Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 października 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania D. S. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 1583,00 zł od dnia 1 czerwca 2020 r. w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą – S. S. ur. [...] 1977 r., która legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu jej do pierwszej grupy inwalidów z dnia 16 października 1996 r. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 15 czerwca 2020 r. skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad siostrą. We wniosku wskazał, że siostra jest niepełnosprawna od urodzenia, wymaga pomocy i opieki, a rodzice nie są w stanie zapewnić jej opieki ze względu na stan zdrowia. Skarżący wskazał, że został zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia, aby pomóc rodzicom zaopiekować się siostrą.
Decyzją z dnia [...] 2020 r., nr [...] Wójt Gminy orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wysokości 1583, 00 zł od dnia 1 czerwca 2020 r. w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą, która legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów. W uzasadnieniu decyzji organ przyjął, że negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie warunków u.ś.r. Zgodnie z treścią wywiadu środowiskowego rodzice S. S. żyją, chorują, ale nie mają orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, a więc nie spełniają przesłanek przewidzianych w art. 17 ust. 1 a pkt 1 u.ś.r. uprawniających skarżącego do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od decyzji skarżący podniósł, że stan zdrowia rodziców skarżącego uniemożliwia im sprawowanie bezpośredniej opieki nad córką. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy. W uzasadnieniu wskazało, że uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który ciąży na współmałżonkach, krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Organ podniósł, że uzasadnione jest stwierdzenie, że obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w kolejności bliższej, albo jeżeli osoba ta nie jest w stanie podołać temu obowiązkowi, przy czym ciężar udowodnienia braku możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego spoczywa na osobie, która wywodzi z tego korzystne dla siebie skutki. W realiach rozpatrywanej sprawy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, który mieszka z rodzicami oraz siostrą, mogłoby nastąpić tylko wówczas, gdy żaden z rodziców nie byłby w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną córką.
W ocenie Kolegium skarżący nie wykazał, że rodzice niepełnosprawnej S. S. nie są w stanie z powodu stanu zdrowia odpowiadającego stanowi niepełnosprawności w stopniu znacznym, realizować tego obowiązku. W ocenie organu II instancji zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że rodzicie S. S. są w stanie zdrowia, odpowiadającym stanowi niepełnosprawności w stopniu znacznym lub choćby umiarkowanym, a przedstawiona dokumentacja nie potwierdza stanu niepełnosprawności, który znosiłby obowiązek alimentacyjny wobec córki. Kolegium podniosło również, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż S. S. nie jest osobą obłożnie chorą, przykutą do łóżka, wymagającą wykonywania czynności pielęgnacyjno-higienicznych oraz karmienia przez osobę drugą, co wiąże się z koniecznością legitymowania się przez osobę sprawującą opiekę określoną sprawnością fizyczną. Organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż rodzice S. S. nie są wstanie opiekować się swoją niepełnosprawną córką, a sam skarżący w celu przejęcia od rodziców tego obowiązku, był zmuszony do rezygnacji z zatrudnienia.
SKO podniosło, że organ I instancji podał błędną wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, które wynosi 1830 zł, błąd ten nie miał wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji, ponieważ był prawnie irrelewantny ze względu na brak przyznania świadczenia skarżącemu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r., wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 oraz art. 2 i 32 Konstytucji. W oparciu o powołane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania oraz wniósł o przeprowadzenie dowodów wskazanych w treści pisma i dokumentacji złożonej w GOPS i SKO.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Pismem z dnia 29 stycznia 2020 r. skarżący przedłożył dokumenty dotyczące stanu zdrowia rodziców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie są związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami.
W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługuje na oddalenie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na siostrą S. S. w dniu 9 lipca 2020 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący mieszka razem z matką, ojcem i niepełnosprawną siostrą. Skarżący wskazał ponadto, że nie pracuje i nie może podjąć zatrudnienia z powodu opieki nad siostrą, ponieważ nie ma innych osób, które mogłyby podjąć się opieki.
Okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie natomiast do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
Nie można zatem pominąć również treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (tak wyrok WSA w Opolu z 7 lipca 2020 r., II SA/Op 126/20, CBOSA). Słusznie zatem przyjęły organy I i II instancji, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego, będącego bratem S. S., czyli krewnego w linii bocznej, możliwe byłoby wyłącznie wówczas, gdyby rodzice S. S. nie mogli realizować ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. Okolicznością, która może uzasadniać niemożność realizowania obowiązku alimentacyjnego to posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela, osobom o których mowa w punkcie 4 innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 24.02.2021 r., I OSK 2392/20, CBOSA).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) ustala się trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W realiach niniejszej sprawy, ani matka, ani ojciec skarżącego nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Należy wskazać, że choć rzeczywiście z okoliczności przedstawionych przez skarżącego wynika, że rodzice skarżącego i S. S. są osobami cierpiącymi na liczne schorzenia, to jednak brak jest podstaw do przyjęcia, że są oni niezdolni do samodzielnej egzystencji w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy. Co więcej, z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że ojciec skarżącego dysponuje orzeczeniem o przyznaniu trzeciej grupy inwalidzkiej, co odpowiada aktualnemu orzeczeniu o niepełnosprawności w stopniu lekkim.
Możliwość sprawowania przez rodziców opieki nad S. S. należy odnieść również do zakresu opieki wymaganej przez osobę niepełnosprawną. Z zebranych w sprawie dowodów, w szczególności z wywiadu środowiskowego wynika, że siostra skarżącego porusza się samodzielnie, samodzielnie dba o higienę, wymaga pomocy w przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, organizacji wizyt lekarskich oraz wychodzeniu na spacery. Słusznie zatem zważyło Kolegium, że opieka nad siostrą skarżącego, nie wymaga legitymowania się przez opiekuna szczególną sprawnością fizyczną, a zatem może być sprawowana przez rodziców.
W ocenie Sądu z materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż aby matka, czy ojciec skarżącego, jako osoby zobowiązane do opieki nad córką w pierwszej kolejności, nie mogli świadczyć opieki. Ani wiek ani stan zdrowia nie uniemożliwiają im bowiem podejmowania czynności opiekuńczych takich jak pomoc w myciu, ubieraniu się, chodzenie na spacery i do kościoła, podanie leków czy posiłków. Sąd uznał, że nie są to czynności przekraczające siły matki, czy ojca skarżącego. Z kolei, czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym pranie, czy sprzątanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, czy zawożenie do lekarza stanowią codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo.
Sąd zapoznał się z przedłożonymi przez skarżącego dokumentami, z których wynika, że ojciec skarżącego nie legitymuje się niepełnosprawnością w stopniu znacznym, co potwierdza prawidłowość rozstrzygnięcia podjętego przez organ I i II instancji. Skarżący w skardze wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji GOPS i SKO, należy wskazać, że Sąd zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, a zatem na podstawie akt postępowania administracyjnego prowadzonego w I i II instancji.
Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.
Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.