Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 sierpnia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy w sprawie odmowy przyznania E. H. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. S. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138§1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570).
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżąca złożyła w dniu 3 grudnia 2019 r. do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. S., pozostającą w związku małżeńskim ze Z. S., który w toku postępowania administracyjnego reprezentował skarżącą jako jej pełnomocnik.
Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 8 listopada 1999 roku wynika, że M. S. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, orzeczenie zostało wydane na stałe, a niepełnosprawność datuje się od 8 listopada 1999 roku. W aktach sprawy zalega również orzeczenie z dnia 9 lipca 2015 r., w którym stwierdzono, że M. S. legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie to, jak wskazano w jego uzasadnieniu, zostało wydane w celu uzyskania przez M. S. karty parkingowej. Mąż M. S. – Z. S. legitymuje się natomiast orzeczeniem z dnia 12 lutego 2001 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka z matką, ojcem, mężem oraz córką (urodzoną w 2011 r.). M. S. jest osobą schorowaną, niepełnosprawną, jednak czynności samoobsługowe tj. poruszanie się, spożywanie posiłków, korzystanie z toalety wykonuje samodzielnie. W pozostałych czynnościach higienicznych pomaga jej córka. Skarżąca pierze, sprząta, przygotowuje posiłki, robi zakupy, rozdziela lekarstwa, pilnuje terminów wizy lekarskich.
Decyzją z dnia [...] 2020 r. Wójt Gminy odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia celem opieki nad matką.
Decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta Gminy i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W oświadczeniu z dnia 4 maja 2020 r. skarżąca wskazała, że w ramach opieki nad matką przygotowuje i podaje posiłki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, pomaga w czynnościach życiowych. Skarżąca oświadczyła, że opiekuje się matką całą dobę i z tego powodu nie może podjąć innej pracy
Decyzją z dnia [...] 2020 r., [...] Wójt Gminy orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. matką – M. S. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca pobierała do 30 listopada 2019 r. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, z dniem 1 grudnia 2019 r. zrezygnowała z tego świadczenia. Organ ustalił, że w sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie może ono być przyznane skarżącej ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności.
Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania:
- - art. 17 ust. b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;
- - błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma znaczenie dla oceny wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego;
- - art. 6,7, 8, 9, 77§1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.
Decyzją z dnia 12 sierpnia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Wójta Gminy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że nie podziela wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. przyjętej przez organ I instancji. W ocenie Kolegium, sam fakt, że osoba pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wyklucza przyznania świadczenia na rzecz innego krewnego. W ocenie organu II instancji, jeżeli drugi małżonek nielegitymujący się znacznym stopniem niepełnosprawności nie może sprawować opieki z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, wówczas możliwe jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innemu krewnemu.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna w celu sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem przyznawane nie za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Świadczenie nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodów. Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu. Organ ustalił, że zakres opieki, której wymaga M. S. nie ma charakteru tego rodzaju, aby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z pracy zawodowej.
M. S., mimo niepełnosprawności jest w stanie, choć w ograniczonym zakresie, poruszać się, spożywać posiłki, korzystać z toalety. Nie jest bowiem osobą obłożnie chorą i nie wymaga stałego dozoru opiekuna. W rezultacie, Kolegium przyjęło, że z przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż skarżąca nieprzerwanie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego:
- - art. 17 ust. 1a oraz ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na wąskim, a jednocześnie literalnym przyjęciu, tj. w oderwaniu od celu, jaki na tle regulacji ustawy powinien przyświecać interpretacji rzeczonej normy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z automatu nie przysługuje osobie uprawnionej będącej jedynym zstępnym osoby wymagającej opieki mogącym sprawować należytą opiekę, jeżeli żyjący małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy tymczasem właściwa wykładnia w/w normy, tj. wykładnia teleologiczna, systemowa oraz funkcjonalna skłania do wniosku, iż omawiane świadczenie należy się uprawnionemu, o ile współmałżonek osoby wymagającej opieki ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie zapewnić należytej opieki tej osobie;
- - art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie ziściła się potrzeba realizacji obowiązku osoby zobowiązanej w dalszej kolejności (skarżąca) wobec stwierdzenia, iż uzyskanie świadczenia od osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (współmałżonek osoby wymagającej opieki) jest niemożliwe względnie połączone z nadmiernymi trudnościami;
- - art. 76 § 1, art. 77 §1 oraz art. 81a § 1 k.p.a. poprzez pominięcie znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy dokumentacji medycznej, w tym dokumentów zgromadzonych w ramach postępowań przed ZUS, których stroną była matka skarżącej, oraz odmówienia nadania orzeczeniom organów oraz lekarzy orzeczników znaczenia mocy urzędowej, zaniechanie uwzględnienia treści rzeczonej dokumentacji w zakresie, w jakim dotyczy stanu zdrowia oraz okresu stwierdzenia stopnia i rodzaju niepełnosprawności, a przy tym okresu na jaki został orzeczony, zaś przy uwzględnieniu, iż w sprawie mogły zaistnieć niedające się usunąć wątpliwości – zaniechanie rozstrzygnięcia na korzyść skarżącej;
- - przepisów prawa procesowego: art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez działanie wbrew zasadzie praworządności, zasadzie zaufania obywateli do władzy publicznej, przy jednoczesnym niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, dowolną ocenę zgromadzonych dowodów, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że: ojciec skarżącej, będący współmałżonkiem osoby wymagającej opieki, przez wzgląd na ujawnione dysfunkcje związane z przebytym wypadkiem oraz ogólny stan zdrowia jest w stanie sprawować opiekę nad swoją małżonką adekwatną do schorzeń, na które cierpi osoba wymagająca opieki, podczas gdy właściwa a jednocześnie zobiektywizowana ocena stanu faktycznego uzasadnia w pełni tezę, iż współmałżonek ten nie jest zdolny do wypełnienia obowiązku sprawowania opieki w przedmiotowym stanie faktycznym; z jednej strony niepełnosprawność i ogólny stan zdrowia matki skarżącej oraz współmałżonka osoby wymagającej opieki uzasadnia sprawowanie opieki w niepełnym wymiarze, zaś z drugiej strony skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, a opiekę sprawować po godzinach pracy, lub sprawować ją naprzemiennie z ojcem (współmałżonkiem osoby wymagającej opieki), podczas gdy poddając wnikliwej analizie jego stan zdrowia, dysfunkcje na podłożu ortopedycznym, kardiologicznym, internistycznym oraz poznawczym w kontekście konkretnych szczególnych potrzeb jego małżonki jako osoby wymagającej opieki na tle dysfunkcji jej małżonka prowadziłoby do tego, iż matka skarżącej pozostałaby de facto bez należytej opieki; skarżąca ma traktować korzystanie ze świadczenia pielęgnacyjnego jako zastępcze źródło dochodu, podczas gdy z całokształtu okoliczności, które należy poddać głębokiej analizie i nadać im właściwe znaczenie stosownie do reguł zawartych w art. 77§1 i 80 k.p.a. wynika niezbicie, iż biorąc pod uwagę jej środowisko domowe, fakt zamieszkiwania z mężem i dziećmi oraz rodzicami legitymującymi się orzeczeniami o niepełnosprawności, rodzajem nabytych przez nich schorzeń i dysfunkcji uniemożliwiających wzajemne sprawowanie opieki, braku obiektywnych możliwości sprawowania tej opieki przez rodzeństwo skarżącej, nie sposób inaczej zapewnić należytej opieki matce skarżącej, jak tylko w wyniku działań skarżącej w systemie całodobowym; w komentowanym stanie faktycznym brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą z koniecznością opieki nad osobą tego wymagającą a przy tym zaniechanie przez organ II instancji ustalenia rzeczywistych rozmiarów i rodzajów schorzeń rodziców skarżącej oraz zignorowanie faktu, iż zakres świadczeń wymaganych dla jej matki oraz częstotliwość zaistnienia konieczności pilnej interwencji w przedmiocie świadczeń opiekuńczych przy zwykłych czynnościach życia codziennego wymaga stałej obecności w budynku mieszkalnym, w którym przebywa oraz koncentrowania uwagi na pomocy również w prostych czynnościach, których zakres i skala wzrasta wraz z upływem czasu, a przy tym pominięcie tej osobliwej a mającej istotny wpływ na treść orzeczenia okoliczności, że skarżąca nie tylko sprawuje opiekę na rzecz swojej matki, co również wykonuje szereg czynności opiekuńczych dla swojego ojca, a współmałżonka osoby wymagającej opieki, podczas gdy właściwa ocena całokształtu materiału dowodowego skłania do wniosku, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów na okoliczność predyspozycji zdrowotnych ojca skarżącej. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami.
W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie niespornym jest, że matka skarżącej M. S. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek Z. S. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Niesporną okolicznością jest również, że M. S. porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki i korzysta z toalety. Skarżąca natomiast sprząta w mieszkaniu, przygotowuje posiłki, zrobi zakupy, pilnuje terminów wizyt lekarskich oraz pomaga matce w czynnościach higienicznych. W gospodarstwie skarżącej mieszkają jeszcze, ojciec skarżącej Z. S. oraz mąż skarżącej, który utrzymuje się z prac dorywczych i córka w wieku lat dziesięciu. W niniejszej sprawie sporne jest natomiast czy możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a równocześnie w ocenie skarżącej ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki, a także czy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a opieką nad matką istnieje związek przyczynowy.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przywołanych wyżej przepisów ustawy wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Wypada również zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, w rezultacie nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Słusznie organ II instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA).
Sąd podziela pogląd, że podstawową przesłanką warunkującą uwzględnienie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jest niemożność podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą takiej opieki wymagającą. Przesłanka ta musi być spełniona niezależnie od tego, czy chodzi o stałą opiekę, czy pomoc innej osobie. W każdej indywidualnej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).
Trzeba wskazać, że zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Mając na względzie stan zdrowia M. S. istniejący w chwili wydawania decyzji przez organ II instancji, w świetle którego M. S. samodzielne się porusza po mieszkaniu, spożywa posiłki, ubiera się oraz korzysta z łazienki, równocześnie uwzględniając charakter czynności podejmowanych przez skarżącą (robienie zakupów, przygotowanie posiłków, wykupywanie lekarstw, pilnowanie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach higienicznych, rozdzielanie lekarstw), słusznie organy przyjęły, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niepełnosprawność skarżącej nie jest tego rodzaju, aby wymagała ona nieustannej opieki, co więcej w domu jest również ojciec skarżącej, dziesięcioletnia córka, a także pracujący dorywczo mąż, którzy mogą podać M. S. posiłek, coś do picia, czy w razie potrzeby wezwać pomoc. Słusznie przyjęło również Kolegium, że czynności polegające na robieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, sprzątaniu, czy organizacji wizyt lekarskich, nie wymagają rezygnacji z pracy, ponieważ mogą być wykonywane przed lub po powrocie z pracy.
Leki można również przygotować do zażycia z wyprzedzeniem. Wskazać należy, że sama skarżąca oświadczyła, że podjęcie zatrudnienia uzależnia od przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, równocześnie na propozycję pomocy ze strony organu w postaci świadczenia usług opiekuńczych, uznała ją za niepotrzebną, chyba że stan matki się pogorszy (k. 14 wywiadu środowiskowego). Co więcej, skarżąca jest osobą młodą (34 – letnią), a jej pozycja na rynku pracy, jak wynika z wywiadu środowiskowego pozostaje bierna.
Potwierdza to ustalenia organów, że aktualny stan zdrowia M. S. powoduje, że nie wymaga ona całodobowej, czy całodziennej opieki. Z tego też względu organy prawidłowo ustaliły brak zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad matką M. S. Sąd nie podziela jednak przyjętej w zaskarżonej decyzji wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., w świetle której nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej fakt, że M. S. pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Sąd wskazuje, że nieprawidłowa wykładnia art. 17 ust. 1 a u.ś.r. nie miała jednak wpływu na wynik sprawy, z tego względu nie stanowiła podstawy uchylenia decyzji w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 a p.p.s.a.
W ocenie Sądu pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (tak słusznie m.in: wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 599/20, 24 lutego 2021r., I OSK 2392/20, 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, CBOSA). Ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 a u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.
Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.
W ocenie Sądu, za taką wykładnią przemawiają nie tylko dyrektywy wykładni językowej, ale również celowościowej i systemowej. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (tak NSA w wyroku z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20, CBOSA).
Należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19, CBOSA). O dowolności oceny można byłoby mówić wyłącznie w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20, CBOSA). Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie może sprowadzać się do samej tylko polemiki z ustaleniami poczynionymi w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu, do odmiennej oceny materiału dowodowego, lecz winien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle norm prawnych, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego dopuściły się organy.
W realiach niniejszej sprawy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy w oparciu o dowody z dokumentów – wniosek skarżącej, orzeczenia o niepełnosprawności, dokumentację medyczną, a także wywiad środowiskowy i oświadczenia skarżącej, a zawarte w skardze zarzuty stanowią wyłącznie polemikę z dokonaną przez organy I i II instancji oceną dowodów.
Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ (por. wyrok NSA z 28.08.2020 r., I GSK 199/18, CBOSA). Podkreślić równocześnie należy, że dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji (por. wyrok NSA z 17.11.2020 r., II GSK 737/20, CBOSA). Sąd nie przeprowadził dowodu uzupełniającego z przedłożonych przez skarżącego dokumentów, ponieważ nie było to potrzebne dla dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Mając na względzie powyższe oraz fakt, że Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu organów I i II instancji naruszeń, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.