Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie O. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 882/15 odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W tej sytuacji zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 grudnia 2015 r. wezwano działającego w sprawie pełnomocnika do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 60.227,00 zł. W odpowiedzi na powyższe skarżący po raz kolejny złożył wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi nadal z żoną, córką ([...] lat) i pasierbem ([...] lat). Wszyscy utrzymują się z dochodów skarżącego, które wynoszą 1.355,69 zł netto, poza S. D. (pasierbem), który posiada własne źródła utrzymania w kwocie 1.355,69 zł netto. Wydatki, które zobowiązani są ponosić oszacował w następujący sposób: raty zaciągniętego kredytu (1.200,00 zł), podatek od nieruchomości (120,00 zł), energia elektryczna (400,00 zł), gaz (160,00 zł).
W oświadczeniu o posiadanych składnikach majątku wymienił: nieruchomość w K. (miejscowość S.), dom o pow. [...] m2 i nieruchomość w miejscowości R., których jest współwłaścicielem w 1/3 części. Jednocześnie wskazał, że majątek ten zabezpieczony został na potrzeby postępowania upadłościowego poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego (vide: postanowienie SR w C. z dnia [...] r. sygn. [...]). Ponieważ pismem z dnia 19 stycznia 2016 r. tymczasowy nadzorca sądowy wystąpił o przedłużenie terminu sporządzenia sprawozdania finansowego - ogólnego zawnioskowano o rozpoznanie sprawy w przedmiocie zwolnienia z kosztów po 26 stycznia 2016 r. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano postanowienia z dnia [...] r. o ogłoszeniu upadłości Sp. z o.o. A i zabezpieczeniu majątku O. S., sprawozdanie finansowe – ogólne tymczasowego nadzorcy sądowego z dnia 14 grudnia 2015 r. dotyczące Spółki z o.o.
A i uzupełnienie sprawozdania z dnia 15 lutego 2016 r. dotyczące B O. S. Ponadto przedłożono zarządzenie z dnia 10 grudnia 2015 r. wydane przez SR w C. w przedmiocie zwrotu wniosku B spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i wspólnicy spółki komandytowej w K. o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. Dodatkowo nadesłano informację z ZUS potwierdzającą, że za żonę skarżącego nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (vide: pismo z dnia 22 lutego 2016 r.), zaświadczenie z PUP, z którego ustalono, że żona skarżącego w chwili obecnej nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, informacje PIT-11 za 2015 r. o dochodach i pobranych zaliczkach wystawione dla O. S. przez Sp. z o.o. A oraz przez C Sp. z o.o. dla S. D., zaświadczenia o zatrudnieniu skarżącego i jego pasierba w Sp. z o.o. C za wynagrodzeniem 1.083,89 zł netto (O. S. - magazynier) i 1.355,69 zł netto (S. D. – prezes zarządu), dokumenty wskazujące na wysokość ponoszonych wydatków obejmujących dzierżawę zbiornika (135,00 zł), energię elektryczną (419,73 zł), podatek rolny (261,60 zł), raty kredytu (1.123,29 zł).
Według złożonego przez pasierba oświadczenia kontynuuje on naukę na Uniwersytecie [...] w trybie zaocznym, a opłata za semestr wynosi 2.200,00 zł plus opłaty za telefon i internet (200,00 zł), ubezpieczenie pojazdu (700,00 zł) oraz pozostałe koszty utrzymania.
Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W szczególności zwrócił uwagę na trudny do wytłumaczenia fakt, że skarżący i jego rodzina ponoszą większe wydatki niż osiągnięte.
Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że skarżący i jego rodzina korzystają z pomocy osób trzecich. Ponadto podkreślił, że ogłoszenie upadłości przez A sp. z o.o. oraz zwrot wniosku o ogłoszenie upadłości B sp. z o.o. i wspólnicy sp. k. stanowią nowe okoliczności przemawiające za przyznaniem prawa pomocy.
W świetle powyższego zarządzeniem sprawozdawcy z 9 maja 2016 r. skarżący został wezwany ponownie uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 255 p.p.s.a.) w szczególności poprzez:
- - nadesłanie wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków posiadanych przez skarżącego, jego żonę i pasierba obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takich wyciągów (w związku z zajęciem) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku;
- - wskazanie danych osób udzielających skarżącemu i jego rodzinie pomocy finansowej, zakresu i rodzaju tejże pomocy oraz poparcie w miarę możliwości tej kwestii pisemnymi oświadczeniami tychże osób.
W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego nadesłał poświadczone za zgodność z oryginałem odpisy następujących dokumentów
- - oświadczenie żony skarżącego, że nie posiada ona rachunku bankowego i pozostaje na utrzymaniu męża
- - oświadczenie S. D., że w miarę możliwości pomaga on rodzinie w utrzymaniu
- - dowody uiszczenia opłat za media na nazwisko skarżącego i spłat zaciągniętego kredytu
- - wykaz wpłat gotówkowych dokonywanych z rachunku bakowego pasierba wnioskodawcy.
Ponadto pełnomocnik skarżącego poinformował Sąd, że skarżący od dnia 20 kwietnia 2016 r. jest pozbawiony wolności w związku za tymczasowym aresztowaniem na okres 3 miesięcy w prowadzonej przeciwko niemu sprawie karnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, odtąd p.p.s.a.) (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.
W tym miejscu należy jednak zauważyć, że wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane wcześniej postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy należy zaliczyć – mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, Lex nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania.
Odnosząc powyższe rozważania prawne do rozpoznawanej sprawy przyjąć należy, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie, jednakże tylko w zakresie należnego na chwilę obecną wpisu od skargi.
Okoliczność tymczasowego aresztowania skarżącego (do dnia 19 lipca 2016 r.), stanowiąca nową okoliczność, oznacza, że w chwili obecnej nie osiąga on żadnych przychodów. Ponadto orzeczenie upadłości A sp. z o.o. sprawia, że udziały, jakie skarżący posiada w tej spółce, trudno uznać za źródło jego potencjalnego przychodu. Powyższy wniosek można odnieść także do spółki komandytowej, której wspominana wyżej spółka z o.o. jest komplementariuszem.
W świetle powyższego oraz w obliczu faktu, że żona skarżącego nie pracuje, nie osiąga dochodu i nie dysponuje rachunkiem bankowym (na co wskazuje jej oświadczenie, w obliczu braku przeciwnych dowodów uznane za wystarczające), jedyną osobą pozostającą w gospodarstwie domowym skarżącego, osiągającą dochody jest jego pasierb, S. D. Z kolei na podstawie zestawienia dokonywanych przez tego ostatniego wpłat gotówkowych przyjąć należy, że nie obraca on na co dzień znacznymi środkami finansowymi.
Ponieważ jednak wskazana sytuacja ma charakter tymczasowy i wiąże się z aresztowaniem skarżącego, dlatego też Sąd uznał za stosowne przyznać skarżącemu prawo pomocy jedynie w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi. W chwili obecnej nie sposób przewidzieć, czy sytuacja majątkowa skarżącego nie ulegnie zmianie a zwolnienie skarżącego tylko z wpisu od skargi w sposób wystarczający zapewni mu realizację prawa do sądu.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.