Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 22 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1612/22

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 9 września 2022 r., znak: SKO.NP/4115/304/2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako: skarżąca lub wnioskodawczyni) od decyzji Wójta Gminy P. z dnia 27 lipca 2022 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką T. J., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wyżej opisaną decyzją organ I instancji, w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 23 maja 2022 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 26 stycznia 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 55-go roku życia, zaś ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od dnia 18 grudnia 2020 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał na przesłankę odmowy przyznania świadczenia, którą stanowi okoliczność, iż wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże znaczny stopień niepełnosprawności ustalony został od dnia 18 grudnia 2020 r., a sama niepełnosprawność istnieje od 55-go roku życia i z tego powodu – zdaniem organu I instancji – nie został spełniony warunek przyznania prawa do świadczenia wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie jest jedyną osobą zobowiązaną do świadczeń alimentacyjnych względem swojej matki, gdyż posiada jeszcze troje rodzeństwa, którzy zgodnie ze złożonymi oświadczeniami nie pomagają wnioskodawczyni w sprawowaniu opieki nad matką ze względu na stan zdrowia, swoje rodziny i codzienne obowiązki.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca, domagając się uchylenia decyzji organu I instancji i bezpośredniego przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zarzucając kwestionowanej decyzji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a także przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu odwołania skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty, przytaczając argumentację na ich poparcie.

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie i rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie organ odwoławczy powołując się na treść art. 17 u.ś.r. wskazał, że kwestionowana decyzja organu I instancji pomimo błędnego uzasadnienia ostatecznie odpowiada prawu.

W tym zakresie organ odwoławczy zaznaczył bowiem, że sprawa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była już przedmiotem rozstrzygnięcia ze strony organu odwoławczego, który decyzją z dnia 14 maja 2021 r. uchylił decyzję organu I instancji z dnia 22 kwietnia 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Dodano też, że następnie decyzją z dnia 17 sierpnia 2021 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 6 lipca 2021 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką skarżącej, która to decyzja organu odwoławczego została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który z kolei wyrokiem z dnia 31 marca 2022 r. oddalił skargę. Organ II instancji zwrócił uwagę, że w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie organ odwoławczy zasadnie uznał, iż wykonywane przez skarżącą czynności związane z opieką nad matką, to w przeważającej mierze zwykłe czynności dnia codziennego, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Jednocześnie wskazano, że czynności skarżącej związane z opieką nad matką polegające na zabezpieczaniu potrzeb higienicznych, ubieraniu, podawaniu leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Dodano przy tym, iż Sąd przyznał także rację organowi odwoławczemu, że w sprawie nie został też wykazany związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. Zaznaczono bowiem, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynikało, iż z uwagi na wielkość posiadanej ziemi rolnej nie posiada inwentarza, maszyn rolniczych i innych urządzeń służących do prowadzenia gospodarstwa, a przy tym wnioskodawczyni posiada jedynie ok. 23 ary, na której są trawa, ziemniaki, groch, czy inne warzywa.

Tym samym wskazano, że w ocenie Sądu słuszne były wątpliwości organu odwoławczego co do wiarygodności oświadczenia skarżącej o rezygnacji przez nią z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad matką. Dodano bowiem, że skoro posiadany przez skarżącą areał użytków rolnych nie pozwala na traktowanie go jako gospodarstwa rolnego, a ona sama nie posiada żadnych urządzeń i inwentarza, które są związane z prowadzeniem gospodarstwa, to tym samym nie mogła ona zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, którego nie posiadała. Ponadto wskazano, że Sąd zaznaczył także, iż w okolicznościach tamtej sprawy nie można było pominąć, że matka skarżącej posiada jeszcze trójkę dzieci zobowiązanych do alimentacji, a zatem rodzeństwo może wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Podniesiono przy tym, że nie sposób było przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy zaznaczył, że aktualnie, jak wskazał organ I instancji, stan faktyczny sprawy uległ zmianie ze względu na pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej i zmianę zakresu czynności opiekuńczych realizowanych przez wnioskodawczynię. Wyjaśniono bowiem, że jak wynikało z przeprowadzonego w dniu 28 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego matka skarżącej jest osobą całkowicie leżącą, obłożnie chorą, wymagającą stałej opieki całodobowej innej osoby. Dodano, że organ ustalił też, iż matka skarżącej cierpi na demencję, nie pamięta żadnych faktów bieżących, widzi osoby z przeszłości, które nie żyją, nie rozpoznaje nawet swojej córki – skarżącej, która się nią opiekuje codziennie.

Ponadto podano, iż z oświadczeń wnioskodawczyni złożonych w toku postępowania wynikało, że jej matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować nawet przez chwilę, a wszystkie czynności wobec matki musi wykonywać jej córka. Wskazano, że jak oświadczyła wnioskodawczyni, przygotowuje obiady, karmi matkę, kąpie, przebiera, podaje leki, zmienia pampersy, zamawia wizyty lekarskie i pielęgniarskie, a także rehabilitacje, oklepuje plecy i przewraca z boku na bok. Zaznaczono przy tym, że do akt sprawy dołączona została m.in. kopia karty informacyjnej potwierdzającej pobyt matki skarżącej w dniach od 9 do 23 lutego 2022 r. w szpitalu oraz wyniki jej badań.

Dodatkowo podano, iż jak oświadczyła wnioskodawczyni nie pracuje ona zawodowo, nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, nie jest zarejestrowana w PUP, posiada ok. 6-cio letni staż pracy i zaprzestała pracować w gospodarstwie rolnym od dnia 26 lutego 2021 r.

Organ odwoławczy wskazał również, że dołączono też oświadczenie siostry wnioskodawczyni, H. C., która wskazała, że jest córką T. J., nie pracuje, jest na utrzymaniu męża i dlatego nie jest w stanie pomóc finansowo w opiece nad matką. Zaznaczono, że podkreśliła ona przy tym, że nie posiada żadnego dochodu i nie jest w stanie pomóc fizycznie w opiece nad matką, ponieważ mieszka w T. i nie posiada samochodu. Dodatkowo podniesiono, że organ w dniu 27 czerwca 2022 r. przeprowadził dowód z przesłuchania świadka Z. J., który oświadczył, że nie jest w stanie pomóc w opiece nad matką w związku z pracą na trzy zmiany oraz z uwagi na swój stan zdrowia. Ponadto podano, że jak oświadczyła wnioskodawczyni, drugi z jej braci K. J. pracuje w Niemczech, a na co dzień mieszka w C. i nie jest w stanie pomóc w sprawowaniu opieki.

Dodatkowo organ II instancji odnosząc się do przesłanki stanowiącej podstawę do odmowy przyznania świadczenia w pierwszej kolejności wyjaśnił, że zaskarżona decyzja była wadliwa, ponieważ została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zaznaczono bowiem, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podniesiono przy tym, że niekonstytucyjny przepis przewiduje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jedynie wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W tym zakresie podkreślono, że w ww. wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, iż wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r. zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależne od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucją RP. Stąd też podniesiono, że w tej sytuacji przepis ten od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Zdaniem organu odwoławczego, jeżeli bowiem Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to tym bardziej należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją.

Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Niemniej jednak zaznaczono, że powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należało przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. – jako zgodny z Konstytucją – winien znaleźć zastosowanie, natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W rezultacie, zdaniem organu odwoławczego, nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co – jak wskazano – znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Niezależnie od powyższego organ odwoławczy wskazał też, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zaznaczono bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Organ II instancji zaznaczył, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, na poparcie której to okoliczności powołano orzecznictwo sądów administracyjnych.

Wobec powyższego organ odwoławczy podniósł, że w niniejszym przypadku kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, gdyż z dokonanych ustaleń nie wynikało, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie zaznaczono bowiem, że strona z uwagi na wielkość posiadanej ziemi rolnej nie posiada inwentarza, maszyn rolniczych i innych urządzeń służących do prowadzenia gospodarstwa. Dodano, że wnioskodawczyni posiada jedynie ok. 23 ary, na której są trawa, ziemniaki, groch, czy inne warzywa.

Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, należy odmówić wiarygodności złożonym przez wnioskodawczynię oświadczeniom, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 26 lutego 2021 r., skoro posiadany przez skarżącą areał użytków rolnych nie pozwala na traktowanie go jako gospodarstwa rolnego, a ona sama nie posiada żadnych urządzeń i inwentarza, które są związane z prowadzeniem gospodarstwa. Stąd też, w ocenie organu II instancji, nie mogła ona zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, którego nie posiadała. Podkreślono przy tym, że okoliczność ta została potwierdzona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 marca 2022 r. Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że jak wskazuje się w orzecznictwie, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodano też, że aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, co oznacza, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można było także pominąć, iż matka skarżącej posiada jeszcze trójkę dzieci zobowiązanych do alimentacji, tj. H. C., Z. J. i K. J., a zatem, w ocenie organu II instancji, rodzeństwo może wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny, wynikający z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W tym zakresie zaznaczono również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wydanym w odniesieniu do sytuacji wnioskodawczyni wyroku z dnia 31 marca 2022 r. stwierdził, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Wyjaśniono bowiem, że przesłanki obiektywne to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu.

Dodano, że takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną, natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, w niniejszej sprawie matką, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają.

Ponadto podniesiono, że trzeba mieć na względzie również i tę okoliczność, iż świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.

W konsekwencji powyższego, zdaniem organu odwoławczego, w realiach niniejszej sprawy nie sposób było przyjąć, aby w odniesieniu do rodzeństwa wnioskodawczyni istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki, która to okoliczność została także potwierdzona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 marca 2022 r.

Organ II instancji zaznaczył przy tym, że nie neguje złego stanu zdrowia matki wnioskodawczyni, ani też tego, że od ostatniego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez wnioskodawczynię uległ znacznemu zwiększeniu. Podkreślono jednak ponownie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Jednocześnie dodano, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mając na uwadze powyższe, w realiach niniejszej sprawy, w ocenie organu odwoławczego, nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej przez wnioskodawczynię a konicznością sprawowania opieki nad jej niepełnosprawną matką.

Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca M. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązania organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenia kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. 1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
2. a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;
3. b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek;
4. 2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie rozwinęła podniesione zarzuty, przywołując na poparcie swojej argumentacji orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T. J. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy. Przede wszystkim należy rozstrzygnąć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że nie da się ustalić, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (jej matki), nad którą sprawowana jest opieka, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia czy też ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Pozytywne stanowisko w tej kwestii zaprezentował organ odwoławczy, natomiast negatywne – organ I instancji.

Przy rozważaniu powyższej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008). Takie stanowisko zaprezentował m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2020 r., III SA/Gd 475/20, LEX nr 3032716. Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Trafne jest zatem w powyższym zakresie stanowisko organu odwoławczego. Należy też podkreślić, że stanowisko to akcentował WSA w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z 31 marca 2022 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt III SA/Kr 1323/21, w sprawie ze skargi skarżącej M. K. Zdaniem Sądu skarga nie jest jednak uzasadniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie budzi wątpliwości, że zarówno skarżąca jak i jej matka spełniają przesłanki o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na skarżącej jako córce ciąży obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, zaś T. J. jest osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji ani organ odwoławczy nie zakwestionowały przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawną matką, czy też zakresu tej opieki. Niewątpliwie matka skarżącej wymaga stałej opieki, a skarżąca jej tą opiekę zapewnia.

Organ odwoławczy jednakże prawidłowo przyjął, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyjaśnić należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20).

Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga przy tym, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Należy też mieć na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem z zakresu pomocy społecznej, winno zatem być przyznawane na zasadzie pomocniczości, a zatem wówczas gdy beneficjent świadczenia nie jest w stanie w inny sposób rozwiązać swej trudnej sytuacji życiowej.

W ocenie Sądu nie został wykazany związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą zatrudnienia a opieką nad matką. Należy zwrócić uwagę, iż skarżąca zadeklarowała, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Posiadany przez skarżącą areał nie odpowiada jednak gospodarstwu rolnemu, gdyż skarżąca uprawiała areał 23 arów w formie - w istocie - przydomowego ogródka. Posiadany przez skarżącą areał użytków rolnych nie pozwala na tratowanie go jako gospodarstwa rolnego, a ona sama nie posiada żadnych urządzeń i inwentarza, które są związane z prowadzeniem gospodarstwa. Tym samym skarżąca nie mogła zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, którego nie posiadała. Na powyższe zwracał już uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 31 marca 2022 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt III SA/Kr 1323/21, również ze skargi skarżącej.

Nawet gdyby uznać, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia wyczerpuje przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, w okolicznościach niniejszej sprawy nie można także pominąć, że matka skarżącej posiada jeszcze trójkę dzieci zobowiązanych do alimentacji, a zatem rodzeństwo może wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Sąd w składzie orzekającym podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie podmiot nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki (w przedmiotowej sprawie – matką), jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają. Trzeba mieć na względzie również i tę okoliczność, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Taki pogląd prezentował WSA w Krakowie także w wyroku z 31 marca 2022 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt III SA/Kr 1323/21.

W przedmiotowej sprawie zostało ustalone, że siostra skarżącej H. C. nie pracuje, jest na utrzymaniu męża, mieszka w T. Brat skarżącej Z. J. pracuje zawodowo. Drugi brat skarżącej K. J. pracuje w Niemczech, a w Polsce ma miejsce zamieszkania w C. Powyższe okoliczności w żaden sposób nie zwalniają rodzeństwa skarżącej z obowiązku alimentacyjnego wobec matki T. J. Rolą rodziny jest zorganizowanie wspólnie opieki nad osobą niepełnosprawną.

Mając na uwadze powyższe nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które albo umożliwią wynajęcie opiekuna, albo będą stanowić ekwiwalent wynagrodzenia dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opieki, jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując - zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.