Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Zaskarżoną przez M. R., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 28 października 2021 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na P. B. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Wójt Gminy M orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na brata P. B. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 24 września 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na brata P. B., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 czerwca 2015 r. (znak: [...]). Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego III Wydział Rodziny i Nieletnich, sygn. akt [...], skarżąca od dnia 23 sierpnia 2017 r. została ustanowiona opiekunem prawnym brata P. B. Organ pomocowy w toku postępowania ustalił, że skarżąca nie pracuje zawodowo ponieważ sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, który nie jest w stanie funkcjonować bez wsparcia siostry.
Wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Na podstawie decyzji, znak: [...] z dnia 6 października 2020 r. skarżąca miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r. wnioskowanego na brata P. B. Z oświadczenia złożonego przez wnioskodawczynię wynika, że nie jest w stanie pozostawić brata samego, ponieważ musi czuwać nad nim i reagować na zmiany jego stanu zdrowia. Opiekę tę sprawuje kilkanaście godzin dziennie. P. B. cierpi na zespół Downa, ma wady serca oraz inne choroby współistniejące. Fakt sprawowania opieki przez ww. został potwierdzony przez pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym z dnia 29 września 2021 r. Z akt sprawy wynika, że rodzice P. B. żyją.
Dlatego też organ przytoczył treść przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że "1a. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osoba, wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, podnosząc, że decyzja ta jest dla niej bardzo krzywdząca bowiem jest ona rzeczywistym oraz prawnym opiekunem P. B. i sprawuje nad nim stałą opiekę. Wyjaśniła, że brat nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i jest całkowicie uzależniony od jej opieki. Pomaga mu we wszystkich czynnościach związanych z higieną osobistą, ubiera go, przygotowuje posiłki, jest z bratem przy każdej wizycie lekarskiej, wykupuje i podaje lekarstwa. Zaopatruje brata w sprzęt ortopedyczny. Gdy brat czuje się gorzej to śpi z nim w jednym pokoju aby kontrolować jego stan oraz zachowanie. Czuwa przy nim w nocy, podaje picie, leki, uspakaja. Na bieżąco reaguje na jego potrzeby, a w razie konieczności podaję właściwe lekarstwa czy wzywa pogotowie. Ze względu na stan zdrowia brata nie jest w stanie podjąć zatrudnienia oraz pracować nawet w gospodarstwie rolnym. Opiece poświęca ok 17 godzin na dziennie.
Od wielu lat sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Dodała, że rodzice nie są w stanie zająć się bratem, gdyż są osobami bardzo schorowanymi. Mama ma astmę oskrzelową, problemy z oddychaniem, zwyrodnienie bioder i kolan oraz egzemę ręki lewej, co całkowicie uniemożliwia jej wykonywanie czynności higienicznych i pielęgnacyjnych. Jest osobą otyłą i ma ograniczoną sprawność ruchową i nie radzi sobie z opieką nad synem P. Tata również nie jest w stanie zająć się niepełnosprawnym synem gdyż ma padaczkę i cierpi na depresję. Zarówno mama jak i tata wymagają opieki innych osób i stałej kontroli lekarskiej. Ich stan zdrowia uniemożliwia opiekę nad synem, a bratem skarżącej.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na brata P. B. Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy SKO powołało się na treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz podniosło, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca wnioskiem z dnia 24 września 2021 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad bratem P. B., który na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 czerwca 2015 r. nr [...] legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje u niego od urodzenia.
Kolegium ustaliło, że skarżąca opiekuje się bratem od kilku lat. Opieka nad nim zajmuje ok. 17 godzin dziennie, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej, choćby na gospodarstwie rolnym. Niepełnosprawny brat skarżącej jest osobą cierpiącą na Zespół Downa oraz choroby współistniejące. Jest osobą ubezwłasnowolnioną, a jego opiekunem prawnym jest skarżąca. Brat skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i jest całkowicie uzależniony od opieki skarżącej, która pomaga mu we wszystkich czynnościach związanych z higieną osobistą, ubiera go, przygotowuje posiłki, organizuje wizyty lekarskiej, wykupuje i podaje lekarstwa, zaopatruje brata w sprzęt ortopedyczny. Gdy brat czuje się gorzej to śpi z nim w jednym pokoju aby kontrolować jego stan oraz zachowanie. Czuwa przy nim w nocy, podaje picie, leki, uspakaja. Na bieżąco reaguje na jego potrzeby, a w razie konieczności podaję właściwe lekarstwa czy wzywa pogotowie.
Organ ustalił również, że rodzice brata skarżącej żyją. Mieszkają razem z niepełnosprawnym synem. Matka (61 l.) jest emerytką, która ze względu na liczne schorzenia (szczegółowo opisane w odwołaniu) nie może zająć się opieką nad synem (oświadczenie z dnia 24 września 2021 r.). Ojciec (75 l) emeryt, również ze względów zdrowotnych nie może zająć się opieką nad synem (oświadczenie z dnia 24 września 2021 r.). P. B. posiada jeszcze dwóch braci.
Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej analizy sytuacji skarżącej i doszedł do wniosku, że nie może ona otrzymać świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych ponieważ rodzice brata skarżącej żyją i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że osoba wymagająca opieki – brat skarżącej - ma rodziców, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenia tego nie jest w stanie zastąpić oświadczenie wnioskodawczyni, że nie mogą się oni opiekować synem, gdyż są schorowani skoro przepis ustawy jest w tej materii jasny i nie podlega innej interpretacji. Siostra osoby wymagającej opieki mogłaby być osobą mogącą się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne tylko w sytuacji gdyby rodzice osoby wymagającej opieki posiadali orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wynika to wprost z obowiązujących przepisów prawa zacytowanych wyżej, które są jasne i zrozumiałe.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła SKO zbyt literalną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i ograniczenie się wyłącznie do stwierdzenia negatywnej przesłanki udzielenia wnioskowanego świadczenia jaką jest brak legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia organu miała istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez niewłaściwe ustalenie, pomimo zebrania materiału dowodowego, że sprawowanie przez rodziców opieki nad bratem skarżącej jest możliwe choćby w ograniczonym zakresie, co w konsekwencji doprowadziło zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji do niewłaściwego wniosku, iż wnioskowane świadczenie nie należy się skarżącej.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W dalszej części skargi skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji. Dodała, że jej rodzice nie byli w stanie zająć się bratem, gdyż sami byli osobami bardzo schorowanymi wymagającymi opieki innych osób. Ze względu na zły stan zdrowia dnia 8 grudnia 2021 r. S. B. (ojciec skarżącej) zmarł. Mama cierpi na astmę oskrzelową, problemy z oddychaniem, zwyrodnienie bioder i kolan oraz egzemę ręki lewej, co całkowicie uniemożliwia jej wykonywanie czynności higienicznych i pielęgnacyjnych. Jest osobą otyłą. W ostatnim czasie jej stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Od dłuższego czasu przebywa w szpitalu. Od dnia 28 listopada 2021 r. przebywa na leczeniu w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii - jest w śpiączce; była w trakcie przygotowywania dokumentacji do wniosku o wydanie orzeczenia w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności jednak na chwilę obecną nie posiada tego orzeczenia.
W sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych wprost wynika, że osoba obowiązana do opieki w pierwszej kolejności nie jest w stanie z powodu wieku, stanu zdrowia tej opieki realnie sprawować jest to okoliczność dająca się stwierdzić obiektywnie, to wyłącznie brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie powinien tej oceny zmienić.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Według art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Analiza przywołanych przepisów prowadzi do wniosku, że przepisy te, określają przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sądy administracyjne przyjmują w orzecznictwie, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym albo z uwagi na stan zdrowia nie może wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA).
Należy bowiem uwzględnić, że stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie – k.r.o) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (por. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 k.r.o.).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W ocenie Sądu odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wyłącznie językowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy do skutków sprzecznych z konstytucyjnymi zasadami praworządności, równości oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych.
Podkreślić należy, że trzymanie się wyłącznie literalnego brzmienia omawianego przepisu zostało zanegowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w także wyrokach z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19 i 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 394/21 (dostępne w CBOSA). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny.
Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20, (publ. w CBOSA), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności.
Stąd, w ocenie Sądu dokonana przez orzekające w tej sprawie organy wykładnia art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i jego zastosowanie były wadliwe.
Nie ulega wątpliwości, że skarżąca jako siostra osoby wymagającej opieki, tj. brata P. B., znajduje się w kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wnioskodawczyni wypełnia tym samym dyspozycję art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. P. B. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, Niepełnosprawny brat skarżącej jest osobą cierpiącą na Zespół Downa oraz choroby współistniejące. Jest osobą ubezwłasnowolnioną, a jego opiekunem prawnym jest skarżąca. Brat skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i jest całkowicie uzależniony od opieki skarżącej, która, jak deklaruje, pomaga mu we wszystkich czynnościach związanych z higieną osobistą, ubiera go, przygotowuje posiłki, organizuje wizyty lekarskiej, wykupuje i podaje lekarstwa, zaopatruje brata w sprzęt ortopedyczny. Gdy brat czuje się gorzej to śpi z nim w jednym pokoju aby kontrolować jego stan oraz zachowanie.
Czuwa przy nim w nocy, podaje picie, leki, uspakaja. Na bieżąco reaguje na jego potrzeby, a w razie konieczności podaję właściwe lekarstwa czy wzywa pogotowie. Skarżąca podnosi konsekwentnie, że ze względu na konieczność opieki nad bratem nie może wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym. Przy czym, zaznaczyć należy, z akt sprawy nie wynika, aby opiekę tę sprawował ktoś inny.
W obliczu powyższych okoliczności odmowa przyznania skarżącej żądanego świadczenia z tego więc powodu, że rodzice wymagającego opieki brata skarżącej żyją i nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności było nieprawidłowe.
W kontekście argumentacji Kolegium i organu pierwszej instancji po pierwsze ponownie zaakcentować należy, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.) w razie potrzeby. Stąd podnoszenie przez organy kwestii, że matka skarżącej (lat 61), będąca emerytem, dotknięta licznymi schorzeniami (astma oskrzelowa,, problemy z oddychaniem, zwyrodnienie bioder i kolan, egzema ręki lewej), podobnie jak ojciec (75 l), również emeryt, cierpiący na padaczkę i depresję, oraz dwóch pozostałych braci wymagającego opieki, z których jeden wprawdzie pracuje, lecz nie mieszka z nim, ale ma własną rodzinę w tym trójkę małych dzieci na utrzymaniu, zaś drugi ma wrodzoną wadę serca, są w stanie sprawować opiekę nad bratem lub przyczyniać się do tej opieki, nie są przekonywujące i nie pozostawiające wątpliwości.
Przyznać należy, że nie są to okoliczności bez znaczenia, jednak deficyt informacji w tym zakresie powinien stanowić raczej podstawę do dalszych pogłębionych ustaleń organów, nie zaś do rozstrzygnięcia odmowego. Nie można nie dostrzegać specyficznej sytuacji w rodzinie skarżącej, jak i całkowicie pomijać okoliczności związanej także z relacją osoby wymagającej opieki ze skarżącą – siostrą - i akceptacji przez brata dotkniętego upośledzeniem umysłowym w stopniu znacznym, świadczonej przez nią opieki, czego nie można wymagać od braci, zwłaszcza w sferze ich zaangażowania się w takiej sytuacji w czynności opiekuńcze. W relacji osoby dotkniętej zespołem Downa z osobą sprawującą opiekę właśnie owa zbudowana więź pomiędzy tymi osobami jest bowiem kluczowa dla funkcjonowania niepełnosprawnego w życiu codziennym.
W tym też kontekście należy zwrócić uwagę na nowe – w stosunku do ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego – okoliczności i dowody – podniesione co prawda w skardze przez skarżącą, ale rzucające odmienne światło na stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy. Skarżąca wskazuje bowiem, że ze względu na zły stan zdrowia 8 grudnia 2021 r. ojciec wymagającego opieki S. B. zmarł. Stan zdrowia natomiast matki uległ znacznemu pogorszeniu. Od dłuższego czasu przebywa ona w szpitalu. Od dnia 28 listopada 2021 r. przebywa na leczeniu w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Skarżąca twierdzi, że jest w śpiączce, natomiast załączona do skargi karta z leczenia szpitalnego tego nie potwierdza. Dodała także, że matka była w trakcie przygotowywania dokumentacji do wniosku o wydanie orzeczenia w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności jednak na chwilę obecną nie posiada tego orzeczenia.
Z okoliczności tych zdaje się wynikać, że osoby zobowiązane do opieki w pierwszej kolejności nie są w stanie obiektywnie opieki tej realnie sprawować. Okoliczności te – a przynajmniej część z nich – miała miejsce przed wydaniem zaskarżonej decyzji, zatem potencjalnie mogłyby one być brane pod uwagę jako przyczyny wznowienia postępowania administracyjnego. W konsekwencji mogą one również – nawet jeżeli Kolegium, działającemu jako organ odwoławczy nie można w tym zakresie zarzucić naruszenia prawa w toku postępowania wyjaśniającego – stanowić podstawę uchylenia decyzji wobec postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2021 r., II OSK 566/21, CBOSA).
Ustalenia co do braku przesłanek do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały zatem poczynione co najmniej przedwcześnie. Część z tych okoliczności uległa też obiektywnej zmianie przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Stan faktyczny sprawy nie został zatem ustalony prawidłowo, wobec czego doszło do naruszenia art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ rozważy – w oparciu o zebrany dotychczas względnie, jeżeli uzna to za potrzebne, uzupełniony materiał dowodowy – kwestię spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza przesłanek opisanych w art. 17 ust. 1 ustawy, z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku.
Ponieważ stan faktyczny w niniejszej sprawie ulegał z czasem istotnym zmianom, podkreślić należy, że – w razie stwierdzenia podstaw do wydania decyzji pozytywnej – może to mieć wpływ na określenie daty początkowej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli organ ustali, że skarżąca spełniała przesłanki przyznania wspomnianego prawa już w momencie złożenia wniosku, określi tę datę zgodnie z regułą sformułowaną w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych; z kolei w przypadku ustalenia, że skarżąca spełniła te przesłanki dopiero wskutek następczej zmiany stanu faktycznego, data tej zmiany powinna być datą początkową przyznawanego prawa.
Wobec tego skarga musiała odnieść zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.