Uzasadnienie
Zaskarżoną przez A. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 19 września 2022 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/952/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało mocy decyzję Wójta Gminy T. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem B. B. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 23 czerwca 2022 r., znak: [...], Wójt Gminy T. odmówił skarżącej przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad niepełnosprawnym ojcem.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał na zapisy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ ustalił, że ojciec skarżącej wymaga całodobowej opieki, jednak nie została spełniona przesłanka dotycząca daty powstania niepełnosprawności u ojca skarżącej.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji, że ten wydając rozstrzygnięcie pominął stosując przepisy prawa wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wniosła więc o uchylenie kwestionowanej decyzji i wydanie decyzji o przyznaniu jej świadczenia, względnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną, zatem funkcją i celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zastąpienie dochodu, wynikającego ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca.
Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Kolegium podniosło, że przyczyną odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji była okoliczność, iż w przypadku ojca skarżącej nie jest spełniony wymóg dotyczący daty powstania niepełnosprawności. Tymczasem zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Jednocześnie Kolegium powołało liczne orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia osoby wnioskującej o świadczenie, a sprawowaniem opieki nad osobą, na którą świadczenie jest wnioskowane. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować.
Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - por. wyrok z dnia 21 lipca 2022 r.; LEX nr 3388347).
W związku z powyższym Kolegium ustaliło, że ojciec skarżącej posiada oprócz skarżącej dwoje dzieci, z których jedno pracuje zawodowo i nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem m.in. z uwagi na aktywność zawodową.
Kolegium podkreśliło, że obowiązek alimentacyjny, którym obciążeni są wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki może być realizowany nie tylko przez osobistą opiekę, ale również przez pomoc finansową, tj. współfinansowanie opieki. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 18 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1450/21, w sytuacji więc gdy obowiązek alimentacyjny obciąża jeszcze inną osobę, ma ona również obowiązek opieki i rodzeństwo powinno się stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie brak jest obiektywnych przeszkód po stronie rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla odwołującej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec ojca (tak wyrok WSA w Krakowie w sprawie sygn. akt III SA/Kr 24/22). Zdaniem Kolegium nie jest zasadne obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, skoro wymagający opieki ojciec skarżącej ma dzieci, które w równym stopniu obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym.
Tym samym, w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką, a także z uwagi na fakt, iż osoba wymagająca opieki ma dzieci, które w równym stopniu obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. Okolicznością zwalniającą z opieki nie może być fakt, że z racji obowiązków zawodowych i rodzinnych pozostałe dzieci nie są w stanie partycypować w opiece nad ojcem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów:
- - art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, nieustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy polegający na pominięciu faktu, iż skarżąca przed podjęciem opieki nad niepełnosprawnym ojcem wyjeżdżała w celach zarobkowych za granicę, aby tam opiekować się osobami starszymi, dopóki nie postanowiła nie podejmować dalszego zatrudnienia z uwagi na opiekę nad ojcem, jak również dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, bez należytego rozważenia całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego;
- - art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak szczegółowego uzasadnienia, które zostało sporządzone w sposób ogólny, ograniczający się wyłącznie do syntetycznego opisu stanu faktycznego i przytoczenia orzecznictwa, przez co strona nie ma możliwości zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia, tokiem rozumowania organu, ponadto brak jest odniesienia się do wszystkich twierdzeń strony postępowania, oprócz tego uzasadnienie nie zawiera wskazania wszystkich dowodów, na których organ się oparł oraz wyszczególnienia wszystkich faktów mających znaczenie w przedmiotowej sprawie, brak zasadniczych przyczyn rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienia przyjętej przez organ wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niesłuszne uznanie, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem skarżącej, a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, w sytuacji gdy opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a skarżąca zrezygnowała z dotychczasowego zatrudnienia i nie podejmuje dalszego zatrudnienia, aby opiekować się swoim ojcem,
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niesłuszne uznanie, że istnienie innych osób, które w równym stopniu obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do ojca skarżącej skutkuje brakiem podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, podczas gdy powyższa wykładnia powoduje istnienie dodatkowej przesłanki negatywnej, w sytuacji gdy taka przesłanka negatywna do przyznania świadczenia nie została uwzględniona przez ustawodawcę.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 26 kwietnia 2022 r., znak: [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W., daty niepełnosprawności (przyczyna niepełnosprawności 02-P) nie da się ustalić, stopień niepełnosprawności datuje się zaś od 22 marca 2022 r., a orzeczenie wydane zostało na stałe.
Zauważyć należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W ocenie Sądu, zgodzić się więc należało ze stanowiskiem Kolegium, że ten błąd organu pierwszej instancji, który na tej tylko podstawie odmówił przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia, nie mógł przekreślić trafności i zasadności podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podjęło, pomimo powyższego uchybienia organu pierwszej instancji, prawidłowe jednak rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Zasadnie bowiem uznało, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem pracy i zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
W ocenie Sądu Kolegium zajęło prawidłowe stanowisko, że skoro ojciec skarżącej ma oprócz niej jeszcze dwoje dzieci – z których jedno – syn S. pracuje zawodowo – a na których również ciąży wobec ojca obowiązek alimentacyjny, to nie można było uznać, iż okoliczności te są bez znaczenia dla prawidłowości decyzji co do istoty sprawy. Wskazać należy, że okoliczność pozostawania w zatrudnieniu nie oznacza, iż pozostałe rodzeństwo jest zwolnione z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.r.o.).
Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 935/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22, opubl. w CBOSA, w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki.
Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, by jedno z jej rodzeństwa – brat – gdyż biorąc pod uwagę ogólną wiedzę i doświadczenie życiowe pominąć należy drugie z rodzeństwa - siostrę wobec zdiagnozowanego u niej zespołu Downa i przebywanie jej w Zakładzie Opiekuńczo - Leczniczym w G. - nie był w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec ojca poprzez sprawowanie opieki choćby poprzez finansowanie części pomocy w opiece nad nim. Brak jest w aktach takich dokumentów, z których wynikałyby okoliczności wskazujące na niemożność udzielenia przez brata skarżącej pomocy finansowej bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, ani że skarżąca nie jest w stanie od niego takich środków finansowych uzyskać pomimo podjętych stosownych działań. Same twierdzenia i złożone oświadczenie przez brata skarżącej, że nie może tej opieki sprawować, bo pracuje i jest w wieku przedemerytalnym a w związku z tym nie może sobie pozwolić na rezygnację w tym celu z zatrudnienia, czy też z uwagi na dolegliwości zdrowotne, nie wystarczą. Praca co do zasady nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki, gdyż pomoc pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji może przybrać formę współfinansowania koniecznej opieki.
Zwrócić bowiem należy uwagę, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem.
Sąd zdaje sobie sprawę z trudności związanych ze stanem zdrowia ojca skarżącej, zwłaszcza że jak wynika z akt obecnie jest osobą leżącą, ma zakupione specjalistyczne łóżko, cierpi on na przewlekłą niewydolność nerek, jest po usunięciu guza pęcherza moczowego, jest w zaawansowanym wieku, cierpi także na zespól otępienny choroby Alzheimera. Wymaga pomocy w szeregu czynnościach dnia codziennego jak: pomoc w krojeniu, smarowaniu masłem pieczywa itp., większej pomocy fizycznej w przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem, siadaniu, podczas spacerów do 50 m. po powierzchniach płaskich, przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach. Potrzebuje pomocy w utrzymywaniu higieny osobistej, jest zależny w korzystaniu z toalety, myciu i kąpaniu ciała, ubieraniu się i rozbieraniu (vide karta oceny wg skali Barthel; k. 17 i 16 akt administracyjnych). Nie mnie jednak zasadne jest stanowisko Kolegium, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, a tak jest, jak już wskazano w tej sprawie, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnego ojca mogła po pierwsze, odpowiednio do sytuacji podjąć, czy też utrzymać swoje zatrudnienie.
Co do zasady praca zawodowa brata skarżącej nie mogła być więc uznana za obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec ojca, gdyż jak już podkreślono, jego realizacja nie musi polegać na osobistych staraniach. Może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla ojca, stosownie do indywidualnych możliwości. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak słusznie podniosło Kolegium, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
Nie sposób również pominąć w tej ocenie istnienia związku przyczynowo – skutkowego okoliczności, jak wynika z ustaleń przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego w dniu 24 maja 2022 r., że ojciec skarżącej dotychczas zamieszkiwał właśnie u pracującego brata, a od stycznia 2022 r. skarżąca podjęła się opieki nad nim i wzięła ojca do swojego miejsca zamieszkania. Stąd próba postawienia organom skutecznego zarzutu naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) - poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, nieustalenia pełnego stanu faktycznego sprawy polegającego na pominięciu faktu, iż skarżąca przed podjęciem opieki nad niepełnosprawnym ojcem wyjeżdżała w celach zarobkowych za granicę, aby tam opiekować się osobami starszymi, dopóki nie postanowiła nie podejmować dalszego zatrudnienia z uwagi na opiekę nad ojcem, jak również dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, bez należytego rozważenia całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - jest w ocenie Sądu chybiona.
Oczywiście, że zobowiązani do alimentacji nad ojcem mogą podjąć autonomiczną decyzję, kto będzie sprawował opiekę nad ojcem biorąc pod uwagę choćby aspekty nabytego przez skarżącą w tym zakresie doświadczenia, ale nie może to być argumentem przemawiającym za uznaniem, iż spełnione zostały już przesłanki do przyznania skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia tylko dlatego, że stan zdrowia ojca skarżącej się pogorszył, a brat, u którego dotychczas ojciec skarżącej przebywał, podniósł, iż opieki tej nie jest w stanie sprawować, bo pracuje zawodowo. Skarżąca nie wykazała bowiem, że wyczerpała wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niezdolnego, jak podnosi do samodzielnej egzystencji ojca (w tym m.in. współdziałanie brata w opiece, ewentualne zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres sprawowanej przez nią opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, stanu zdrowia ojca skarżącej) – istniała rzeczywiście konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, gdyż czynności opiekuńcze są tak absorbujące, że wykluczają jakąkolwiek pracę (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22 czy z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22, opubl. w CBOSA). Tylko wówczas, podkreślić należy z całą stanowczością, pomoc państwa jest możliwa.
Okoliczności te nie są zatem bez znaczenia dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Wbrew zarzutom skargi nie są one swoistego rodzaju - dodatkową negatywną przesłanką - lecz składają się na elementy świadczące o istnieniu bądź nie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy, czy też innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy i innego rodzaju zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Nie zasługiwał również zdaniem Sądu na uwzględnienie zarzut, że Kolegium w zaskarżonej decyzji nie zawarło szczegółowego uzasadnienia, które zdaniem pełnomocnika skarżącej, zostało sporządzone w sposób ogólny, ograniczający się wyłącznie do syntetycznego opisu stanu faktycznego i przytoczenia orzecznictwa, przez co strona nie miała możliwości zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia, tokiem rozumowania organu. Ponadto brak było w nim odniesienia się do wszystkich twierdzeń strony postępowania, oprócz tego uzasadnienie nie zawierało wskazania wszystkich dowodów, na których organ się oparł oraz wyszczególnienia wszystkich faktów mających znaczenie w przedmiotowej sprawie, brak jest zasadniczych przyczyn rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienia przyjętej przez organ wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym kontekście zwrócić należy uwagę, że zawsze uzasadnienie decyzji administracyjnej stanowi swego rodzaju syntezę okoliczności stanu faktycznego i prawnego. Rację ma pełnomocnik skarżącej, że powinien organ zawrzeć w nim również wskazania dowodów, na których organ się oparł, w sytuacji gdy mają one znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, a którym wiary odmówił. Zwrócić jednakże należy uwagę, że Kolegium wskazało jednakże powody z jakich uznało, iż prawidłowe jest negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Skarżąca mogła więc zapoznać się z motywami podjętej przez Kolegium w postępowaniu odwoławczym decyzji – braku istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącej z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad ojcem z uwagi na fakt, że ma on oprócz niej również i inną osobę zobowiązaną także jak i ona do alimentacji wobec ojca.
Po drugie, można mówić o lepszym lub gorzej skonstruowanym uzasadnieniu władczego objawu woli organu administracyjnego. Wobec tego uchybienia w tym zakresie postanowieniom art. 107 § 3 k.p.a. należało w ocenie Sądu uznać za niemogące mieć istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Na dobrą sprawę również i treść skargi jest także swego rodzaju ogólną syntezą faktów i okoliczności prawnych i zawiera również przywołane orzecznictwo bez wykazania, co istotne, na czyn konkretnie polegał błąd organu w procesie wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w tej sprawie i jak zdaniem pełnomocnika winna polegać prawidłowa ich wykładnia, podobnie na czym konkretnie polegał błąd organów w sferze proceduralnej, które to dowody pominął organ, a które miały fundamentalne znaczenia dla treści rozstrzygnięcia i mogły "przesądzić" o tym, że winno zapaść inne rozstrzygnięcie. Nawet w sytuacji, gdy uzasadnienie decyzji jest niepełne, sprzeczne z rozstrzygnięciem, a nawet gdyby było jego brak, przede wszystkim liczy się podjęte rozstrzygnięcie i jego prawidłowość na tle zgromadzonego materiału dowodowego.
Biorąc pod uwagę powyższe nie można zatem postawić skutecznie organom orzekającym zarzutu także i naruszenia art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wobec tego za prawidłową należało uznać ocenę Kolegium w kontekście istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia czy też niepodejmowania przez nią dalszego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Mając powyższe na uwadze Kolegium władne było więc, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., kompetencji i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji, który podjął prawidłowe rozstrzygnięcie.
Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.