Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 72/21

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2020 r. (nr[...]) Wójt Gminy L. - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej "k.p.a."), art. 17, art. 20 ust. 1, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 47 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej jako "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) – odmówił przyznania J. G. (zwanemu dalej także "stroną", "skarżącym", "wnioskodawcą") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – A. G..

W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r. podkreślając, że celem świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W dniu 29 lipca 2020 r. wpłynął do organu wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką - A. G., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z jednoczesnym uchyleniem decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna. Niepełnosprawność A. G. powstała w wieku 76 lat - na podstawie orzeczenia z dnia 12 września 2012 r. ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 7 kwietnia 2010 r. Ponadto stwierdzono, że A. G. jest wdową i zamieszkuje sama.

Organ wskazał, że na podstawie wniosku z dnia 19 maja 2014 r. ustalono stronie prawo do zasiłku dla opiekuna na okres od dnia 1 lipca 2013 r. na stałe. Stwierdzono także, że od dnia 1 października 2011 r. do dnia 26 października 2012 r. strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ojcem. Zaprzestanie sprawowania opieki nastąpiło z powodu śmierci osoby wymagającej opieki. Od dnia 30 października 2012 r. z tytułu sprawowania opieki nad matką - A. G. przyznano Panu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które zostało uchylone z dniem 30 czerwca 2013 r., bowiem decyzja przyznająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła na mocy art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) z dniem 1 lipca 2013 r. Dlatego też na podstawie wniosku z dnia 19 maja 2014 r. przyznano stronie prawo do zasiłku dla opiekuna od dnia 1 lipca 2013 r. na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Organ stwierdził, że na podstawie posiadanej dokumentacji ostatnie zatrudnienie J. G. ustało w XI/2001 r. Opiekę nad ojcem sprawował od X/2011 r., zaś opiekę nad matką sprawuje od X/2012 r.

W związku ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w dniu 20 sierpnia 2020 r. przeprowadzono wywiad z A. G., z którego wynika że syn - J. G.:

1. - przyjeżdża do niej co drugi dzień (zamieszkuje w pobliskiej miejscowości);
2. - robi zakupy;
3. - wykonuje porządki w mieszkaniu oraz w obejściu (kosi trawę, obsiewa i uprawia ogródek);
4. - w razie konieczności zapewnia matce dowóz do lekarza i na niezbędne badania, zamawia wykupuje leki;
5. - jest zawsze, kiedy matka potrzebuje nagłej pomocy.

Organ stwierdził, że w związku z powyższym został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. osoba wymagająca opieki - A. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś syn - J. G. jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Wnioskodawca mieści się w kręgu osób uprawnionych wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W niniejszej sprawie nie został jednak spełniony warunek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - powstania niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, co uniemożliwia przyznanie świadczenia, ponieważ niepełnosprawność powstała u A. G. w wieku 76 lat.

Organ jednocześnie zwrócił uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), za niezgodny z Konstytucją RP uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Należy jednak zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny nie orzekł, że cały ww. przepis jest niekonstytucyjny. W uzasadnieniu do ww. Wyroku Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie określił jaki jest jego skutek wejścia w życie: "Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa.

Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki".

Odnosząc się zatem do skutków ww. wyroku organ podkreślił, że to sam Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie je wskazał w uzasadnieniu do ww. wyroku:

1. - orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego;
2. - wskazał, że wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy;
3. - stwierdził, że wyrok nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
4. - wskazał, że wyrok nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.

Ponadto Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził w ww. wyroku, że "wykonanie niniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia dodatkowych działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa".

Organ stwierdził, że na dzień wydania decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany omawianego przepisu i wciąż on obowiązuje. Zgodnie natomiast z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. W związku z powyższym przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

Po rozpoznaniu odwołania strony decyzją z dnia 17 listopada 2020 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że problematyka związana z ustalaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została uregulowana w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, przywołując treść art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b u.ś.r.

Organ wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złożonego przez J. G. wynika, iż wnioskodawca jest synem A. G., urodzonej [...] 1934 r. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 12 września 2012 r. A. G. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności - na stałe; stwierdzono, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7.04.2010 r., ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zatem - jak wynika z ww. orzeczenia - niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku 76 lat.

Zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, z uwagi na datę powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Ponadto organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż w jego ocenie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś jej syn jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Odnosząc się do powyższych konstatacji organu I instancji, Kolegium nie podzieliło zasadności argumentacji dotyczącej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyjaśniając, że obecnie kształtująca się linia orzecznicza, na podstawie wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) - z jego punktu 2. sentencji, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - wywodzi, że istotą tak podjętego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W związku z tym, przyjmuje się, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, a to z kolei przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, a zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Ocenia się, że derogacja ujęta w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

Innymi słowy, organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) maja obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium, tj. wieku w którym powstała niepełnosprawność.

W tym zakresie organ I instancji błędnie zatem przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium wskazało jednak, że nie podziela stanowiska organu I instancji zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do spełnienia warunku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wprawdzie wnioskodawca, jako syn osoby wymagającej opieki, wymienionej we wniosku z dnia 29 lipca 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, należy do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i mieści się w kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak nie jest to jedyna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustanowiono bowiem szereg innych przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką w nim wskazaną jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę bądź jej niepodejmowaniem w tymże celu.

Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia pracy lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania permanentnej opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1032/11). Rozmiar tej opieki musi być natomiast na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Kolegium zwróciło także uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będą podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki (tak wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06; z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 558/11; z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 101/12 oraz z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).

Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Uszczegóławiając, przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej tę opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy a sprawowaną przez niego opieką nad matką. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca był ostatnio zatrudniony prawie 19 lat temu i po tym czasie nie podejmował już zatrudnienia. Do akt załączono świadectwa pracy, z których wynika, że J. G. był zatrudniony w okresie od 2.08.2001 r. do 31.08.2001 r. oraz w okresie od 10.09.2001 r. do 9.11.2001 r. w pełnym wymiarze czasu pracy.

Natomiast z przywołanego wcześniej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że niezdolność matki wnioskodawcy - A. G. do samodzielnej egzystencji istniała od 2010 r. Stąd nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tymi zdarzeniami. W tych okolicznościach w ocenie Kolegium niepodejmowanie pracy przez wnioskodawcę nie ma realnego, faktycznego i bezpośredniego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką i nie jest na nią ukierunkowane.

Z przedstawionych akt sprawy, w tym z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 sierpnia 2020 r. nie wynika również, by rozmiar i zakres opieki wymuszał na wnioskodawcy rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ I instancji ustalił, że A. G. (lat 86) mieszka w N. S., przy ul. [...]. Jest osobą schorowaną, choruje na cukrzycę i nadciśnienie, ok. 10 lat temu przeszła operację biodra. Porusza się samodzielnie, czasami przy pomocy kul łokciowych, samodzielnie przygotowuje posiłki, samodzielnie też wykonuje czynności związane z higieną osobistą. Wnioskodawca - J. G. (lat 62) opiekuje się matką od ok. 2012 r., wcześniej od 2011 r. opiekował się ojcem, który zmarł 26 października 2012 r. W ramach opieki robi zakupy, porządki w mieszkaniu i obejściu (kosi trawę, obsiewa i uprawia ogródek), zawozi matkę do lekarza na wizyty i badania, zamawia i wykupuje leki, załatwia sprawy urzędowe.

Wnioskodawca nie mieszka razem z matką, zamieszkuje w pobliskiej miejscowości w P., ul. [...]. Oświadczył, że do matki przyjeżdża co drugi dzień, a powyższe potwierdziła również matka. Z ustaleń wynika także, że A. G. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie bądź przy pomocy kul, samodzielnie też przygotowuje posiłki i wykonuje czynności związane z higieną. Czynności związane z opieką nad osobą niepełnosprawną to: zawożenie do lekarza i na badania, zamawianie i wykupywanie recept, robienie zakupów.

W ocenie Kolegium czynności wskazane przez wnioskodawcę nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu w opiekę nad osobą niepełnosprawną, by nie można było podjąć zatrudnienia. Wnioskodawca nie wykonuje stałej, codziennej opieki, przyjeżdża do matki co drugi dzień, a jej zakres nie wyklucza podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że opieka o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. sprzątaniu, robieniu zakupów, koszeniu trawy czy uprawianiu ogródka, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.

W ocenie Kolegium na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Dlatego też brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nieaktywnością zawodową wnioskodawcy a wymogiem sprawowania nad matką opieki przesądza o niespełnieniu przesłanki do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Ta okoliczność zadecydowała, że świadczenie pielęgnacyjne J. G. nie przysługuje. Z uwagi na to, że - jak wykazano wyżej - odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna, choć z innych względów niż wskazał to organ I instancji w uzasadnieniu pierwszoinstancyjnej decyzji, Kolegium postanowiło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

J. G. zaskarżył ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1/ naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni, a mianowicie art 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej oraz celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Kolegium, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, podczas, gdy taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego czy też niepodejmowanie pracy;

2/ naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 79a § 1 i 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności niemożności podjęcia zatrudnienia przez skarżącego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, dowolne uznanie z pominięciem prawomocnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, że matka skarżącego nie wymaga całodobowej opieki, a czynności podejmowane przez skarżącego polegają wyłącznie na prowadzeniu gospodarstwa domowego a nie opieki na chorą, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalania organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że decyzje organów, a przede wszystkim organu II instancji, wykazują na określone deficyty w zakresie ustalenia, wyjaśnienia i końcowej oceny prawnej stanu faktycznego sprawy na tle przesłanek materialnoprawnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., dlatego należy stwierdzić, iż naruszono art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., których zakres i stopień co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności skarżący wskazał, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawnia do stwierdzenia, iż ustawodawca uzależnił prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od faktu legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym uznał za konieczne, ażeby ocena stanu zdrowia osoby wymagającej opieki była dokonywana przez wyspecjalizowany organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest, że organy administracji orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni ocenić stan zdrowia osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. Ustawodawca na użytek regulacji zawartej w u.ś.r. w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 w pkt 21 u.ś.r. sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez którą rozumie się: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wskazany przepis art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. odsyła zatem do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Nadto, wydane na podstawie art. 6c ust. 9 tej ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (dalej zwane "rozporządzeniem"), w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Zgodnie z § 29 ust. 2 rozporządzenia przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Z § 29 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia wynika, że w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności wystarczające jest takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje, że osoba wymagająca opieki zależna jest od otoczenia w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz kontaktach ze środowiskiem w związku z czym zachodzi konieczność sprawowania opieki i osoba taka wymaga wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W myśl zaś powołanego wyżej § 29 ust. 2 rozporządzenia dla uznania, że opieka i pomoc w pełnieniu ról społecznych ma charakter długotrwały konieczne jest jej sprawowanie przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie skarżącego, tylko i wyłącznie taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na uwadze w tym wypadku organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 81/20 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 482/20).

Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywanie opieki nieustannie. i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19).

Zatem istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19).

W ocenie skarżącego uwadze nie może umknąć także cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r., a więc przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W związku z tym wykładnia celowościowa przepisów u.ś.r. będzie tu miała pierwszeństwo przed wykładnią językową, mającą swe umocowanie w Konstytucji RP. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie i konsekwentnie wskazywał, że przywołane przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2397/18).

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącego na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego legitymowała się prawomocnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu tego orzeczenia jednoznacznie wskazano, że A. G. jest osobą o naruszonej sprawności organizmu, wymagającą w celu pełnienia ról społecznych, długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zatem przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono, m.in. sprawność psychofizyczną jej organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych i konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby.

Zatem, w świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki lub pomocy innej osoby, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie może negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą oraz konieczności udzielania jej pomocy, określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. W związku z tym nie zasługuje na akceptację pogląd Kolegium, według którego zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką i rodzaj udzielanej jej pomocy, nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze pracy. To stwierdzenie pozostaje w oczywistej sprzeczności z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika jednoznacznie konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organy nie są uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia lekarskiego.

Poza tym, jak wynika z powołanego wyżej § 29 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia wśród czynności, przy wykonywaniu których uznano za konieczne udzielanie wsparcia osobie z naruszoną sprawnością organizmu przez opiekuna, wymieniono nie tylko czynności samoobsługowe, ale również prowadzenie gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący tego rodzaju czynności wykonuje, chociaż organy administracji uznały, że są to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, część z nich nie jest wykonywana codziennie (sprzątanie, robienie zakupów, koszenie trawy czy uprawianie ogródka). Pomoc i wsparcie w rozumieniu art. 29 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia nie zawsze musi oznaczać, że osoba wymagająca opieki jest we wszystkim wyręczana i nie wykonuje wszystkich czynności samodzielnie. Wystarczające jest, że naruszenie sprawności organizmu jest tego rodzaju, że przy ich wykonywaniu konieczna jest pomoc i wsparcie innej osoby.

Skarżący podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Okoliczność, że świadczenie to ma być formą wsparcia rodziny i nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy.

Istotnie zatem przez rezygnację z zatrudnienia w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Rzeczywiście więc chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

W związku z powyższym nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywania opieki "bez przerw"' i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Mając na uwadze powyższe okoliczności skarżący wskazał, ze organy przy wydawaniu kontrolowanych decyzji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów praw materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, dlatego zasadne jest ich uchylenie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021, poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny Sądu skarżący uczynił decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 u.ś.r. szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce lub ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Sądu zestawiając okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy ze wskazaną regulacją prawną organy orzekające prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki.

Z materiału dowodowego sprawy, w tym zwłaszcza z wywiadu środowiskowego z dnia 20 sierpnia 2020 r. w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcia przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Z przedmiotowego wywiadu wynika, że matka skarżącego ma 86 lat i choruje na cukrzycę oraz nadciśnienie. Jest osobą chodzącą z ograniczoną sprawnością fizyczną, bowiem czasami chodzi przy pomocy kul łokciowych (10 lat temu przeszła operację biodra a obecnie uskarża się na drugie), która wszelkie czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej oraz przygotowywaniem posiłków wykonuje samodzielnie. Opieka skarżącego nad matką sprawowana jest regularnie (co drugi dzień) i polega na robieniu zakupów, porządków w mieszkaniu i obejściu, koszeniu trawy, obsiewie i uprawie ogródka, zawożeniu do lekarza na wizyty i badania, zamawianiu i wykupie leków oraz załatwianiu spraw urzędowych.

W ocenie Sądu konieczny zakres rozmiar w powiązaniu z faktycznym okresem sprawowanej przez skarżącego opieki na matką nie wskazuje na to, by skarżący – na słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy – zmuszony był do rezygnacji bądź niepodejmowania z tego powodu zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Zarówno stwierdzony podczas wywiadu środowiskowego aktualny stan zdrowia matki skarżącego i koniecznych (oczekiwanych) czynności opiekuńczych, jak również charakter podejmowanych w związku z tym przez skarżącego "czynności opiekuńczych", wskazuje na to, że podejmowane przez niego rzeczywiste czynności związane z opieką nad matką nie są czynnościami tak zintensyfikowanymi i absorbującymi czasowo, by mogły uniemożliwiać skarżącemu (opiekunowi) podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W istocie czynności te, składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, porządków, załatwianie wizyt lekarskich i spraw urzędowych), nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Z ustaleń poczynionych przez organ I instancji bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy (co drugi dzień) opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Nie kwestionując stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności jej wsparcia przez skarżącego (do czego skarżący jest zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić za organem odwoławczym a wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze, że sama (wynikająca li tylko z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) konieczność sprawowania opieki nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd wskazuje, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Należy nadto zauważyć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: z 2020 r., poz. 426 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia, a ściślej mówiąc niepodejmowaniem obecnie przez skarżącego zatrudnienia, nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka skarżącego posiada znaczny stopień niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 12 września 2012 r., nr [...]), to nie sposób jednak przyjąć, aby skarżący z uwagi na czasokres czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, a także ich konieczny zakres (biorąc pod uwagę stwierdzoną podczas wywiadu środowiskowego w istocie samodzielność matki w realizacji typowych czynności dnia codziennego), rzeczywiście nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Należy pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być zatem rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12).

Mając powyższe na uwadze Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze stwierdzając, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu, rozmiaru i czasu sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką i kwestii związanych z jej stanem zdrowia i możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu - zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. - że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił wniesioną skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd wydał wyrok w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zd. 2 p.p.s.a., zgodnie z którym wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi, a także na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Uznać należało, że aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadnia przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).