Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. S. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 20 października 2023 r. (nr SKO.ŚR/4111/940/2023) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z 6 września 2023 r. (nr OPS.5231/ŚP/124/2023) o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
W stanie faktycznym sprawy skarżący pismem z 7 lipca 2023 r. skierowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, R. S. Do akt skarżący dołączył orzeczenie z 24 maja 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, który to stan istnieje od 20 kwietnia 2023 r.
Z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego wynikało, iż skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 5 marca 2009 r., a ostatnie jego zatrudnienie ustało z dniem 28 lutego 2001 r. (k. 7). Stan zdrowia matki, według oświadczenia skarżącego, pogorszył się od 2019 r. Cierpi ona na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, ma bliznę pourazową w prawej półkuli móżdżku, nadciśnienie, miażdżyce, astmę oskrzelową, zawroty głowy i niedosłuchu. Według oświadczenia skarżącego, leczenie matki w Poradni Zdrowia Psychicznego dotyczy występujących zaburzeń pamięci oraz stanów depresyjnych i lękowych. Pracownik socjalny odnotował, że matka skarżącego jest osobą stosunkowo samodzielną. Po mieszkaniu sama się porusza, zaś poza tym pomieszczeniem - za pomocą laski, posiłki spożywa samodzielnie. Nie jest przy tym pampersowana, potrzeby fizjologiczne także załatwia samodzielne.
Osoba ta – jak odnotowano w wywiadzie środowiskowym – wymaga natomiast nieznacznej pomocy przy kąpieli. Pracownik socjalny zapisał, że skarżący robi matce zakupy i towarzyszy podczas wizyt lekarskich. Dodatkowo skarżący, mający uprawnienia masażysty, dwa razy dziennie wykonuje matce masaże, raz dziennie ćwiczenia usprawniające, a ponadto wychodzi z matką na spacery. W postępowaniu ustalono, że skarżący ma siostrę, która również zamieszkuje w O., jest na emeryturze i – jak odnotowano – w razie potrzeby służy mu pomocą, np. poprzez zapewnienie transportu matki do przychodni.
Burmistrz Miasta i Gminy O. wskazaną na wstępie decyzją z 6 września 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach rozstrzygnięcia opisał ustalenia wywiadu środowiskowego oraz podkreślił, że wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze nie wykraczają poza codzienne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie mają charakteru całodobowego. Organ akcentował, że matka skarżącego jest stosunkowo samodzielna. Zdaniem Burmistrza, zakres sprawowanej przez skarżącego opieki i wykonywane przez niego czynności można pogodzić z pracą zawodową (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy) i świadczyć tę opiekę można albo przed pójściem do pracy albo po powrocie do domu. Organ zaznaczył również, iż nie występuje bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez skarżącego z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Skarżący jest bowiem osobą niepracującą od 2001 r., a orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jego matki zostało wydane 24 maja 2023 r. Ponadto skarżący ma uprawnienia do wykonywania zawodu masażysty i posiada korzystne warunki mieszkaniowe, aby tego typu pracę wykonywać w domu. Organ zaakcentował, że skarżący mógłby skorzystać z oferowanych mu usług opiekuńczych i w ten sposób pozostać osobą aktywną zawodowo. Wskazał również, że skarżący ma siostrę zamieszkałą w tej samej miejscowości - która zawozi matkę własnym samochodem na wizyty lekarskie i na niej także ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodzica. Obowiązek taki nie musi polegać tylko na osobistych staraniach, ale także na pomocy finansowej (np. opłaceniu opiekunki). Organ powołał także art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wyjaśniając, że przepis ten nadal obowiązuje, pomimo wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13).
W odwołaniu od opisanej decyzji skarżący zarzucił nieuwzględnienie treści powołanego przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Skarżący wskazał, iż z uwagi na pogarszający się stan zdrowia jego matki, nie może podjąć jakiejkolwiek pracy. Matka choruje na Alzheimera i choroby układu krążenia, ma zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych. Zaznaczył, że sprawowana przez niego opieka ma charakter trwały, osobisty, ciągły i polega na całodobowym zaspokajaniu wszystkich potrzeb jego matki. Z kolei jego siostra, jest schorowana i nie może zaopiekować się matką.
Ponadto fakt posiadania rodzeństwa pozostaje bez wypływu na okoliczność, że to on sprawuje faktyczną opiekę nad matką. Zaakcentował, że matka nie może pozostać sama w domu, albowiem zdarzały się sytuacje utraty przez nią przytomności. Ponadto zaburzenia pamięci na jakie cierpi, skutkowały pozostawianiem przez nią włączonych urządzeń gazowych i elektrycznych. Końcowo podkreślił, że art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 20 października 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że na podstawie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem, przesłanka na której oparł się organ I instancji odmawiając skarżącej świadczenia, nie powinna być uwzględniona w tej sprawie. Jednocześnie organ odwoławczy zgodził się z przyjętym przez organ I instancji poglądem o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Kolegium podkreśliło, że skarżący był ostatni raz czynny zawodowo w 2001 r., natomiast konieczność opieki nad matką pojawiła się – zgodnie z jego oświadczeniem dopiero w 2019 r.
Ponadto czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego (przygotowywanie posiłków, wykonywanie czynności mających na celu utrzymanie domu, robienie zakupów, pomoc przy kąpieli, wykonywanie ćwiczeń usprawniających i wychodzenie na spacery) stanowią zwykłe czynności życia codziennego i są wykonywaną przez osoby opiekujące się schorowanymi i niesamodzielnymi rodzicami, które pracują przy tym zawodowo. Zdaniem organu odwoławczego, zakres sprawowanej opieki przy uwzględnieniu pomocy siostry skarżącego - jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasowym.
Nie sposób bowiem w opinii Kolegium przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką. Ponadto, ograniczenia funkcjonowania wywołane przez schorzenia skarżącej i fakt, że nie jest ona osobą w pełni samodzielną nie są nie do pogodzenia z podjęciem jakiejkolwiek aktywności zawodowej, zwłaszcza wobec sygnalizowanej możliwości wykonywania pracy w miejscu zamieszkania, której skarżący nie kwestionował.
SKO w Krakowie zwróciło także uwagę na fakt, że stan zdrowia matki skarżącego pozwala na samodzielne spożywanie przez nią posiłków i poruszanie się o lasce, a ponadto pozostaje ona w logicznym kontakcie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdzał przy tym podanej w odwołaniu okoliczności, iż matka skarżącego cierpi na Alzheimera, choć leczy się ona w Poradni Zdrowia Psychicznego, co ma miejsce z uwagi na stany depresyjno-lękowe i zaburzenia pamięci. Kolegium zaakcentowało, że z dokumentacji medycznej wynika, że matka skarżącego pozostaje w logicznym kontakcie. Ponadto wskazywana przez skarżącego choroba matki (Alzheimer), nie została potwierdzona w wywiadzie środowiskowym, ani też skarżący nie przedłożył do odwołania dodatkowej dokumentacji medycznej w tym względzie. Końcowo Kolegium zaakcentowało, że skarżący ma siostrę, która pomaga mu w opiece nad matką.
W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych polegające na odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy stale, całodobowo i osobiście opiekuje się niepełnosprawną matką, co wyklucza podjęcie przeze niego jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarga żądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumentację zasadniczo zbieżną z zawartą w odwołaniu. Dodatkowo zaznaczono, że zawarte w wywiadzie środowiskowym stwierdzenie o logicznym kontakcie matki z otoczeniem nie jest w pełni prawdziwe. Są bowiem takie dni, że matka komunikuje się w sposób logiczny, natomiast częste są także okresy, gdy nie pamięta gdzie jest i ma poważne zaburzenie w orientacji. Jej choroby, mają charakter przewlekły i ciągły wpływają na coraz gorsze samopoczucie. Dodatkowo, z uwagi na ilość lekarstw które codziennie zażywa, ma bardzo często dolegliwości żołądkowe. Także poruszanie się matki jest znacznym stopniu ograniczone z powodu dużych zmian reumatologicznych (stwierdzona dna moczanowa i bardzo bolesne narośle na stawach).
Ponadto matka skarżącego jest po przebytym otwartym złamaniu kończyny dolnej, ma w niej założony stabilizator, który nie może być usunięty z uwagi na jej stan zdrowia. Ma również żylaki, z których często powstają trudne do opanowania krwotoki, a zabieg operacyjny z uwagi na chorobę serca nie jest możliwy do przeprowadzenia. Zaakcentował skarżący, że jego matka nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie przez kilka godzin dziennie, co umożliwiałoby mu podjęcie pracy zarobkowej. Do skargi załączono historię zdrowia i choroby matki z 4 sierpnia 2023 r., zaświadczenie od reumatologa z 21 listopada 2023 r. oraz orzeczenie wystawione przez lekarza psychiatrę z 13 lipca 2023 r. wskazujące, że pacjentka leczy się w poradni zdrowia psychicznego od 1985 r.
W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia.
Na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. skarżący podkreślił, że stan zdrowia jego matki stale się pogarsza i wymaga ona jego całodobowej opieki. Podał, że kilka dni temu zakrztusiła się śliną, a on zastosował chwyt dr Heimlicha, który zna z uwagi na swój zawód masażysty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza ani przepisów postępowania, ani prawa materialnego w stopniu, nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga, jako niezasadna, podlegała zatem oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych przez organy obu instancji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej: ustawa). Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych aktów stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.
Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19.01.2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).
Wyrażona zatem w cytowanym wyżej przepisie przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (tak wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). Przy czym podkreślić trzeba, że opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę) a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie, czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i jako takie nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21).
Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (tak cytowany wyżej wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23).
Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że zagadnieniem spornym w kontrolowanej sprawie było to, czy występował związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej (brakiem jej podejmowania), a opieką sprawowaną nad matką. W ocenie Sądu, wyrażone przez organ II instancji stanowisko, kwestionujące istnienie tegoż związku, nie było wadliwe. Trafnie bowiem przyjął organ odwoławczy – w oparciu o kompleksową ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – iż zakres, skala oraz charakter świadczonej przez skarżącego opieki względem matki, nie mogły zostać ocenione jako tego rodzaju, aby uzasadniały potrzebę całkowitego niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia (z pracy). Jak bowiem wyżej już wskazano, o zakresie koniecznej opieki, decyduje każdorazowo stan zdrowia niepełnosprawnego. Dostrzec w związku z powyższym trzeba, że ustalony w toku postępowania administracyjnego stan zdrowia matki skarżącego wskazuje, że cierpi ona na astmę, niedosłuch, ma żylaki, zwyrodnienie kręgosłupa, schorzenia neurologiczne (przeszła udar 7 lat przed złożeniem wniosku przez skarżącego o świadczenie pielęgnacyjne), ma bliznę na móżdżku, nadciśnienie, miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca.
Z uwagi na wymienione dolegliwości osoba ta leczy się w poradni neurologicznej, kardiologicznej oraz w zdrowia psychicznego, przy czym w tej ostatnio wskazanej placówce medycznej od 1985 r. – z uwagi na mające występować zaniki pamięci, stany depresyjne i lękowe. Mimo jednak przywołanych uwarunkowań zdrowotnych niepełnosprawnej (dolegliwości i schorzeń) - w toku postępowania niespornie ustalono (k. 65v), że matka skarżącego jest jednak osobą stosunkowo samodzielną w codziennym funkcjonowaniu. Jak odnotował bowiem pracownik socjalny, matka skarżącego bez pomocy innych osób oraz sprzętu rehabilitacyjnego porusza się po mieszkaniu, zaś poza mieszkaniem, posiłkuje się laską.
Nadto, osoba ta samodzielnie spożywa posiłki (nie wymaga karmienia), samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne (nie jest pampersowana), wychodzi na spacery w towarzystwie skarżącego. Poza tym – jak niespornie ustalono w postępowaniu – matka skarżącego przy toalecie porannej i wieczornej także jest samodzielna. Ta stwierdzona samodzielność matki (poruszanie się, jedzenie, załatwienie potrzeb fizjologicznych, zachowywanie higieny) pozwalała więc zasadnie przyjmować, że szereg codziennych czynności życiowych osoba ta jest w stanie realizować bez potrzeby angażowania innych osób. Inaczej mówiąc, przywołane wyżej ustalenia stanu zdrowia matki skarżącego wskazują, że – choć obarczona jest szeregiem chorób – nie jest to osoba wymagająca stałej pomocy opiekuna w wielu codziennych czynnościach życiowych. Powyższy wniosek potwierdza w istocie podany przez skarżącego zakres opieki, którą świadczy on matce.
Jak wynika bowiem z oświadczeń skarżącego złożonych w toku postępowania administracyjnego, zakres opieki realizowanej względem matki obejmuje: przygotowanie posiłku, sprzątanie, zakupy, uczestnictwo w spacerach i ćwiczeniach usprawniających, realizację recept, pomoc w ubraniu się oraz w higienie osobistej (tj. "nieznaczną pomoc przy kąpieli" – por. k. 65v). Mając powyższe na uwadze podkreślić należy, iż zaprezentowany wyżej zakres czynności opiekuńczych ustalony został w oparciu o twierdzenia samego skarżącego, co pozwalało słusznie przyjmować, iż wyczerpują one wszystkie czynności opiekuńcze, nieodzowne jego matce. Przy uwzględnieniu więc wskazywanego wyżej stanu zdrowotnego matki skarżącego stwierdzić należy, iż nie była dowolna konstatacja organu odwoławczego, co do tego, iż rodzaj i skala czynności opiekuńczych nie uprawniała do uznania, iż wymusza on potrzebę tak znacznego zaangażowania czasowego w opiekę nad matką, że powoduje tym samym nieodzowność zaniechania wykonywania jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Inaczej mówiąc, eksponowany przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego zakres czynności opiekuńczych realizowanych względem matki, nie uniemożliwia zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy. Podkreślić bowiem trzeba, że przygotowanie pożywienia i leków, jak też pomoc w ubraniu się, czy przy higienie osobistej (tj. nieznaczna tylko pomoc przy kąpieli, bowiem w innych czynnościach higienicznych matka jest samodzielna; por. wyżej) – stanowią czynności wykonywane jedynie w określonych porach dnia (np. rano, przed pójściem do pracy, czy wieczorem) i nie są związane z koniecznością stałej obecności opiekuna przez cały dzień. Z akt sprawy nie wynika, aby matka skarżącego nie mogła spożyć posiłków uprzednio jej przygotowanych, tym bardziej, że samodzielnie się porusza po mieszkaniu, a w sprawie nie podnoszono, że jest to osoba manualnie niesprawna. Czynności opiekuńcze wskazywane przez skarżącego postrzegać zatem należy jako w istocie typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i które mogą być wykonywane przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu, czy też w dni wolne od pracy (np. w weekendy).
Jeżeli zaś chodzi o czynności polegające na sprzątaniu, czy robieniu zakupów, to dostrzec trzeba, iż są to czynności, które odnoszą się do prowadzenia gospodarstwa domowego, w którym skarżący przecież mieszka, a więc czynności te skarżący wykonuje jako członek gospodarstwa, które sam też tworzy. Z uwagi zatem na powyższe i przy uwzględnieniu prezentowanych wyżej wypowiedzi sądownictwa administracyjnego, które zasadniczo nie postrzega czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego jako czynności typowo opiekuńczych, nie sposób było nadawać analizowanej aktywności skarżącego decydującego znaczenia przy ocenie spełnienia przesłanki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (tj. związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym). Dokonana zatem przez organy administracji obu instancji ocena tego aspektu sprawy, akcentująca możliwość pogodzenia wykonywanych czynności opiekuńczych z aktywnością zawodową (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy) – nie może więc być postrzegana jako wadliwa, czy nieuprawniona.
Odnośnie zaś do podnoszonych przez skarżącego twierdzeń o objęciu matki leczeniem w poradni zdrowia psychicznego z uwagi na mające występować zaniki pamięci i stany depresyjno–lękowe, dostrzec należy, iż z akt wynika, że leczenie matki we wskazanej wyżej poradni trwa od 1985 r. Jest to więc utrwalona opieka medyczna wskazanej dysfunkcji zdrowotnej, występująca już około 38 lat przed złożeniem przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym okresie (1985-2023), mimo wskazanych uwarunkowań zdrowotnych, matka skarżącego długotrwale funkcjonowała bez stałego wsparcia ze strony innych osób. W toku postępowania skarżący nie dowodził, aby leczenie wdrożone we wskazanej poradni przestało być skuteczne (stało się nieefektywne), a przez to, aby aktualizowała się potrzeba opieki nad matką warunkowana tymi właśnie schorzeniami. Okoliczności takich skarżący nie wykazał, tak samo – co trafnie dostrzegło i akcentowało SKO w Krakowie – nie wykazał, iż matka choruje na Alzheimera.
Końcowo zwrócić należy uwagę na trzy kwestie.
Pierwsza to specyfika zawodu wykonywanego przez skarżącego, która – w ocenie Sądu - umożliwia takie zorganizowanie tego zajęcia, że jego wykonywanie odbywać się może bez konieczności pozostawienia matki bez uwagi. Z akt wynika bowiem, że skarżący jest masażystą, a tę wiedzę zawodową przekłada także na pomoc udzielaną matce. Celnie dostrzegły orzekające organy administracji, że specyfika tego zawodu, przy uwzględnieniu warunków mieszkaniowych skarżącego (3 pokoje) uprawniała do stanowiska, iż zajęcie to może on wykonywać także we własnym mieszkaniu. Takie zorganizowanie pracy pozwoliłoby, z jednej strony na pozostanie skarżącego aktywnym zawodowo, a z drugiej, nie wiązałoby się z koniecznością pozostawienia matki bez uwagi, skoro aktywność zawodowa odbywałaby się w miejscu pobytu matki. Mógłby wówczas skarżący adekwatnie reagować na pojawiające się potrzeby niepełnosprawnej, będąc zarazem aktywnym zawodowo.
Nawet zatem uwzględniając niewątpliwe choroby i dolegliwości matki skarżącego (k. 17-22 a.a. oraz k. 5-7 a.s. i prot. rozprawy k. 18 a.s.) wskazana specyfika zawodu i możliwości jego wykonywania umożliwia – w ocenie Sądu – godzenie pracy z opieką nad matką, bez uszczerbku dla podopiecznej.
Druga okoliczność związana jest z wynikającym z orzecznictwa sądowoadminstracyjnego poglądem wskazującym na to, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (tak wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r.; sygn. akt I OSK 275/21). W niniejszej sprawie, brak było podstaw do przyjęcia, że istnieje akcentowany wyżej związek czasowy pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącego z zatrudnienia, a opieką nad matką. Wszak dostrzec trzeba, że skarżący ostatnią aktywności zawodową przejawiał w 2001 r., tj. około 22 lata przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (2023 r.).
Zatem skarżący od wielu lat pozostaje bierny zawodowo, a w postępowaniu administracyjnym nie dowiódł, że u podstaw niepodejmowania zatrudnienia, leży właśnie obiektywna konieczność sprawowania opieki nad matką, tym bardziej wobec wskazywanych wcześniej uwarunkowań zawodowych, możliwych do realizowania w domu, w bliskiej obecności matki.
Trzecia, to bezsporny w sprawie fakt udziału w opiece nad matką drugiego jej dziecka – siostry skarżącego. Zwrócić należy bowiem uwagę na trafny pogląd wywiedziony przez NSA w wyroku z 20.12.2023 r. (sygn. akt I OSK 2322/22), w którym Sąd ten wprost akcentował, iż nie bez znaczenia dla sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że wymagający wsparcia niepełnosprawny, posiada jeszcze (poza wnioskodawcą, który ubiega się o to świadczenie) inne dorosłe dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad nim, do czego są one zobowiązane zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. Jak akcentował NSA w przywołanym wyroku, powyższe nie oznacza, że to Sąd wybiera, kto ma zapewnić opiekę niepełnosprawnemu, podkreśla jednak, że żądający świadczenia nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką. W realiach rozpatrywanej sprawy dostrzec należy, iż siostra skarżącego mieszka w tej samej miejscowości, co skarżący i ich niepełnosprawna matka.
Jak celnie wskazał NSA w wyroku z 14 lutego 2024 r. (sygn. akt I OSK 229/23) nie pozostaje bez wpływu na ocenę istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego to, czy w niewielkiej odległości od podlegającego opiece niepełnosprawnego rodzica mieszkają inne osoby zobowiązane do jego alimentacji (pozostałe jego dzieci). Ta bowiem okoliczność obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem. Z akt kontrolowanej sprawy jasno wynika, że siostra skarżącego angażuje się w opiekę nad matką, choćby poprzez zapewnienie transportu i udział w wizytach lekarskich (k. 65, k. 65v). Dostrzec trzeba, że siostra skarżącego mieszka w jego okolicy, nadto jest emerytem, a zatem bez wątpienia dysponuje czasem, który może przeznaczyć na wsparcie skarżącego w opiece nad matką. Nie ma zatem podstaw, aby pomijać siostrę skarżącego (możliwości jej współpartycypowania w opiece) przy ocenie obejmującej istnienie związku przyczynowo-skutkowego, w rozumieniu wyżej zaprezentowanym, tym bardziej w sytuacji, gdy stan zdrowia tej osoby nie wyklucza możliwości włączenia się do opieki nad rodzicem skoro z akt wynika, że nie dysponuje ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 65 a.a., k. 35 a.a.), a nadto na co dzień zajmuje się wnukiem mieszkającym w Krakowie (k. 35 a.a.), jest zdolna prowadzić samochód (k. 65 a.a.) i niewątpliwie uczestniczy w wizytach lekarskich matki (k. 65 a.a.).
Ogół więc okoliczności ocenianej sprawy nakazywał podzielić stanowisko organu odwoławczego o braku występowania przesłanek uprawniających do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Zajmując stanowisko względem zarzutu skargi akcentującego, iż matka skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować przez kilka godzin – należy wskazać, że twierdzenia te pozostają w oczywistej sprzeczności z dowodami przeprowadzonymi w sprawie, a w szczególności ze spostrzeżeniami zanotowanymi przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego (por. wyżej). W ramach tej czynności dowodowej skarżący nie wskazywał na takie uwarunkowania zdrowotne matki, które wskazywałyby na stan zdrowia wykluczający możliwość kilkugodzinnego funkcjonowania bez udziału opiekuna. Jak zaś wyżej wskazano, specyfika potencjalnej pracy skarżącego (masażysta wykonujący to zajęcie w mieszkaniu) umożliwia mu pieczę nad matką także podczas tej pracy zawodowej. Akcentowana w skardze choroba Alzheimera matki – trafnie została oceniona przez SKO w Krakowie – jako niepotwierdzona (nieudowodniona). Nawet na etapie skargi skarżący nie zaoferował dowodów wskazujących na występowanie tej choroby.
Także podnoszona okoliczność o chorobach siostry – nie mogła zyskać aprobaty. Wszak – jak wyżej już wskazano – z akt wynika, że siostra skarżącego angażuje się w opiekę nad matką oraz nad wnukiem i na przeszkodzie temu nie stoi jej stan zdrowia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku.