Uzasadnienie
W toku postępowania sądowego skarżący C. P. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wskazał, że nie osiąga dochodów, posiada nieruchomość, która nie może być jeszcze wynajmowana – brak umowy na dostawę wody, pełni funkcje Prezesa Zarządu lecz bez umowy o pracę, ponosi wyłącznie niezbędne koszty wyżywienia ok [...] zł miesięcznie. Ponadto ujawnił, że posiada dom o powierzchni [...] m2, i działkę o powierzchni [...] m2.
Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 17 kwietnia 2015 r., zwrócił się do skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów określających jego sytuację majątkową to jest oświadczenia, w jakiej wysokości uzyskuje środki na codzienne utrzymanie, wobec wskazania, że nie uzyskuje żadnych dochodów, oświadczenia o stałych, niezbędnych kosztach utrzymania – należy określić z jakiego tytułu są ponoszone i w jakiej wysokości, ewentualnie wszelkich innych oświadczeń oraz kopii dokumentów, z których wynika jego aktualna trudna sytuacja finansowa, w tym oświadczenie o sytuacji rodzinnej, o sytuacji związanej z prowadzeniem działalności gospodarczej, oświadczenia, czy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakim zakresie, oświadczenia, czy uzyskuje dochody z posiadanej nieruchomości, np. tytułem najmu. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie ma sposobu na określenie wysokości środków pozyskiwanych na utrzymanie, gdyż mamy do czynienia ze sprzecznością i niepewnością, a wynik jest uzależniony od rezultatów sporów.
Wskazał, że ponosi stałe środki na utrzymanie koszty energii [...] zł, żywności [...] zł, inne koszty około [...] zł. Wskazał, że nie ma nikogo na utrzymaniu, działalność gospodarcza, którą prowadzi dotychczas nie przynosi profitów finansowych, ale sytuacja ma się odmienić już w przyszłym roku.
Rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na wstępie zaznaczyć należy, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej jako p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na sytuację majątkową, stan rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konsekwencją powyższego faktu jest to, że przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez wnioskodawcę okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jeszcze raz podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata lub radcy prawnego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy.
W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (nie budzące wątpliwości) dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Analiza danych zawartych w aktach sprawy prowadzi do wniosku, iż złożone przez C. P. oświadczenie nie pozwala na dostateczną ocenę jego sytuacji majątkowej i tym samym ustalenie czy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić. Stanowisko takie jest w szczególności konsekwencją zrealizowania w określony sposób wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów. Oświadczenie to nie pozwala na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, jest niepełne i niejasne, nie wynika z niego jakimi środkami pieniężnymi strona dysponuje, trudno również wywnioskować jak długo wnioskodawca pozostaje bez stałego dochodu.
Jeszcze raz podkreślić należy, że strona chcąc, aby jej wniosek został rozpoznany merytorycznie ma obowiązek jego dokładnego i prawidłowego wypełnienia formularza, gdyż nie ulega wątpliwości, że wyjaśnienie kwestii związanych z jej sytuacją majątkową, stosownie do treści art. 246 p.p.s.a., ciążyło na stronie. Z obowiązku tego skarżący nie wywiązał się. Natomiast dane, które są zawarte w formularzu nie są wystarczające dla oceny sytuacji majątkowej strony.
W rezultacie należało uznać, że skarżący nie wykazał, jakim obciążeniem dla jego gospodarstwa domowego będzie uiszczenie kosztów sądowych i pokrycie wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Tylko bowiem na podstawie zestawienia łącznej kwoty dochodu z łączną kwotą wydatków można ustalić, pozostającą do dyspozycji skarżącego kwotę środków pieniężnych (ewentualnie jej brak), a w dalszej konsekwencji ocenić, czy skarżący może wydatkować tę kwotę na poczet kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Ponadto w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy znajduje się oświadczenie o niezatrudnianiu i niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym, natomiast w piśmie z dnia 30 kwietnia 2015 r., wnioskodawca wskazuje, że współpracuje z jednym z mecenasów.
Wobec zatem niewykonania nałożonego na skarżącego przez ww. przepisy obowiązku, co utrudniało ocenę jego sytuacji majątkowej na podstawie powołanych przepisów i art. 258 § 1 i 2 pkt 7 powołanej ustawy postanowiono jak w sentencji.