą ocenę merytoryczną, ustaloną w trakcie wizytacji kanonicznej w dniu [...] grudnia 1999 r., zaś Dyrektor Szkoły nie dopełnił obowiązku wydania karty oceny. Wskazał, iż w ówczesnym stanie prawnym, kryteria oraz szczegółowe zasady i tryb dokonywania oceny pracy nauczycieli nie zawierały regulacji dopuszczających przyjęcie, że w przypadku niedopełnienia przez dyrektora szkoły obowiązków w zakresie dokonania oceny pracy, nauczyciel taką ocenę posiada. Podkreślono, że ocena merytoryczna nauczyciela religii, ustalona przez właściwą władzę kościelną, nie jest tożsama z oceną pracy dokonywaną przez dyrektora szkoły.
Organ podkreślił, że skoro uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego w trybie określonym w powołanym art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela ma charakter wyjątkowy, bowiem jest to możliwe w szczególnie uzasadnionych wypadkach, podstawową przesłanką, choć niewystarczającą, ubiegania się o takie szczególne potraktowanie jest bezwzględne spełnienie przez nauczyciela ubiegającego się o przyznanie tego stopnia zawodowego wszystkich wymogów formalno-prawnych określonych w tym przepisie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. B. wniosła o uchylenie decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] czerwca 2008 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa, art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz art. 10 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela – w brzmieniu obowiązującym w 1996 r. Ponadto zarzuciła naruszenie § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i organizowania religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. Nr 36, poz. 155). Podniosła także zarzut naruszenia § 1 ust. 1 pkt 2 i § 4 Porozumienia pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski oraz Ministrem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii (Dz. Urz.
MEN Nr 6, poz. 21). Wyjaśniła, że organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji pominął fakt, że w świetle obowiązującego w 1996 r. art. 10 ust. 2 pkt 7 powołanej ustawy – Karta Nauczyciela, już w tymże roku 1996 przysługiwał jej status nauczyciela mianowanego. Skoro więc ówczesny jej pracodawca zaniedbał obowiązku nadania jej tego stopnia awansu zawodowego, to w tej sytuacji zachodzą przesłanki do uznania jej przypadku, jako przypadku szczególnego w rozumieniu art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela.
Wyjaśniła także, że w świetle powołanych przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. oraz Porozumienia pomiędzy Episkopatem Polski a Ministrem Edukacji Narodowej, na dzień 5 kwietnia 2000 r. legitymowała się odpowiednim przygotowaniem teologicznym, czego dowodem jest rekomendacja biskupia do nauki religii w szkole.
W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 374/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] czerwca 2008 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, wniesionej od tego wyroku przez organ, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1413/09 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania (...).
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie można zarzucić Ministrowi Edukacji Narodowej, iż w decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. nie zastosował się do wskazań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 238/07 w przedmiocie opinii dotyczącej zwolnienia z odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadania stopnia nauczyciela mianowanego, wydanego wskutek wyroku uchylającego Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 318/06, ponieważ stosując się do wskazówek tego Sądu, zwrócono się do Wydziału [...] Uniwersytetu im. [...] w P. o zajęcie stanowiska w kwestii Statusu [...] w P., ustalając, że w dniu [...] kwietnia 2000 r. L. B. nie posiadała kwalifikacji wymaganych do zajmowania stanowiska nauczyciela religii w szkole podstawowej w szczególności dlatego, że nie posiadała dyplomu ukończenia studiów, a jedynie poświadczenie o uzyskaniu absolutorium.
Natomiast tytuł magistra skarżąca uzyskała dopiero w dniu [...] września 2003 r. Minister Edukacji Narodowej w zaskarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. wskazał, że poświadczenie o uzyskaniu absolutorium nie stanowi dokumentu potwierdzającego przygotowanie katechetyczno – pedagogiczne w rozumieniu § 3 ust. 2 powołanego Porozumienia, zaś skierowanie do nauczania religii w danej szkole – wydane przez właściwego biskupa diecezjalnego – świadczy o posiadaniu przygotowania teologicznego, nie zastępuje natomiast dokumentów stwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczyciela religii.
Również fakt traktowania pracownika dla celów płacowych jako osoby posiadającej wyższe wykształcenie, nie przesądza – zdaniem organu – o posiadaniu przez tegoż pracownika takiego wykształcenia. W konsekwencji organ uznał, że okres pracy wykonywanej przez skarżącą na stanowisku nauczyciela religii nie był okresem pracy wykonywanej zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższych rozważań, nie można uznać, że w zaskarżonej decyzji organ pominął kwestię, że po roku 1990 L. B. została skierowana przez władze kościelne jako nauczyciel religii w szkole podstawowej, przy akceptacji władz oświatowych i nadal tam pracuje, co zasugerował Sąd pierwszej instancji. To, że nadal pracuje w szkole na powyższych warunkach nie oznacza bowiem, że posiada kwalifikacje zawodowe określone w § 3 ust. 2 Porozumienia pomiędzy Konferencją Episkopatu a Ministrem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli religii. Takie skierowanie do nauczania przez odpowiednie władze jest bowiem uprawnieniem a nie obowiązkiem tychże władz, nie można zatem tych pojęć stosować zamiennie.
NSA w konkluzji, dochodząc do wniosku, że stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest sporny, zobowiązał Sąd I instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, do dokonania oceny zgromadzonych materiałów dowodowych.
Pismem z dnia 15 września 2010 r. L. B. ponownie zwróciła się do WSA w Warszawie o: - uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, iż nosi ona cechy dowolności, - stwierdzenie, że nie podlega ona wykonaniu oraz - przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej, organ nie zebrał w sprawie całego materiału dowodowego, dopuszczając się naruszenia reguł art. 7, 9, 77 § 1, 8, 107 § 3 kpa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpatrując skargę L. B. pod tym kątem, Sąd stwierdził, że Minister Edukacji Narodowej, podejmując zaskarżoną decyzję, dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia, co daje podstawę do jej uwzględnienia.
Istota sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy skarżąca spełniała warunki do zwolnienia jej z obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadania stopnia nauczyciela mianowanego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela. Przepis ten stanowi, że minister do spraw oświaty i wychowania, na wniosek nauczyciela złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2002 r., po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może zwolnić z obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego oraz nadać stopień nauczyciela mianowanego, zatrudnionemu w szkole nauczycielowi, który w dniu 5 kwietnia 2000 r. był zatrudniony w szkole w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć oraz spełniał obowiązujące w tym dniu warunki wymagane do zatrudnienia na podstawie mianowania, określone w art. 10 ust. 2 punkty 1 do 5 i pkt 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Zgodnie z treścią tego ostatniego przepisu, stosunek pracy z nauczycielem był nawiązywany na podstawie mianowania, jeżeli nauczyciel spełniał następujące warunki:
- 1. posiadał obywatelstwo polskie,
- 2. posiadał pełną zdolność do czynności prawnych,
- 3. korzystał z praw publicznych,
- 4. nie toczyło się przeciwko niemu postępowanie karne lub o ubezwłasnowolnienie,
- 5. posiadał wymagane kwalifikacje do zajmowania danego stanowiska,
- 7. bezpośrednio przed mianowaniem wykonywał nieprzerwanie, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, pracę pedagogiczną w szkole w pełnym wymiarze zajęć, co najmniej przez 3 lata i w tym okresie uzyskał dwie oceny co najmniej wyróżniające, na zasadach i w trybie określonym w art. 6a lub bezpośrednio przed mianowaniem wykonywał nieprzerwanie, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, pracę pedagogiczną w szkole w pełnym wymiarze zajęć przez 4 lata i na koniec czwartego roku pracy uzyskał co najmniej ocenę dobrą.
Zdaniem Sądu, skarżąca w dniu 5 kwietnia 2000 r. posiadała kwalifikacje zawodowe do nauczania religii w szkole podstawowej, gdyż spełniała wymagania określone w przepisie § 4 Porozumienia pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski oraz Ministrem Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 1993 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii, obowiązującym w dniu 5 kwietnia 2000 r., stosownie, do którego nauczyciele religii zatrudnieni w dniu wejścia w życie Porozumienia, którzy przygotowanie do nauczania religii uzyskali w instytutach i na kursach katechetycznych oraz legitymują się świadectwem dojrzałości - posiadają kwalifikacje w rozumieniu niniejszego Porozumienia. L. B. w dniu wejścia w życie Porozumienia, tj. 1 września 1993 r. była zatrudniona w charakterze nauczyciela religii (katechety) w Szkole Podstawowej nr [...] w P., uzyskała przygotowanie do nauczania religii i legitymowała się świadectwem dojrzałości.
Przygotowanie do nauczania religii potwierdza dokument wystawiony w dniu [...] października 1986 r. przez Dziekana [...] w P. o ukończeniu w latach 1981 - 1986 pięcioletnich studiów teologicznych dla świeckich i uzyskaniu absolutorium. Zgodnie z wyjaśnieniami Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu im. [...] w P. z dnia [...] listopada 2007 r., w świetle statutu [...] pięcioletnie studia kończył egzamin z całości teologi (lex universa teologia). Pozytywny wynik tego egzaminu był warunkiem udzielenia absolutorium. Jako poświadczenie tego faktu studenci otrzymywali kartę absolutoryjną, która uprawniała do starania się o skierowanie przez władzę kościelną do pracy w katechezie parafialnej do 1990 r. (czyli do roku wprowadzenia nauki religii do szkół).
Należy stwierdzić, że użyte w § 4 Porozumienia "przygotowanie do nauczania religii" nie jest pojęciem tożsamym z "przygotowaniem katechetyczno-pedagogicznym", określonym w przepisie § 3 ust. 2 tych przepisów. Rozróżnienie tych pojęć to zabieg celowy wynikający z charakteru przejściowego tego przepisu, regulującego status nauczycieli religii, którzy przygotowanie do nauczania religii uzyskali przed wydaniem przepisów określających wymogi kwalifikacyjne w tym także przed wprowadzeniem religii do szkół.
Warto zwrócić uwagę, że w przepisach kolejnego Porozumienia pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski oraz Ministrem Edukacji Narodowej, zawartego w dniu 6 września 2000 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli religii (Dz. Urz. Nr 4 poz. 20), przepis § 5 (odpowiadający zakresowi regulacji dotychczasowego § 4) radykalnie odmienił sytuację tych osób, przewidując, że nauczyciele religii zatrudnieni w dniu wejścia w życie porozumienia, tj. 6 września 2000 r., którzy legitymują się świadectwem dojrzałości i ukończyli instytut wyższej kultury religijnej, studium katechetyczne lub kursy katechetyczne mogą nauczać religii w przedszkolach i szkołach, o których mowa w § 2 do dnia 31 sierpnia 2006 r.
Nie można przyjąć także, że skarżąca nie spełnia na dzień 5 kwietnia 2000 r. warunku określonego w pkt 7 ust. 2 art. 10 Karty Nauczyciela, przewidującego posiadanie wymaganej oceny pracy.
Jak wynika z niezakwestionowanych ustaleń dokonanych przez [...] Kuratora Oświaty w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2008 r., pozytywnie opiniującym wniosek L. B., wymieniona wystąpiła do Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr [...] w L. z wnioskiem o dokonanie oceny pracy w celu uzyskania mianowania. W dniu [...] grudnia 1999 r. wizytacja kanoniczna ustaliła dla niej ocenę pracy wyróżniającą.
Zdaniem Sądu, stanowisko zajęte w tym postanowieniu przez Kuratora, co do skutków niezrealizowania przez Dyrektora Szkoły obowiązku wydania oceny pracy skarżącej w terminie 3 miesięcy od daty zgłoszenia przez nią wniosku, znajduje upoważnienie w przepisie art. 9h ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, który nadaje mu, jako organowi nadzoru pedagogicznego uprawnienia nadzorcze nad czynnościami podejmowanymi w postępowaniu o nadanie nauczycielom stopnia awansu zawodowego. Brak realizacji przez dyrektora szkoły obowiązków nałożonych obowiązującymi przepisami prawa i niewydanie oceny pracy zgodnie z obowiązującą procedurą nie może wpływać niekorzystnie na status zawodowy nauczyciela. Skoro nauczyciel ze swej strony podjął wszystkie możliwie działania prawne, zmierzające do podjęcia przez dyrektora szkoły procedury jego opiniowania, to tym samym nie może on ponosić negatywnych skutków jego zaniedbań w tej kwestii. W takiej sytuacji obciążanie odpowiedzialnością nauczyciela za działania (brak działań) dyrektora szkoły w zakresie powierzonych mu zadań pozostawałoby w kolizji z zasadą praworządnego państwa.
Reasumując w rozpoznawanej sprawie należało przyjąć, że L. B. wypełnia przesłanki określone w art. 7a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. – o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, ponieważ w dniu [...] kwietnia 2000 r. była zatrudniona w Szkole Podstawowej Nr [...] w pełnym wymiarze zajęć i spełniała obowiązujące w tym dniu warunki wymagane do zatrudnienia na podstawie mianowania, określone w art. 10 ust. 2 pkt 1-5 i pkt 7 ustawy – Karta Nauczyciela.
Mając powyższe na względzie, Minister Edukacji Narodowej ponownie rozpoznając wniosek skarżącej z dnia [...] września 2002 r. oceni, czy jej sytuacja jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem do nadania bądź odmowy nadania stopnia nauczyciela mianowanego z pominięciem obowiązku odbycia stażu i postępowania egzaminacyjnego.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.