Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. G. (dalej: "skarżąca") jest czynność Prezydenta Miasta Krakowa wpisu w wydanym skarżącej dokumencie prawa jazdy terminu ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B1 oraz B. Stan faktyczny i prawny tej sprawy przedstawiał się następująco:
- 1. W dniu 21.12.1989 r. skarżąca uzyskała bezterminowe uprawnienia do prowadzenia pojazdami kategorii "B". 2.
W dniu 8.10.2013 r. skarżąca nabyła uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii "A1". W związku z powyższym skierowała do organu wniosek, w którym żądała wydania jej dokumentu prawa jazdy z wpisaną nowo uzyskaną kategorią uprawnień. Na urzędowym formularzu wniosku skarżąca zaznaczyła lit. A, w części C pkt 1 formularza ("Prawo jazdy – pozwolenie do kierowania tramwajem"). W części B tego formularza ("Wydany dokument") skarżąca wskazała, iż wydane jej zostało dotychczas prawo jazdy kategorii "B" o wskazanym numerze i ostatniej dacie wydania dokumentu (9.08.2004 r.). Do wniosku skarżąca załączyła orzeczenie lekarskie z 4.10.2012 r., z którego wynikał brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami kategorii "A", "A1", "B", "B1", a datę kolejnego badania wyznaczono na "za 10 lat", tj. 4.10.2022 r. 3.
Prezydent Miasta Krakowa w rozpoznaniu opisanego wyżej żądania (wydania prawa jazdy kategorii "A1"), wypełnił w dniu 8.10.2013 r. część złożonego przez skarżącą formularza wniosku oznaczoną literą "I" ("Decyzja"). Wskazał tam, że skarżąca spełnia określone przepisami wymogi i na podstawie ustawy Prawo o ruchu drogowym (art. 93 ust. 2, art. 97 ust. 1 i 3, 97a ust. 3, art. 98 ust. 2 i art. 150) zarządził wydanie prawa jazdy ważnego do 4.10.2022 r. (nr [...]). W znajdującej się poniżej tego rozstrzygnięcia tabeli wypełnianego formularza (urzędowego druku) wskazaną wyżej datę ważności prawa jazdy (4.10.2022 r.) organ wpisał zarówno dla kategorii A1 (uzyskanej 8.10.2013 r.), jak też i dla kategorii B (uzyskanej bezterminowo 21.12.1989 r.). Powyższe zapisy znalazły odzwierciedlenie w tabeli 11 wydanego wówczas skarżącej dokumentu prawa jazdy.
4. W związku z nadchodzącym upływem terminu ważności prawa jazdy (4.10.2022 r. - opisane w pkt. 3 powyżej), w dniu 3.10.2022 r. skarżąca złożyła do organu wniosek o wymianę dokumentu posiadanego prawa jazdy. W rubryce "C" formularza wniosku ("Prawo jazdy – pozwolenie na kierowanie tramwajem") skarżąca zaznaczyła pkt 1 lit. d (wymiana dokumentu) oznaczając, iż aktualne żądanie obejmuje posiadane kategorie uprawnień (A1 oraz B). Do wniosku skarżąca załączyła orzeczenie lekarskie z 8.09.2022 r., z którego wynikał brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami kategorii: AM, A1, A2, A, B1, B, B+E oraz T, z kolejnym badaniem lekarskim określonym na 8.09.2037 r. W piśmie dołączonym do powyższego wniosku skarżąca zaznaczyła, że żąda umieszczenia w rubryce określającej ważność uprawnień kategorii "B" symbolu kreski ("–"), jako bezterminowej daty ważności uprawnień tej kategorii, gdyż – jak akcentowała – uprawnienia te uzyskała bezterminowo i nigdy nie zostały one ograniczone. Podkreśliła, że termin ważności uprawnień winien odnosić się jedynie do uzyskanej w 2013 r. kategorii "A1".
5. W rozpoznaniu tego żądania organ wydał skarżącej w dniu 18.10.2022 r. prawo jazdy obejmujące kategorie AM, A1, B1 oraz B - wpisując datę ważności wszystkich tych uprawnień - 8.09.2037 r., tj. datę wynikającą z przedłożonego przez skarżącą orzeczenia lekarskiego.
6. W skardze do sądu na opisaną wyżej czynność organu z 18.10.2022 r. polegającą na dokonaniu wpisu w dokumencie prawa jazdy w rubryce 11 ważności uprawnień obejmujących kategorię B1 oraz B skarżąca podniosła, że uprawnienia kategorii B uzyskała bezterminowo i nigdy ich nie utraciła. Akcentowała, że w 2013 r. uzyskała uprawnienia kategorii A1, co aktualizowało obowiązek zwrócenia się do organu o wydanie nowego blankietu prawa jazdy. Wniosek ten złożyła skarżąca na urzędowym formularzu, dołączając do niego zaświadczenie lekarskie, także wydane na formularzu. Wskazanie w tym zaświadczeniu daty wynikało jedynie z uzyskania nowych uprawnień (tj. kategorii A1) w czasie obowiązywania nowych przepisów (ustawy o kierujących pojazdami), nakazujących czasowe wydanie praw jazdy. Podkreśliła skarżąca, że w składanym wniosku nie ubiegała się o dokonanie wpisu potwierdzającego już posiadane uprawnienia (kategorii B), bowiem uprawnień tych nigdy nie utraciła. Tak więc z uwagi na upływ ważności uprawnień kategorii A1, skarżąca złożyła wniosek o wydanie nowego prawa jazdy. W ocenie skarżącej, zarówno w pierwszym (2013 r.), jak i w drugim (2022 r.) przypadku, czynność organu jest czynnością materialno-techniczną, a zatem organ nie miał prawa, na żadnym etapie postępowania, do weryfikacji posiadanych przez skarżącą uprawnień. Uprawnienia uzyskane w 1989 r. (kat B) były bezterminowe i nie zostały utracone więc w pozycji "data ważności uprawnienia" winien być wpisany symbol kreski ("-"). Skarga akcentowała, że data ważności prawa jazdy to coś innego niż data ważności uprawnień. W ocenie skarżącej, działanie organu jest sprzeczne z zasadą ochrony praw nabytych.
7. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej odrzucenia względnie oddalenia. Przedstawił skrótowo stan sprawy oraz wyjaśnił, że skarżąca zawnioskowała o wydanie prawa jazdy na podstawie orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, tj. jako osoba ubiegająca się o przedłużenie ważności prawa jazdy. Wydając dokument organ zastosował art. 18 w.w. ustawy w związku ze zmianą stanu faktycznego polegającego na zmianie terminu ważności prawa jazdy, wydając dokument z uaktualnionymi danymi objętymi zmianą. W związku z powyższym, wymieniono skarżącej prawo jazdy ważne do 4.10.2022 r. na ważne do 8.09.2037 r., bez weryfikacji uprawnień kierowcy. Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 13 ustawy, prawo jazdy m.in. kat A1 i B wydaje się zasadniczo na 15 lat. Stosownie do § 10 ust. 3 pkt 10 lit. a rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U.2016.231) - data ważności uprawnienia, to najwcześniejsza z dat określonych w orzeczeniu lekarskim dla przeprowadzenia ponownych badań lekarskich (...) przy czym w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E i T - za datę stosowaną do określenia daty ważności tych uprawnień przyjmuje się jedną datę określoną w najpóźniej wydanym orzeczeniu lekarskim.
Organ przywołał też treść § 29 ust. 1 i 3 w.w. rozporządzenia zgodnie z którym, w przypadku osób, które posiadały w dniu wejścia w życie ustawy o kierujących pojazdami uprawnienia do kierowania pojazdami, których data ważności nie była ograniczona orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, w pozycji "data ważności uprawnienia" umieszcza się symbol "-" jako informację, że dana kategoria prawa jazdy jest ważna bezterminowo. Przepisu nie stosuje się w przypadku osób, którym po dniu wejścia w życie ustawy data ważności uprawnienia została zmieniona w związku z przedłożeniem nowego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.
Nadto organ podał, że wydając skarżącej prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 oraz B, Prezydent Miasta Krakowa określił datę ważności wszystkich uprawnień biorąc pod uwagę ostatnio przedłożone orzeczenie lekarskie, w którym lekarz uprawniony do badań kierowców, w wyniku przeprowadzonego badania lekarskiego skarżącej, na podstawie stanu jej zdrowia uznał brak przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, ograniczając termin ważności również w zakresie kategorii B. Odnosząc się do zarzutu błędnego wydania skarżącej poprzedniego prawa jazdy z 8.09.2013 r. podkreślono, że skarżąca odebrała wydany jej dokument, nie złożyła odwołania od decyzji, ani nie zaskarżyła wydanego prawa jazdy.
Odpowiedź na skargę akcentowała, że orzeczenia lekarskie nie podlegają weryfikacji przez organy administracji publicznej wprowadzonych przez nie postępowaniach. Organy są związane takimi orzeczeniami lekarskimi i nie mają podstaw do kwestionowania okoliczności objętych treścią tych orzeczeń. Organ wskazał, że w literaturze podkreśla się, że "stan zdrowia kierowcy jest istotną przesłanką bezpieczeństwa ruchu. Niedomagania zdrowotne kierowcy są ważnym czynnikiem wpływającym na zagrożenie bezpieczeństwa ruchu. Ważną zatem rzeczą staje się problem nie tylko niedopuszczenia do udziału w ruchu kierujących osób niemających wymaganego stanu zdrowia ale także eliminowanie z ruchu tych, którzy utracili warunki zdrowotne po uzyskaniu uprawnień do prowadzenia pojazdów lub u których przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów nie zostały ujawnione w toku badania przed wydaniem prawa jazdy" (R.A. Stefański, Komentarz. Prawo o ruchu drogowym, Dom Wydawniczy ABC 2005).
Prezydent Miasta Krakowa końcowo podał, że w przypadku zmiany warunków zdrowotnych skarżącej i przedłożenia orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi bez wyznaczonego terminu ważności skarżąca, po złożeniu wniosku o wymianę prawa jazdy, może otrzymać dokument, w którym starosta w rubryce 11 wpisze znak kreski "-" (tj. wskazujący na bezterminowe uprawnienia).
- 8. W piśmie z 4.01.2023 r. skarżąca podtrzymała dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
- 9. Na rozprawie w dniu 20.06.2023 r., pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko przedstawione w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
W kontrolowanej sprawie nie była kwestionowana i nie budziła wątpliwości poprawność określenia przez organ administracji terminu ważności uprawnień skarżącej do prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kategorii A1 (oraz AM). W tym przypadku organ administracji ustalił ważność wymienionych wyżej uprawnień skarżącej uwzględniając treść orzeczenia lekarskiego złożonego wraz z wnioskiem o wymianę dokumentu prawa jazdy. Przedmiotem sporu było natomiast to, czy Prezydent Miasta Krakowa był uprawniony do wpisania w rubryce 11 wydawanego skarżącej dokumentu prawa jazdy – terminu ważności uprawnień skarżącej odnoszących się do uzyskanej w 1989 r. kategorii B (oraz B1).
W ocenie Sądu, dokonanie przez organ wpisu terminu ważności uprawnień skarżącej w zakresie wskazanych wyżej kategorii, nie znajdowało uzasadnienia w przepisach prawa.
Na wstępie należy jednak zaakcentować, że czynność organu polegająca na wpisie do prawa jazdy terminu ważności uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych, jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa i objęta jest kontrolą sprawowaną przez sądy administracyjne, w oparciu o art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej p.p.s.a.). Czynność ta ma bowiem charakter władczy, gdyż definiuje czas korzystania przez osobę fizyczną z uprawnień przewidzianych w przepisach prawa materialnego, tj. w przepisach ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622; dalej u.k.p.); skierowana jest na zewnątrz aparatu administracyjnego i wobec indywidulanie oznaczonego podmiotu, tj. kierującego pojazdem.
Stosownie do art. 53 § 2 p.p.s.a. skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W kontrolowanej sprawie nie budził wątpliwości fakt dochowania przez skarżącą terminu do wniesienia skargi. Dostrzec trzeba, że o spornej czynności skarżąca dowiedziała się 18.10.2022 r., zaś skarga została wniesiona do Sądu 14.11.2022 r. (k. 5 a.s.), a więc z zachowaniem ustawowego terminu określonego przepisem art. 53 § 2 p.p.s.a.
Jak wynika z akt administracyjnych, w dniu 3.10.2022 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta Krakowa z żądaniem wymiany posiadanego dokumentu prawa jazdy, z uwagi na upływ określonego w nim terminu ważności uprawnień. Do powyższego wniosku skarżąca załączyła orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, a więc dokument wymagany do przedłużenia ważności prawa jazdy. Z orzeczenia lekarskiego wynikało, iż brak jest przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania przez skarżącą pojazdami w zakresie uprawnień kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E oraz T, a kolejne badanie lekarskie ustalone zostało na 8.09.2037 r. Symptomatyczne dla kontrolowanej sprawy jest przy tym to, że w poprzednio wydanym skarżącej dokumencie prawa jazdy (w 2013 r.), uzyskanym z uwagi na nabycie (decyzją administracyjną) nowych uprawnień (kategorii A1), wpisano datę ważności także uprawnień do prowadzenia pojazdów uzyskanych przez skarżącą bezterminowo w 1989 r. (tj. kategorii B).
W ocenie Sądu, tak dokonany wówczas wpis do poprzedniego dokumentu prawa jazdy skarżącej pozostaje bez znaczenia dla aktualnej oceny tej sprawy, a w szczególności dla przyjmowania, iż nadane skarżącej uprawnienie (prawo podmiotowe) upoważniające do kierowania pojazdami kategorii B, było i jest prawem uzyskanym bez ograniczeń czasowych (tj. bezterminowo). Dokonany w 2013 r. wpis ograniczenia czasowego uprawnień kategorii B, nie stanowił rozstrzygnięcia objętego wydaną wówczas decyzją o przyznaniu skarżącej nowej kategorii prawa jazdy (tj. A1). Zauważyć bowiem trzeba, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynność organu administracji polegająca na dokonaniu wpisu ważności uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii, nie stanowi elementu rozstrzygnięcia zawieranego w wydawanej przez organ decyzji administracyjnej o nadaniu uprawnień, lecz jest wyłącznie czynnością materialno-techniczną, która obejmuje wpis do prawa jazdy daty ważności uprawnień (por. przykładowo wyrok WSA w Krakowie z 24 stycznia 2022 r.; sygn. akt III SA/Kr 790/21, wyrok WSA w Łodzi z 12 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 472/22, wyrok WSA w Poznaniu z 20 lipca 2022 r. sygn. akt III SA/Po 1647/21, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.03.2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 826/21).
Czynność ta stanowi konsekwencję wydania decyzji administracyjnej uwzględniającej wniosek o wydanie prawa jazdy określonej kategorii (wskazywanej w części "C" formularza wniosku). Treść tej czynności, tj. treść dokonywanych wpisów do tabeli znajdującej się we wniosku oraz do dokumentu prawa jazdy, będzie wykraczać po zakres rozstrzygnięcia zawarty w wydawanej decyzji administracyjnej, jeżeli jej adresat posiadał już wcześniej prawo jazdy innych kategorii. Organ może przyznać tylko uprawnienia objęte żądaniem wniosku. Natomiast decyzja nie obejmuje uprawnień już posiadanych.
Nie można bowiem przyznać uprawnień, które strona już posiada. Tak więc daty ważności poszczególnych kategorii prawa jazdy wpisane do tabeli wniosku oraz do dokumentu prawa jazdy, nie stanowią elementu rozstrzygnięcia zawartego w wydanej zgodnie z wnioskiem kierowcy decyzji administracyjnej, lecz stanowią wyłącznie czynność materialno-techniczną (tak trafnie wyrok WSA w Gliwicach z 5.02.2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1484/19). W tej sprawie skarżąca uzyskując w 2013 r. prawo jazdy kat. A1, dysponowała już – od 1989 r. – bezterminową kategorią B, stąd też wpis obejmujący ograniczenie czasowe dla tej ostatnio wskazanej kategorii – stosownie do przedstawionego wyżej stanowiska – nie był objęty rozstrzygnięciem decyzji administracyjnej, a stanowił, tak jak i obecnie objęta kontrolą, materialno-techniczną czynność organu. Dokonana więc w 2013 r. czynność, jak już wyżej wskazano, pozostawała bez znaczenia dla ocen czynionych w tej sprawie.
Na marginesie dostrzec trzeba, że organ administracji – w odpowiedzi na skargę – także nie przypisuje dokonanemu w 2013 r. wpisowi ograniczeń czasowych dla kategorii B waloru decydującego, tudzież rzutującego na poprawność spornej w tej sprawie czynności, skoro wprost przyznaje, że "w przypadku przedłożenia przez skarżącą orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami bez wyznaczonego terminu ważności, skarżąca po złożeniu wniosku może otrzymać nowy dokument, w którym w rubryce 11, wpisany zostanie znak kreski ("-")" świadczący o bezterminowości tychże uprawnień. Wpisana więc w 2013 r. data ważności uprawnienia kategorii B, nie stanowi więc wg organu jakiejkolwiek przeszkody dla uzyskania obecnie wpisu o bezterminowości tych uprawnień.
Z odpowiedzi na skargę wynika, że organ wydając w 2022 r. skarżącej prawo jazdy z kwestionowanym terminem ważności uprawnień kategorii B (B1), zastosował art. 18 u.k.p. Zgodnie z ustępem 1 i 2 tego przepisu, osoba posiadająca prawo jazdy (...) jest obowiązana zawiadomić starostę o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych, w terminie 30 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia. Na taki wniosek zgłoszony przez osobę uprawnioną organ wydaje nowy dokument pod warunkiem zwrotu dokumentu wymagającego zmiany danych. W przepisie tym jest mowa o "prawie jeździe", jako dokumencie urzędowym potwierdzającym posiadanie przez daną osobę uprawnienia do prowadzenia pojazdów wskazanych w nim kategorii. Dokonywana zatem w trybie cytowanego przepisu wymiana prawa jazdy (dokumentu) nie wpływa na zakres posiadanych uprawnień i obowiązków wnioskodawcy. Przepis art. 18 ust. 1 i 2 u.k.p. nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, że w ramach wymiany prawa jazdy (dokumentu) w celu zmiany danych (np. z uwagi na potrzebę przedłużenia ważności uzyskanych uprawnień w związku z przedłożonym nowym orzeczeniem lekarskim stwierdzającym brak przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów mechanicznych) właściwy organ uzyskał kompetencję do weryfikacji posiadanych już przez wnioskodawcę innych kategorii uprawnień do kierowania pojazdami.
W orzecznictwie akcentuje się powszechnie, że dokonane w trybie wskazanego przepisu zmiany, nie mogą modyfikować posiadanych już przez wnioskodawcę uprawnień do kierowania pojazdami, gdyż wynika to m.in. z konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych oraz zasady trwałości decyzji administracyjnych. Jeżeli wydanie nowego dokumentu następuje – jak w realiach tej sprawy przyznał organ w odpowiedzi na skargę (k. 6-6v a.s.) – z powodu zmiany stanu faktycznego wymagającego zmiany danych, to skutkiem takiej czynności organu nie jest powstanie lub odjęcie po stronie osoby wnioskującej o wymianę dokumentu jakichkolwiek uprawnień, czy czasowe ich ograniczenie (por. wyrok NSA z 30.01.2018 r., sygn. akt I OSK 585/16, wyrok NSA z 24.02.2021 r., sygn. akt I OSK 2312/20, wyrok WSA w Krakowie z 13.09.2019 r., sygn. akt III SA/Kr 572/19).
W związku z powyższym aktualizuje się pytanie o dopuszczalność wpisania przez organ ograniczeń czasowych uprawnień skarżącej do prowadzenia pojazdów kategorii B. Jak wynika z treści odpowiedzi na skargę, uzyskane przez skarżącą orzeczenie lekarskie, które przedłożone zostało przy wniosku o wydanie prawa jazdy, wydane zostało w trybie art. 75 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Stosownie do tego przepisu, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba przedłużająca ważność prawa jazdy określonej kategorii (podkreślenie Sądu). Z przepisu tego wynika zatem, że potrzeba poddania się przez kierowcę badaniu lekarskiemu i uzyskanie orzeczenia stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami wynika z konieczności przedłużenia terminu ważności prawa jazdy wyłącznie "określonych kategorii" uprawnień.
Użyty w cytowanym przepisie zwrot ("określonych kategorii") wskazuje więc, że obowiązek przedłożenia przez kierowcę zaświadczenia lekarskiego nie odnosi się do wszystkich kategorii uprawnień, którymi dysponuje kierowca, lecz zrelatywizowany jest jedynie do tych, których potrzeba uzyskania zaświadczenia lekarskiego wynikać będzie z przepisów prawa. Jak akcentowano przy okazji rozważań na tle art. 18 u.k.p., organ wydając w trybie tego przepisu nowy dokument prawa jazdy nie jest umocowany do weryfikacji już wcześniej nadanych kierowcy uprawnień. Mając więc powyższe na uwadze, jak też uwzględniając brzmienie art. 75 ust. 1 pkt 2 u.k.p., brak jest podstaw do przyjmowania, aby z uwagi na konieczność uzyskania przez kierowcę zaświadczenia lekarskiego jedynie tylko w celu przedłużenia ważności "określonej kategorii" uprawnień (a więc niektórych tylko uprawnień, tj. tych, których przedłużenia wymaga prawo), organ był umocowany do zmiany (określenia terminu ważności) "przy tej okazji" także innych uprawnień, w tym tych, które uzyskane zostały jako bezterminowe pod rządami wcześniej obowiązujących przepisów (tj. przed wejściem w życie ustawy z 5.01.2011 r. o kierujących pojazdami).
W ocenie Sądu, wynikająca z art. 75 ust. 1 pkt 2 u.k.p. potrzeba przedłużenia ważności prawa jazdy i związana z tym konieczność badań lekarskich kierowcy przeprowadzonych w celu ustalenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami – odnosi się do tych tylko kategorii, których potrzeba przedłużenia wynika z regulacji materialnoprawnych. Z uwagi zaś na orzeczenie lekarskie wydane w celu przedłużenia ważności "określonych uprawnień" (w kontrolowanym przypadku kat. A1), nie ma podstaw prawnych aby dokonywać zmiany wcześniejszych uprawnień nabytych jako bezterminowe. Określona bowiem w orzeczeniu lekarskim data kolejnego badania kierowcy mogła ograniczać okres ważności tylko tych uprawnień, które nabyte zostały jako terminowe i nie mogła dotyczyć tych praw jazdy, których bezterminowy charakter wynikający z decyzji o nadaniu uprawnień nie został, we właściwym trybie, wzruszony (zmodyfikowany).
Uzyskiwane przez kierowcę orzeczenie lekarskie i obowiązek z niego wynikający poddania się kolejnym badaniom w określonym czasie, nie mogło więc zostać "rozciągnięte" na wszystkie kategorie uprawnień skarżącej, czyli też i te, których bezterminowy charakter wynika z wydanej decyzji o ich nadaniu.
W tym miejscu zwrócić należy uwagę na treść art. 13 ust. 1 pkt 1 u.k.p. Stosownie do tego przepisu, prawo jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E lub T wydaje się na okres 15 lat, a okres ten może być krótszy, o ile wynika to z orzeczenia lekarskiego. Tak więc na gruncie obecnie obowiązujących przepisów nie budzi wątpliwości, że uprawnienia do kierowania pojazdami nabyte pod rządami aktualnie obowiązujących przepisów są uprawnieniami nabytymi na czas określony. Tego przepisu nie stosuje się jednak do uprawnień uzyskanych bezterminowo pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów. Wskazaną regułę akcentował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12.12.2013 r. (sygn. akt K 5/13).
Trybunał stwierdził (punkt 3.3. uzasadnienia), że nie utracą bezterminowego charakteru uprawnienia do kierowania pojazdami nabyte przez osoby pod rządami poprzednich przepisów. Przy ubieganiu się o wydanie nowego prawa jazdy osoby te nie będą bowiem musiały ponownie ubiegać się o uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami, które to uprawnienia nabyły już pod rządami wcześniejszych przepisów.
W realiach ocenianego przypadku należy więc wskazać, że skarżąca nabyła pod rządami ustawy o kierujących pojazdami (w 2013 r.) – uprawnienia kategorii A1 – i tylko do tej kategorii prawa jazdy – odnosić się mogła potrzeba przeprowadzenia badania lekarskiego i uzyskania orzeczenia o braku przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów tej "określonej" (konkretnej) kategorii. Tylko ta bowiem kategoria uprawnień – była kategorią terminową i zasadnie organ administracji przyjął konieczność wpisania do dokumentu prawa jazdy skarżącej terminu ich ważności (do 8.09.2037 r.). Wpisanie natomiast w druku orzeczenia lekarskiego treści stwierdzających brak przeciwskazań zdrowotnych kierowcy także w zakresie innych niż to było niezbędne – kategorii prawa jazdy (B1, B) nabytych bezterminowo pod rządami wcześniejszych przepisów, nie mogło, z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, wpłynąć na określenie skarżącej w wydawanym dokumencie ograniczeń okresu ważności tychże (bezterminowych) uprawnień.
Na marginesie dostrzec trzeba, że uzyskane przez skarżącą orzeczenie lekarskie z 8.09.2022 r., poza kategoriami prawa jazdy, którymi skarżąca dysponuje (AM, A1, B1, B), wymienia też i takie, których w ogóle ona nie posiada (A2, A, B+E oraz T). Powyższe niewątpliwie świadczy o braku refleksji przy sporządzaniu tego dokumentu i mechanicznym określaniu przedmiotu, do którego ten dokument się odnosi. Tymczasem przepis art. 75 ust. 1 pkt 2 u.k.p. i wynikająca z niego potrzeba przeprowadzenia badania lekarskiego kierowcy w celu przedłużenia ważności prawa jazdy, nie będzie miał zastosowania do tych kategorii uprawnień, które w ogóle nie wymagają przedłużenia, z uwagi na czas ich nabycia (tj. pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów) i bezterminowy charakter. Nie tylko więc zbędne ale i merytorycznie niepoprawne było formułowanie w uzyskanym przez skarżącą orzeczeniu lekarskim treści wykraczających poza zakres koniecznych stwierdzeń lekarskich.
Powyższe, na gruncie ocenianego przypadku, zdaje się dostrzegać sam organ administracji, który w odpowiedzi na skargę jasno opowiada się za możliwością wydania skarżącej dokumentu prawa jazdy z bezterminowym wpisem uprawnień kategorii B, nietrafnie jednak uzależniając powyższe od przedłożenia kolejnego orzeczenia lekarskiego, tym razem o treści nielimitującej terminu ważności uprawnień. Trafnie powyższe zagadnienie ujął WSA w Warszawie w wyroku z 10.03.2022 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 826/21) wskazując, że "W razie ubiegania się o wydanie nowej kategorii uprawnień do kierowania pojazdami organ nie dokonuje weryfikacji już wcześniej nadanych uprawnień. Nie może też z uwagi na zaświadczenie lekarskie, które dotyczyło badań lekarskich w zakresie nabycia nowych uprawnień zmieniać wcześniejszych rozstrzygnięć w tym zakresie. Tylko w zakresie nowo nabytych uprawnień data kolejnego badania mogła ograniczyć okres ważności uprawnień." Odnotować należy także celne stanowisko WSA we Wrocławiu zawarte w wyroku z 31.05.2023 r., (sygn. akt III SA/Wr 52/22), wskazujące, iż: "Organ nieprawidłowo uznał, że skoro z przedstawionego orzeczenia lekarskiego, które skarżący zobowiązany był złożyć (...) wynikało, że termin następnych badań określony na 31 marca 2036 r. dotyczy również innych kategorii.
To, że formularz takiego orzeczenia operuje "szablonem" w postaci rubryk, zbiorczo kategoryzujących uprawnienia, nie może być podstawą do wywodzenia z niego skutków prawnych nieuregulowanych materią ustawową." Przedstawiony pogląd bazuje na stanowisku wyrażonym wcześniej przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 22.02.2023 r. (sygn. akt II SA/Go 692/22).
Końcowo odnieść się należy do poglądu organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, a akcentującego wpływ na treść kwestionowanej czynności materialno-technicznej przepisów rozporządzania z 24.02.2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231).
Organ wskazywał, że podstawą prawną do wpisania daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie wszystkich kategorii posiadanych przez skarżącą (AM, A1, A2, A, B1 oraz B) był przepis § 10 ust. 3 pkt 10 lit. a w.w. rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że wniosek oraz prawo jazdy lub pozwolenie wypełnia się w następujący sposób: data ważności uprawnienia - najwcześniejsza z dat określonych w orzeczeniu lekarskim i odpowiednio w orzeczeniu psychologicznym dla przeprowadzenia ponownych badań lekarskich lub psychologicznych w zakresie określonej kategorii prawa jazdy lub 15 lat od daty wydania prawa jazdy w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B, B1, B+E i T, jeżeli dla określonej kategorii prawa jazdy w orzeczeniu lekarskim nie ustalono tej daty lub orzeczenie zostało wydane bez określenia terminu ważności, z zastrzeżeniem ust. 4 oraz art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, przy czym w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E i T - za datę stosowaną do określenia daty ważności tych uprawnień przyjmuje się jedną datę określoną w najpóźniej wydanym orzeczeniu lekarskim.
W ocenie Sądu, cytowany wyżej przepis nie mógł mieć zastosowania w spornym aspekcie sprawy tj. do terminowego określenia przez organ, w wydawanym dokumencie prawa jazdy, uprawnień skarżącej odnoszących się do kategorii B, uzyskanych bezterminowo w 1989 r. Stanowisko to wynika z faktu, że orzeczenie lekarskie, o którym mowa w tym przepisie, wydawane jest na wniosek kierowcy. Wniosek ten, w realiach kontrolowanej sprawy związany był wyłącznie z potrzebą przedłużenia ważności terminowych uprawnień skarżącej kategorii A1, a wydawane orzeczenie lekarskie, nie mogło (z podanych już wyżej przyczyn) zostać rozciągnięte na inne (tj. bezterminowo uzyskane) kategorie uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych.
Oprócz cytowanego wyżej przepisu, organ przywołał w odpowiedzi na skargę także § 29 ust. 1 i 3 rozporządzenia. Odpowiedź na skargę nie prezentowała przy tym jakiejkolwiek wykładni tych przepisów, stąd nie sposób zorientować się jak były one rozumiane przez organ. Abstrahując od powyższego należy wskazać, że stosownie do ustępu 1 § 29, w przypadku osób, które posiadały w dniu wejścia w życie ustawy uprawnienia do kierowania pojazdami, których data ważności nie była ograniczona orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, w pozycji "data ważności uprawnienia" umieszcza się symbol kreski ("-") jako informację, że dana kategoria prawa jazdy jest ważna bezterminowo. Stosownie zaś do ust. 3, przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku osób, którym po dniu wejścia w życie ustawy data ważności uprawnienia została zmieniona w związku z przedłożeniem nowego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.
W ocenie Sądu, wyłączenie określonej w ustępie 1 reguły wpisywania symbolu kreski ("-") jako informacji wskazującej na bezterminowy charakter uprawnień nabytych przed wejściem w życie ustawy o kierujących pojazdami może mieć miejsce, gdy nastąpiła, we właściwym trybie, zmiana daty ważności (bezterminowego) uprawnienia do prowadzenia pojazdów, a wynikająca z uprzedni przedłożonego orzeczenia lekarskiego. Taka przy tym zmiana terminu ważności uprawienia mogłaby nastąpić np. w związku z potrzebą skierowania kierowcy na badania lekarskie z uwagi na ujawnienie się określonych okoliczności zdrowotnych i z tego powodu powstałaby konieczność ograniczenia ważności wcześniej nabytych, bezterminowych uprawnień. Z przedłożonego zaś przez skarżącą orzeczenia lekarskiego wynika zasadniczo to, że brak jest przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania przez nią pojazdami mechanicznymi, zgodnie z posiadanymi przez skarżącą uprawnieniami.
Jak już natomiast wyżej wskazano, wydane w sprawie orzeczenie lekarskie, nie mogło skutkować ustaleniem daty ważności uprawnień nabytych przez skarżącą bezterminowo (kat. B). Nadto, przyjęcie na poparcie stanowiska organu możliwości zastosowania § 29 ust. 3 rozporządzenia skutkowałoby tym, że uzyskane bezterminowo uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii, doznawałyby ograniczeń na podstawie regulacji zawartej w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o kierujących pojazdami. Zabieg taki nie mógłby być uznany za dopuszczalny. Skoro bowiem nawet art. 18 u.k.p. nie przewiduje kompetencji organu do rewizji posiadanych przez wnioskodawcę uprawnień do kierowania pojazdami, to nie można takiej kompetencji wyprowadzić także z aktu wykonawczego, tym bardziej przy dostrzeżeniu, że taka kompetencja nie mieści się w upoważnieniu do wydania aktu podustawowego (por. np. wyrok NSA z 10.11.2021, sygn. akt II GSK 2030/21).
Z przedstawionych wyżej względów Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności w zakresie wpisu w dokumencie prawa jazdy skarżącej daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B1 oraz B (punkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na zasadzie art. 200 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który podjął zaskarżoną czynność, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty postępowania złożył się wyłącznie uiszczony przez skarżąca wpis od skargi.