Uzasadnienie
Decyzją z dnia 2 listopada 1992 r. nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej w L. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia 30 września 1992 r. nr (...), rozwiązującą za wypowiedzeniem stosunek pracy z Danielą K., uznając, że decyzja ta jest zgodna z prawem.
Daniela K. zaskarżyła decyzję z dnia 2 listopada 1992 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie art. 40 i art. 41 Kp oraz art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych z uwagi na rozwiązanie z nią jako przewodniczącą zarządu zakładowej organizacji związkowej umowy o pracę bez zgody tego zarządu.
Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 22 grudnia 1992 r., (...) oddalił skargę powołując się na wyrażone w doktrynie oraz w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1991 r. I PZP 33/91, poglądy, że obrona stosunku pracy członka zarządu zakładowej organizacji związkowej nie dotyczy sytuacji, w której osiągnął on wiek emerytalny. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w ustawie z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych nastąpiło swoiste ograniczenie ochrony działaczy związkowych gwarantowanej przez poprzednie przepisy, co przemawia za utrzymaniem dotychczasowej wykładni.
Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy i Polityki Socjalnej, zarzucając mu rażące naruszenie art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych.
Minister Pracy podniósł, że przepis ten nie zawiera odesłania do przepisów kodeksu pracy zawierających ograniczenia zasady konsultacji ze związkami zawodowymi w odniesieniu do pracowników, którzy osiągnęli wiek emerytalny. Nastąpiła tym samym zmiana stanu prawnego skutkująca rozszerzenie kompetencji organizacji związkowych. Powinno to spowodować odejście od dotychczas przyjmowanej wykładni zakresu ochrony członka zarządu zakładowej organizacji związkowej, który osiągnął wiek emerytalny.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./ w razie nabycia prawa do emerytury na podstawie przepisów dotyczących ogółu pracowników, może nastąpić rozwiązanie w drodze wypowiedzenia stosunku pracy z urzędnikami państwowymi mianowanymi. Jednakże według art. 16 tej ustawy nie narusza to przepisów dotyczących szczególnej ochrony pracowników w zakresie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy. Jednym z takich przepisów, ustanawiających szczególną ochronę stosunku pracy, jest art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych /Dz.U. nr 55 poz. 234/, przewidujący w ust. 1, że pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej ani wypowiedzieć, ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu.
Ponieważ jest niesporne, że Daniela K. była przewodniczącą zarządu zakładowej organizacji związkowej, występujący w sprawie problem sprowadzał się do pytania, czy nabycie przez urzędnika mianowanego prawa do emerytury na podstawie przepisów dotyczących ogółu pracowników uchyla ochronę wynikającą z przepisu art. 32 ust. 1 ustawy związkowej.
Organy administracji i Naczelny Sąd Administracyjny odpowiedziały twierdząco na to pytanie. Jest to stanowisko niesłuszne. Już w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 22 listopada 1991 r. I PZP 33/91 /nie publ./ Sąd Najwyższy podkreślił, że tylko w czasie obowiązywania ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych /t.j. Dz.U. 1985 nr 54 poz. 277 ze zm./ zakład pracy mógł wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi będącemu członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej, jeżeli pracownik ten osiągnął wiek emerytalny. To wyraźne ograniczenie tezy uchwały wyłącznie do ustawy związkowej z dnia 8 października 1982 r. wynikało z faktu, że Sąd Najwyższy orzekał już po wejściu w życie nowej ustawy związkowej, a opierał wykładnię na specyficznej konstrukcji prawnej ustawy z dnia 8 października 1982 r., która nie została przyjęta przez nową ustawę. W ustawie z dnia 8 października 1982 r. ochronę członka zarządu zakładowej organizacji związkowej wprowadzał art. 39 ust.
- Jednakże ust. 2 tego artykułu stanowił, że ochronny przepis ust. 1 nie narusza art. 40 kodeksu pracy. Odesłanie do tej normy kodeksu pracy, a poprzez nią do przepisów art. 38 i art. 39 Kp, prowadziło do wykładni zawartej w tej uchwale, czyli do uznania, że osiągnięcie wieku emerytalnego uchyla ochronę przewidzianą w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych.
Jak już stwierdzono, nowa ustawa nie powtórzyła takiej regulacji i w żadnym zakresie co do ochrony stosunku pracy działaczy związkowych przed wypowiedzeniem tzw. definitywnym czy rozwiązaniem nie odsyła do kodeksu pracy. Stanowi więc wyczerpującą regulację w tym zakresie. Tym samym nie ma podstaw prawnych do twierdzenia, że omawiana ochrona jest uchylona w wypadku osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego lub nawet nabycia prawa do emerytury. Ta właśnie zmiana przepisów jest decydująca dla rozważanego zagadnienia, a nie zmiana charakteru ochrony działaczy związkowych, która we wszystkich wypadkach jest obecnie względna /wymagana jest zgoda organu związkowego/. Można oceniać, że jest to pewne osłabienie ochrony, lecz nie ma to żadnego znaczenia dla analizowanego problemu. Wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii należy więc uznać za chybione. Tak samo należy ocenić pogląd, że ochrona działacza związkowego przed rozwiązaniem stosunku pracy mimo osiągnięcia wieku emerytalnego byłaby tworzeniem przywileju sprzecznego z art. 1 i art. 67 ust. 2 Konstytucji, a zwłaszcza /jak należy domniemywać/ z zasadą równości praw obywatelskich. W ogólności ochrona działaczy związkowych przed rozwiązaniem stosunku pracy jest swoistym przywilejem. Nikt jednak nie kwestionuje, że jest ona usprawiedliwiona koniecznością zapewnienia odpowiedniej pozycji wobec pracodawcy, umożliwiającej nieskrępowane i niezależne pełnienie funkcji związkowych. Ochrona ta jest w swoim zakresie taka, jaką ustanawia ją przepis art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Jak wyżej wykazano, nie wprowadza on żadnego ograniczenia ochrony ze względu na osiągnięcie wieku emerytalnego przez chronionego pracownika. Oczywiście, odróżnia to działacza związkowego od innych pracowników, ale na normalnych zasadach funkcjonowania tego przepisu. Osiągnięcie wieku emerytalnego w trakcie umownego stosunku pracy jest okolicznością uzasadniającą rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem. Zakład pracy może, ale nie musi, rozwiązać umowę o pracę w takiej sytuacji. Tak samo więc członek zarządu zakładowej organizacji związkowej jest chroniony przed rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem zarówno w wypadku zaistnienia jednej z przyczyn to uzasadniających, jaką jest osiągnięcie wieku emerytalnego, jak i w wypadku zaistnienia jakiejkolwiek innej przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie. W stosunku do urzędników mianowanych art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./ również stwarza jedynie możliwość rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy w wypadku nabycia prawa do emerytury. Rozwiązanie stosunku pracy nie następuje więc z mocy prawa ani nie istnieje obowiązek urzędu dokonania takiego rozwiązania. Interpretacja, że jeden z wypadków pozwalających na rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem mianowanym uchyla szczególną ochronę, musiałby prowadzić do przyjęcia, że ochrona ta jest wyłączona także w pozostałych wypadkach wymienionych w art. 13 ust. 1 tej ustawy. Jest to oczywiście niemożliwe, gdyż całkowicie eliminowałoby działanie i sens normy art. 16 tej ustawy. W konsekwencji należy uznać, że przepis art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych nie tworzy żadnych nieuzasadnionych przywilejów i w żadnym zakresie nie narusza Konstytucji, a zwłaszcza zasady równości obywateli wobec prawa. Konkludując, należy stwierdzić, że nabycie przez urzędnika państwowego mianowanego prawa do emerytury na podstawie przepisów dotyczących ogółu pracowników /art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych - Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./ nie uchyla ochrony przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych /Dz.U. nr 55 poz. 234/. Prowadzi to do uznania zasadności rewizji nadzwyczajnej i konieczności uchylania na podstawie art. 422 par. 1 Kpc w zw. z art. 211 Kpa zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz poprzedzającej go decyzji organu drugiej instancji. Należało także stwierdzić, na podstawie art. 207 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 156 ust. 1 pkt 2 Kpa, nieważność decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 30 września 1992 r. w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy. Decyzja ta rażąco narusza prawo, gdyż została wydana z pominięciem szczególnej ochrony stosunku pracy, ustanowionej w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych w zw. z art. 16 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Stwierdzenie nieważności decyzji rozwiązującej stosunek pracy z mianowanym urzędnikiem państwowym powoduje przywrócenie go do pracy na poprzednich warunkach oraz w wypadku jej podjęcia obowiązek wypłaty wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy /art. 45 par. 1 i art. 47 par. 1 Kp w zw. z art. 5 Kp/. W wypadku Danieli K., będącej pracownicą szczególnie chronioną, będzie to wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy, zgodnie ze zdaniem drugim art. 47 par. 1 Kp.
Wobec powyższego, na podstawie powołanych przepisów, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.