Uzasadnienie
Zaskarżoną przez A. B., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt SKO.SR/4111/300/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 26 stycznia 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką N. B. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 26 stycznia 2022 r. Wójt Gminy K. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 30 marca 2005 r.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał - powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - że brak spełnienia warunku określonego w tym przepisie powoduje, iż skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika bowiem z treści dołączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności - stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki powstał po ukończeniu 18 roku życia, a więc już po ukończeniu 25 roku życia.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a przez to także naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Następnie wyjaśniło, że wnioskiem z dnia 19 listopada 2021 r. skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane dnia 30 marca 2005 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. W orzeczeniu stwierdzono, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 30 marca 2005 r., natomiast od kiedy istnieje niepełnosprawność nie da się ustalić, zaś orzeczenie wydano na stałe.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że matka cierpi na liczne schorzenia. Skarżąca rano budzi matkę, pomaga jej w porannej toalecie, przygotowuje ubrania i ubiera, przygotowuje i podaje wszystkie posiłki, mierzy ciśnienie, podaje insulinę i podaje leki; natomiast w ciągu dnia sprząta, pierze i prasuje. Ponadto skarżąca towarzyszy matce w wizytach lekarskich, opłaca rachunki, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, realizuje recepty.
W oparciu o oświadczenie skarżącej z dnia 16 listopada 2021 r. ustalono, że skarżąca nie pracuje, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, natomiast ostatni okres zatrudnienia (ubezpieczenia społecznego) miał miejsce do 2018 r.
Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stąd też nie można przyjmować, że organy administracji są bezwzględnie związane orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w tym znaczeniu, że orzeczenie tej treści w powiązaniu z oświadczeniem członka rodziny o rezygnacji z zatrudnienia czy niepodejmowaniu zatrudnienia i sprawowaniu opieki, automatycznie stanowią o wykazaniu i spełnieniu przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK), przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.
Mając powyższe na uwadze, zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad jej matką. Jak wynika bowiem z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej, wydane zostało w dniu 30 marca 2005 r., ze wskazaniem, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 30 marca 2005 r., zaś od kiedy istnieje niepełnosprawność nie można ustalić. Z kolei ostatni okres zatrudnienia (ubezpieczenia społecznego) skarżącej miał miejsce do 2018 r. i od tamtej pory skarżąca nie podejmowała zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej.
Kolegium podkreśliło, że wspomniany wyżej związek przyczynowo - skutkowy winien być ścisły, bezpośredni i winien mieć również charakter czasowy tj. pozostawać w zależności czasowej pomiędzy powstaniem niepełnosprawności w stopniu znacznym, a rezygnacją z zatrudnienia czy jego niepodejmowaniem przez opiekuna. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie można bezsprzecznie przyjąć, że rezygnacja z aktywności zawodowej przez skarżącą związana jest w sposób bezpośredni i ścisły z powstaniem niepełnosprawności u matki (2005 r.). Niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nastąpiło bowiem 13 lat później od uzyskania przez wymagającą opieki znacznego stopnia niepełnosprawności.
Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że przy rozpatrywaniu sprawy wzięte zostały pod uwagę dołączone do akt sprawy karty informacyjne leczenia szpitalnego matki skarżącej (z 2011 r. i z 2018 r.), jednak ponownie zaznaczyło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z uwagi na rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, względnie niepodejmowanie zatrudnienia, w związku z powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności i z tą datą należy wiązać również moment rezygnacji z zatrudnienia przez opiekuna. Natomiast świadczenie nie przysługuje ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą w podeszłym wieku, która już nawet z racji samego wieku posiada określone schorzenia i traci dotychczasową sprawność.
Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad jej matką nie jest takim zakresem, który mógłby uzasadniać niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Co prawda matka skarżącej niewątpliwie jest osobą wymagającą wsparcia i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, niemniej jednak w ocenie organu odwoławczego nie wymaga opieki stałej i całodobowej. Przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów (2 razy w tygodniu), opłacanie rachunków (1 raz na miesiąc) czy załatwianie spraw urzędowych (1 raz na miesiąc) nie stanowi bowiem tego rodzaju czynności, które wykluczałyby podjęcie zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, w tym biorąc również pod uwagę wskazaną przez skarżącą częstotliwość. Są to zwykłe czynności dnia codziennego, wykonywane również przez osoby pracujące zawodowo nawet w pełnym wymiarze czasu pracy i nie stanowią tego rodzaju zajęć, które dyskwalifikowałoby kontynuowanie zatrudnienia czy uzasadniałyby jego niepodejmowanie. Nadto taki zakres czynności nie stanowi również czynności ściśle związanych z osobą niepełnosprawną i jej szczególnymi potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności.
Organ podkreślił przy tym, że czynnością ściśle związaną z niepełnosprawnością matki skarżącej, jest mierzenie poziomu cukru i podawanie insuliny oraz mierzenie ciśnienia - co ma miejsce 1 raz dziennie oraz pomoc w utrzymaniu higieny oraz ćwiczenia fizyczne, tym niemniej w ocenie Kolegium pomoc w takim zakresie nadal nie dyskwalifikuje możliwości podjęcia pracy zawodowej czy innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Nadto Kolegium wskazało, że oprócz skarżące, wymagająca opieki matka, posiada jeszcze drugą córkę w wieku 53 lat, która pracuje zawodowo. Dlatego też, zdaniem Kolegium, należałoby rozważyć możliwość zapewnienia opieki w sposób nie powodujący konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez którekolwiek z rodzeństwa. Opieka taka może zostać bowiem zapewniona w różny sposób, w tym także poprzez skorzystanie z usług opiekuńczych i opłacenie tych usług przez wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki, bez konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej przez którekolwiek z nich.
Rezygnacja z zatrudnienia czy innej aktywności zawodowej winna być bowiem poprzedzona wykorzystaniem wszelkich innych możliwości zapewnienia opieki osobie wymagającej opieki, a niewątpliwie w sytuacji, gdy osoba ta ma kilkoro dzieci, na których w równym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodzica i żadne z nich z tego obowiązku nie jest zwolnione. Natomiast posiadanie przez dzieci osoby niepełnosprawnej własnych rodzin, wykonywanie przez nich pracy zawodowej czy zamieszkiwanie nawet w bardzo odległej miejscowości, nie są okolicznościami wyłączającymi obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodzica znajdującego się w trudnej sytuacji i wymagającego opieki.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła SKO w Krakowie naruszenie przepisów:
- - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżąc;
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własny stan zdrowia i inne obowiązki, nadto żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a.
Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 30 marca 2005 r. Zauważyć należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W ocenie Sądu, zgodzić się należało z Kolegium, że ten błąd organu pierwszej instancji, który na tej tylko podstawie odmówił przyznania żądanego świadczenia, nie mógł przekreślić trafności i zasadności podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podjęło, pomimo powyższego uchybienia organu pierwszej instancji, prawidłowe jednak rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Zasadnie bowiem uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej i długotrwałej opieki. Trafne jest stanowisko Kolegium, że brak jest związku przyczynowego między niepodejmowaniem pracy lub innego rodzaju zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką.
W ocenie Sądu Kolegium dokonało prawidłowej oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą, że są one zwykłymi czynnościami dnia codziennego. Rację ma Kolegium, że takie czynności wykonywane przez skarżącą jak: przygotowywanie posiłków, pranie, przygotowywanie ubrania, robienie zakupów, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, sprzątanie, czy inne wskazane przez skarżącą, np. podawanie insuliny - mając nawet na względzie wiek matki skarżącej - nie są tego rodzaju, iż wykluczają jakąkolwiek pracę zarobkową, nawet tą w niepełnym wymiarze czasu pracy. Co najważniejsze wskazane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą w odniesieniu do niepełnosprawności matki skarżącej, jej stanu zdrowia i samodzielności funkcjonowania w życiu codziennym, jako okoliczności składających się na jeden z elementów istnienia, bądź nieistnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy lub innego rodzaju zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie są aż tak absorbujące ją czasowo, że niemożliwe jest jej jakiekolwiek zatrudnienie.
Zastrzec przy tym należy, że nie chodzi tutaj o podważanie ustaleń przy orzekaniu o stopniu niepełnosprawności, lecz o kwestie związane właśnie z ustaleniem istnienia bądź nieistnienia wskazanego związku przyczynowo – skutkowego. Dolegliwości chorobowe matki skarżącej, w szczególności kardiologiczne, cukrzyca typu 2, choroba nerek (które eksponowała skarżąca przedkładając do akt karty leczenia szpitalnego z dnia 15 września 2011 r., 20 marca 2018 r., 8 kwietnia 2004 r. (k. 27, 31 i 33 akt administracyjnych, informację z poradni nefrologicznej z dnia 15 maja 2018 r. (k. 29 akt administracyjnych), mimo że wymagają uwagi, to nie wymagają podejmowania aż tak absorbujących czasowo czynności, iż wykluczają one w ogóle jakąkolwiek pracę skarżącej, a tylko wtedy żądane świadczenie mogłoby by być przyznane przy spełnieniu wszystkich pozostałych ku temu warunków.
Słusznie również, zdaniem Sądu podniosło Kolegium, że matka skarżącej oprócz niej ma jeszcze jedną - pracującą co prawda córkę, na której ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny. Okoliczność pozostawania w zatrudnieniu nie oznacza bowiem, że pozostałe rodzeństwo jest zwolnione z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.r.o.).
Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22, opubl. w CBOSA, w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki.
Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.
Okoliczność ta, ma zdaniem Sądu również znaczenie dla oceny, czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W niniejszej sprawie niepełnosprawna matka ma dwójkę dzieci (razem ze skarżącą). Przy tym nie zostało wykazane, aby siostra skarżącej nie była w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od swojej siostry, zwrotu przypadającej na nią części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej pozostałe rodzeństwo, stosownie do postanowień art. 140 § 1 k.r.o. Praca co do zasady nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki, gdyż pomoc pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji może przybrać formę współfinansowania koniecznej opieki. Zwrócić bowiem należy uwagę, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem.
Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualne zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA).
Tego zatem aspektu nie sposób pominąć w kontroli legalności podjętych w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Nie można w tym zakresie postawić skutecznie zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Prawidłowa była zatem ocena Kolegium zakresu i charakteru czynności opiekuńczych, jak i współdziałania wszystkich dzieci niepełnosprawnej matki skarżącego w sprawowaniu opieki nad nią w kontekście istnienia związku przyczynowo – skutkowego, pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Zasadne jest stanowisko, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, a tak jest w tej sprawie, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co do zasady praca zawodowa nie jest obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z tego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, gdyż jego realizacja nie musi polegać na osobistych staraniach. Może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak słusznie podniosło Kolegium, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Wobec powyższego, mimo, że Sąd nie podziela tak kategorycznego stanowiska Kolegium w kwestii zależności czasowej pomiędzy powstaniem niepełnosprawności w stopniu znacznym, a rezygnacją z zatrudnienia czy jego niepodejmowaniem przez opiekuna, to w żaden sposób nie mogło to również zaważyć na prawidłowości podjętego przez Kolegium rozstrzygnięcia. To, że w niniejszej sprawie niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nastąpiło 13 lat później od uzyskania przez wymagającej opieki znacznego stopnia niepełnosprawności, nic w tej kwestii zmienić nie mogło. Ważne jest bowiem, zdaniem Sądu, jedynie istnienie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy lub innego rodzaju zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma bowiem w przepisach ustawy takiej regulacji normującej kiedy uprawniony ma zwrócić się do właściwego organu z żądaniem przyznania mu prawa do przedmiotowego świadczenia.
Mimo więc, że, jak argumentowało Kolegium, skarżąca dopiero 13 lat później po uzyskaniu znacznego stopnia niepełnosprawności przez wymagającą opieki matkę skarżącej, nie podejmowała pracy lub innego rodzaju zatrudnienia, to czyniła to nadal (ciągle, nieprzerwanie) i w związku z opieką nad matką.
Mając powyższe na uwadze Kolegium władne było zatem, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), kompetencji i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.