Uzasadnienie
Zaskarżoną przez A. Z., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt SKO.SR/4111/721/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy N. z dnia 17 maja 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. Z. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia z dnia 17 maja 2022 r., znak: [...], Burmistrz Miasta i Gminy N. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, posiadającą orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 28 stycznia 2020 r.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przywołał przepisy mające w sprawie zastosowanie.
Organ wskazał - powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - że brak spełnienia warunku określonego w tym przepisie powoduje, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem – jak wynika z treści dołączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności - niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 18 roku życia i po ukończeniu 25 roku życia.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, które wynikły z nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 29 marca 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, posiadającą orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 14 kwietnia 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 28 stycznia 2020 r.
Do akt sprawy dołączono oświadczenie skarżącej z dnia 29 marca 2022 r. w którym podała, że wcześniej ok. 1,5 roku pracowała na umowę zlecenia jako szkoleniowiec, tj. w okresie maj 2020 - luty 2022, ale od momentu pogorszenia się stanu zdrowia matki, tj. od marca 2022 r., nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej, nawet dorywczej.
Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca wraz ze swoją rodziną (mąż i dwójka dzieci) zamieszkuje wspólnie z matką i sprawuje opiekę nad matką polegającą na przygotowywaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, sprzątaniu, dbaniu o higienę, zawożeniu w razie potrzeby do lekarza lub na badania.
Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stąd też nie można przyjmować, że organy administracji są bezwzględnie związane orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w tym znaczeniu, że orzeczenie tej treści w powiązaniu z oświadczeniem członka rodziny o rezygnacji z zatrudnienia czy niepodejmowaniu zatrudnienia i sprawowaniu opieki, automatycznie stanowią o wykazaniu i spełnieniu przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nawet orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie są wystarczającymi przesłankami do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"), przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.
Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, przez jak długi okres czasu skarżąca pozostawała wcześniej w zatrudnieniu, w szczególności brak jest świadectw pracy, jak też innych dokumentów poświadczających okresy zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Z oświadczenia skarżącej wynika bowiem jedynie, że pracowała na umowę zlecenia w okresie maj 2020 - luty 2022, zaś od marca 2022 r. zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad matką.
Niezależnie od powyższego, zdaniem Kolegium, zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie jest taki, który uzasadniałby rezygnację z aktywności zawodowej czy niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Większość czynności przedstawionych przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 29 marca 2022 r. stanowi bowiem według Kolegium zwykłe czynności dnia codziennego, związane w szczególności z funkcjonowaniem całej rodziny skarżącej (gotowanie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, itp.), a nie wyłącznie z opieką nad matką. Kolegium zaznaczyło, że matka skarżącej jest osobą samodzielną ruchowo, wymagającą niewątpliwie pomocy w codziennym funkcjonowaniu, tym niemniej w ocenie Kolegium nie wymagającą pomocy całodobowej, stałej i we wszystkich podstawowych czynnościach dnia codziennego. Matka skarżącej jest osobą przewlekle chorą (depresja, demencja, nadciśnienie i inne choroby wieku starczego), ma 82 lata.
Przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, jak też towarzyszenie w wizytach lekarskich czy przy badaniach - na który to zakres opieki powołuje się skarżąca - nie stanowi tego rodzaju czynności, które wykluczałyby podjęcie zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej.
Kolegium podkreśliło, że przygotowywanie posiłków, jak też robienie zakupów, sprzątanie, pranie itp., są to zwykłe czynności dnia codziennego, wykonywane również przez osoby pracujące zawodowo nawet w pełnym wymiarze czasu pracy i nie stanowią tego rodzaju zajęć, które dyskwalifikowałoby kontynuowanie zatrudnienia czy uzasadniałyby jego niepodejmowanie. Nadto zakres czynności nie stanowi również czynności ściśle związanych z osobą niepełnosprawną i jej szczególnymi potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności. Czynnościami wynikającymi z niepełnosprawności, czy nawet z podeszłego wieku osoby wymagającej opieki, będzie pomoc w czynnościach higienicznych i podawanie leków, tym niemniej w ocenie Kolegium nie można przyjąć, aby pomoc w takim wymiarze uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Z kolei towarzyszenie w wizytach lekarskich czy przy badaniach, zdaniem Kolegium nie jest na tyle częstą formą pomocy, bowiem nie należy do codziennych obowiązków, aby możliwe było przyjęcie, że uniemożliwia opiekunowi wykonywanie pracy zarobkowej czy uzasadnia jej niepodejmowanie.
Nadto jak ustalono, skarżąca ma siedmioro rodzeństwa, które posiada własne rodziny, w tym dzieci w wieku szkolnym, pracuje zawodowo. Dwie siostry i brat strony od lat przebywają i pracują za granicą. Okoliczności wskazane przez skarżącą jako uniemożliwiające pozostałemu rodzeństwu sprawowanie opieki nad matką nie oznaczają jednak, że pozostałe dzieci wymagającej opieki są zwolnione z obowiązku alimentacyjnego o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zdaniem Kolegium posiadanie własnych rodzin przez pozostałe dzieci wymagającej opieki, jak też pozostawanie przez nich w zatrudnieniu bądź wykonywanie innej pracy zarobkowej, czy też zamieszkiwanie od wielu lat za granicą, nie są w żadnym wypadku okolicznościami wyłączającymi obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodzica znajdującego się w trudnej sytuacji i wymagającego opieki.
Kolegium wskazało, że opieka sprawowana nad chorą matką skarżącej może zostać zapewniona w różny sposób, w tym także poprzez skorzystanie z usług opiekuńczych i opłacenie tych usług przez wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki, bez konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej przez którekolwiek z nich. Rezygnacja z zatrudnienia czy innej aktywności zawodowej winna być bowiem poprzedzona wykorzystaniem wszelkich innych możliwości zapewnienia opieki osobie bliskiej tej opieki wymagającej, a niewątpliwie w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna ma kilkoro dzieci, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodzica i żadne z nich z tego obowiązku nie jest zwolnione.
Zdaniem Kolegium, w takiej sytuacji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z rodzeństwa, rezygnującemu z aktywności zawodowej i sprawującemu nad rodzicem opiekę osobiście, stanowiłoby poniekąd zwolnienie z obowiązku alimentacyjnego pozostałe dzieci osoby wymagającej opieki i przejęcie tego obowiązku przez państwo poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła SKO w Krakowie:
- - naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- - rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż w zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej nie tkwią kwalifikowane wady skutkujące stwierdzeniem nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie stwierdził też naruszenia ani przepisów prawa materialnego, ani procesowego skutkujące ich uchyleniem.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżącą), a opieka sprawowana jest nad matką, która jak wynika z akt administracyjnych, legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 14 kwietnia 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 28 stycznia 2020 r.
Wobec tego w pełni zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, które zasadnie podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że za błędne uznać należało stanowisko organu pierwszej instancji, iż w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to mogło to stanowić podstawę do odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć bowiem pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.
Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji istotnie było nieprawidłowe.
Pomimo powyższego, zdaniem Sądu, nieuzasadnione są zarzuty skarżącej postawione orzekającym organom w skardze.
Sąd nie dopatrzył się po pierwsze – naruszenia przez organy przepisów postępowania – artykułów: 7 i 77 § 1, oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką. W konsekwencji podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie nie są uzasadnione.
Sąd nie podziela argumentacji Kolegium, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie miało związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. To, że jak podniosło Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, przez jak długi okres czasu skarżąca pozostawała wcześniej w zatrudnieniu, gdyż w szczególności brak jest świadectw pracy, jak też innych dokumentów poświadczających okresy zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, zaś z oświadczenia skarżącej wynika jedynie, że pracowała na umowę zlecenia w okresie maj 2020 - luty 2022, nie może mieć prawnej doniosłości. Nawet w sytuacji, gdy w orzeczeniu Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 14 kwietnia 2020 r., wskazano, że ze względu na stan zdrowia matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od dnia 28 stycznia 2020 r., to decydujące znaczenie ma bowiem okoliczność, że od marca 2022 r. skarżąca zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad matką z uwagi na pogorszenie się jej stanu zdrowia.
Od tego więc momentu czasowego skarżąca nie podejmowała dalszej pracy zarobkowej nie z własnej woli, lecz ze względu okoliczność mającą znaczenie dla treści rozstrzygnięcia w tej sprawie – mianowicie konieczności sprawowania opieki nad matką. Podnieść należy, że nie ma w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania, które ustanawia określony termin złożenia żądania o przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia. Można to uczynić w każdym czasie, ważne jest jednakże, by rezygnacja, czy niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, miały związek ze koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Podzielić natomiast należało dokonaną ocenę przez Kolegium, że zakres czynności opiekuńczych, jakie skarżąca wykonuje przy matce, nie są tego rodzaju iż wykluczają zupełnie podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Nic w tej kwestii nie zmienia treść orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 14 kwietnia 2020 r., w którym wskazano, że matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Zasadnie podniosło Kolegium, że przygotowanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą – to czynności, które nie odbiegają od wykonywanych przez osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujących zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, iż ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.
Również pracy tej nie wykluczają takie czynności opiekuńcze jak np. robienie zakupów, realizacja wypisanych recept, sprzątanie mieszkania, gotowanie czy pranie.
Istotnie, z ustaleń przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego w dniu 11 maja 2022 r. wynika, że co prawda matka skarżącej jest osobą poruszającą się za pomocą balkonika i przy wsparciu osób bliskich, dotkniętą chorobami wieku starczego m. in. takich jak: miażdżyca, czy nadciśnienie tętnicze, wymaga też zakładania pampersów, cierpiącą na demencję i depresję, to pomimo tego nie można było rzeczywiście uznać, że ten stan zdrowia matki skarżącej całkowicie wykluczał możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez skarżącą, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd dostrzega i zdaje sobie sprawę z trudności w opiece sprawowania opieki przez skarżącą nad matką, która niewątpliwie wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu, zwłaszcza z uwagi na swoje schorzenia. Tym niemniej trafnie oceniło Kolegium, że zważywszy nawet na demencję matki skarżącej i związane z tym zdarzające się okoliczności nie poznawania najbliższych osób, czy zapominania się, jak podnosiła w wywiadzie środowiskowym i pismach skarżącą, nie można było uznać, że matka jej wymaga pomocy całodobowej, stałej, a więc w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nawet jeżeli matka skarżącej wymaga pomocy we wszystkich podstawowych czynnościach dnia codziennego, to nie w takim zakresie, który by w ogóle przekreślał możliwość jakakolwiek pracy zarobkowej skarżącej choćby nawet tej w formie realizacji umów zlecenia, tak jak to czyniła skarżącą jak poprzednio.
Ponadto, jak ustaliły orzekające organy, oprócz skarżącej, wymagająca opieki matka, ma jeszcze siedmioro dzieci, które posiadają własne rodziny, w tym dzieci w wieku szkolnym, pracują zawodowo. Jak ustaliły organy dwie siostry i brat skarżącej od lat przebywają i pracują za granicą. Trafnie podniosło Kolegium, że okoliczności wskazane przez skarżącą jako uniemożliwiające pozostałemu rodzeństwu sprawowanie opieki nad matką nie oznaczają jednak, iż pozostałe rodzeństwo skarżącej jest zwolnione z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.r.o.).
Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22, opubl. w CBOSA, w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki.
Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.
Okoliczności te mają zatem zdaniem Sądu znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W niniejszej sprawie niepełnosprawna ma siedmioro dzieci (nie licząc skarżącej), i wbrew temu co podniosła skarżąca, nie zostało wykazane aby nie były one w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nie części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo, stosownie do postanowień art. 140 § 1 k.r.o. Zwrócić bowiem należy uwagę, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualne zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA). Tego zatem aspektu nie sposób pominąć w kontroli legalności podjętych w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rozstrzygnięć organów administracji publicznej.
Prawidłowa była zatem ocena Kolegium zakresu i charakteru czynności opiekuńczych.
Nie można zatem skutecznie zarzucić w tym wypadku organom naruszenia przepisów artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., gdyż zebrały wystarczający materiał dowodowy do podjęcia rozstrzygnięcia, ustaliły wszystkie niezbędne okoliczności dla załatwienia sprawy.
Kolegium, działające jako organ odwoławczy, mogło skorzystać z kompetencji do odmiennej oceny zebranego, co podkreślić należy w wystarczający sposób do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, materiału dowodowego, niż to uczynił organ pierwszej instancji. W sytuacji, gdy materiał dowodowy jest kompletny i nie wymaga uzupełnienia, organ odwoławczy ma nie tylko obowiązek korygowania wad prawnych, ale może też dokonać odmiennej od organu pierwszej instancji oceny zebranego materiału dowodowego.
Zasadne jest stanowisko, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, a tak jest w tej sprawie, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co do zasady praca zawodowa nie jest obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z tego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, gdyż jego realizacja nie musi polegać na osobistych staraniach. Może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak słusznie podniosło Kolegium, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Kolegium władne było zatem, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. kompetencji i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.