Uzasadnienie
Wójt Gminy P. decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. nr [...] odmówił skarżącej A. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką K. P. W uzasadnieniu organ pomocowy wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto organ dodał, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do świadczeń alimentacyjnych względem matki bowiem obok niej pozostaje jeszcze troje rodzeństwa.
W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 13 października 2022 r. nr SKO.NP/4115/347/2022 uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, stwierdzając, że organ l instancji winien zbadać historię zatrudnienia skarżącej, następnie poprzez zlecenie sporządzenia opinii dotyczącej sprawności psychofizycznej bądź oceny samoobsługi wg skali Barthel, ustalić w jakim zakresie osoba wymagająca opieki jest samodzielna, a w jakim wymaga bezwzględnie pomocy osób drugich. Ponadto winien zobowiązać skarżącą do przedłożenia dokumentacji medycznej obrazującej stan zdrowia niepełnosprawnej matki.
Następnie organ dokona merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis art. 17 ust. 1b został uznany za niekonstytucyjny począwszy od dnia 23 października 2014 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy P. decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. nr [...] po raz kolejny odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podtrzymując swoje stanowisko przyjęte w uprzednio wydanej decyzji.
Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie spełnione zostały negatywne przesłanki wyłączające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu I instancji i wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i art. 10 k.p.a. bowiem nie stosując przepisów prawa w brzmieniu ustalonym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, nie podejmując wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu słusznego interesu obywatela, stosując dowolność, w interpretacji przepisów, nie prowadząc postępowania w sposób budzący zaufanie, a ponadto pozbawiając ją prawa do wypowiedzenia się o zgromadzonym materiale dowodowymi – odebrano jej prawo do skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. nr SKO.NO/4115/393/2022 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 3 listopada 2022 r.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Istotne w sprawie jest również to, że skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
SKO odnosząc się do powyższego wyjaśniło, że ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w dniu 31 marca 2022 r., co potwierdza świadectwo pracy z dnia 12 kwietnia 2022 r. wydane przez Dyrektora Szkoły Podstawowej [...] w P. W jego treści widnieją zapisy, z których wynika, że skarżąca była zatrudniona w: - Zespole Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w P. 8 listopada 2000 r. – 31 sierpnia 2021 r. na pełny etat - sekretarka, - Gimnazjum w P. 1 września 2001 r. – 31 sierpnia 2017 r. na pełny etat - sekretarka, - Szkole Podstawowej w P. 1 września 2018 r. – 31 grudnia 2019 r. na pełny etat - sekretarka, 1 stycznia 2020 r. – 31 sierpnia 2021 r. w wymiarze 3/4 etatu – sekretarka, 1 września 2021 r. – 31 marca 2022 r. w wymiarze 3/4 etatu - pomoc kuchenna. Stosunek pracy u ww. pracodawcy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron art. 30 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Kolejno z treści zaświadczenia wydanego przez Prezydenta Miasta Tarnowa z 21 kwietnia 2022 r. wynika, że skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w T. jako osoba bezrobotna od dnia 21 kwietnia 2022 r. i od dnia 21 kwietnia 2022 r. nie posiada prawa do zasiłku.
Ponadto ze złożonego przez skarżącą oświadczenia datowanego na dzień 25 października 2022 r. wynika, że w latach 2018 r. - 2021 r. w czasie, gdy pracowała zawodowo matką zajmowała się (przez 20 godzin w tygodniu) opiekunka przydzielona przez GOPS w P., a następnie osoba z rynku pracy, tj. opiekunka opłacana przez skarżącą. Jednocześnie dodała, że w roku 2022 r. GOPS w P. nie przydzielił matce opiekunki, w związku z czym wypowiedziała ona umowę o pracę od marca 2022 r. Skarżącej z kolei nie został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy.
Zdaniem Kolegium mając na uwadze zgormadzone w sprawie dowody, rezygnacja skarżącej z zatrudnienia nie miała związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Świadczy o tym fakt, iż w latach 2018 r. - 2021 r. skarżąca będąc aktywna zawodowo zapewniała matce opiekę poprzez przydzieloną przez GOPS bądź opłaconą z własnych środków opiekunkę. Okoliczność ta bez wątpienia wskazuje na możliwość łączenia zatrudnienia nawet w wymiarze pełnego etatu, jak i 3/4 etatu, jak czyniła to skarżąca.
Następnie organ wskazał na treść orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 27 czerwca 2019 r. z którego wynika konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością matki skarżącej do samodzielnej egzystencji oraz na przeprowadzony w dniu 29 sierpnia 2022 r. wywiad środowiskowy. Z wywiadu tego wynika, że niepełnosprawna matka skarżącej - lat 83, leczy się z powodu choroby Parkinsona, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, migotania przedsionków, schorzeń kręgosłupa. Jest osobą z reguły leżącą, czasami wstaje i przemieszcza się po pokoju przy pomocy balkonika, z asekuracją córki. Skarżąca opiekuje się matką wykonując czynności opiekuńcze polegające na dbaniu o jej czystość, wymianie pieluchomajtek, w razie konieczności robieniu opatrunków, pomocy w ubieraniu i rozbieraniu, przygotowywaniu posiłków, które matka samodzielnie spożywa, wykonuje czynności porządkowe, pierze, zmienia pościel, załatwia sprawy urzędowe.
Organ wskazał również, że skarżąca do akt sprawy przedłożyła Ocenę pacjenta wg skali Barthel. Łączny wynik kwalifikacji wyniósł 35 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia. Skarżąca przedłożyła także dokumenty medyczne w postaci kart informacyjnych z leczenia szpitalnego z 2009 r., 2014 r., 2017 r., 2018 r., 2019 r. oraz 2022 r. Z ich treści wynika, że u niepełnosprawnej matki skarżącej rozpoznano zakażenie układu moczowego, niewydolność serca, napadowe migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, przewlekłą chorobę nerek, otyłość patologiczną, zaburzenia depresyjne, zespół Parkinsona, nietrzymanie moczu, miażdżycę uogólnioną, hipercholesterolemię, zmiany zwyrodnieniowe wielostawowe, zakrzepicę żylną głęboką lewej kończyny, stan po realloplastyce stawu biodrowego lewego.
Zdaniem organu, zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną.
Nadto w sprawie istotne jest również to, że oprócz skarżącej istnieje jeszcze troje innych osób obciążonych w tym samym stopniu co skarżąca obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki.
Odnosząc się do zarzutu niewyznaczenia skarżącej przez organ l instancji, przed wydaniem decyzji terminu do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym Kolegium wyjaśniło, że pismem z 21 października 2022 r. wezwano skarżącą do złożenia wyjaśnień i przedłożenia dowodów dotyczących okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz poinformowano o możliwości złożenia także innych, niewymienionych wyjaśnień i dowodów w sprawie, które mają istotny wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Pismo zostało doręczone skarżącej, o czym świadczy umieszczona na nim adnotacja "Potwierdzam własnoręcznym podpisem odbiór przesyłki", data 21 października 2022 r. wraz z podpisem adresata tj. skarżącej. Mając na uwadze powyższe, ww. zarzut uznać należy za nieuzasadniony.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 17 ust. 1 i 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zaskarżona decyzja opiera się na pozaprawnych kryteriach przyznawania pomocy. W ocenie skarżącej organ odwoławczy nie wytknął organowi I instancji naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy, lecz wyręczył go w procesie decyzyjnym i całą argumentację prawną i faktyczną przywołał samodzielnie i na nowo, czym naruszył zasadę dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego;
- - art. 6 poprzez naruszenie konstytucyjnej równości stron i odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mimo ustalenia przez Trybunał Konstytucyjny, iż jest on należy opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych bez względu na datę powstania tejże niepełnosprawności; zastosowanie pozaustawowego kryterium związanego z obowiązkiem alimentacyjnym, a pominięcie faktu rezygnacji z pracy celem opieki nad niepełnosprawną mamą i utraty w ten sposób źródła dochodu;
- - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - polegające na naruszeniu granic uznaniowości - przez co zaprzeczona została zasada stania na straży praworządności, jak też nie wyjaśniono dogłębnie sprawy;
- - art. 8 § 2 k.p.a. - poprzez odejście od utrwalonej przez orzecznictwo NSA i WSA praktyki polegającej na przyznawaniu wnioskowanego świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych i stosowanie bezprawnych kryteriów związanych z rodzajem niezbędnej pomocy oraz obowiązkiem alimentacyjnym pozostałych członków rodziny;
- - art. 139 k.p.a. - w postaci użycia w uzasadnieniu argumentów rozszerzających motywy organu I instancji, mimo iż decyzja skarżona była tylko na jej korzyść.
W konsekwencji powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Tarnowie utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Wyrok Trybunału wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku miał obowiązek procedować́ zatem w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co trafnie zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji oraz we wcześniejszej decyzji z dnia 13 października 2022 r. uchylającej decyzję Wójta Gminy P. i przekazującej sprawę skarżącej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego do ponownego rozpoznania.
Organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze ww. art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność.
Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dlatego w każdej sprawie organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18.maja 2021 r. I OSK 275/21).
Ze względu na zarzuty skargi dotyczące naruszenia art., 7, 77 k.p.a., podkreślić należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie.
Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08).
Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej ma 83 lata, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób. Legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 27 czerwca 2019 r. zaliczającym ją do osób ze znacznym stopniem niepełnoprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od 27 maja 2019 r. Przyczyna niepełnosprawności została opisana symbolem 05-R - upośledzenie narządu ruchu. Ww. leczy się z powodu choroby Parkinsona, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, migotania przedsionków, schorzeń kręgosłupa. Matka skarżącej jest osobą z reguły leżącą, czasami wstaje i przemieszcza się po pokoju przy pomocy balkonika, z asekuracją córki. Skarżąca opiekuje się matką wykonując czynności opiekuńcze polegające na dbaniu o jej czystość, wymianie pieluchomajtek, w razie konieczności robieniu opatrunków, pomocy w ubieraniu i rozbieraniu, przygotowywaniu posiłków, które matka samodzielnie spożywa, wykonuje czynności porządkowe, pierze, zmienia pościel, załatwia sprawy urzędowe.
Z przedłożonej przez skarżącą do akt sprawy Oceny pacjenta wg skali Barthel wynika, że jej matka przy spożywaniu posiłków potrzebuje pomocy w krojeniu i smarowaniu 5 pkt, przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem potrzebuje większej pomocy fizycznej - 5 pkt, jest niezależna przy myciu twarzy, czesaniu, myciu zębów - 5 pkt, potrzebuje trochę pomocy ale coś może zrobić sama, przy korzystaniu z toalety - 5 pkt, przy ubieraniu i rozbieraniu potrzebuje pomocy ale może wykonywać połowę bez pomocy - 5 pkt, występują sporadyczne problemy fizjologiczne - 5 pkt + 5 pkt, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała - O pkt, porusza się po powierzchni płaskiej na odcinku mniejszym niż 50 metrów - O pkt, nie jest w stanie wchodzić i schodzić ze schodów - O > pkt. Łączny wynik kwalifikacji wyniósł 35 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia.
Ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w latach 2018 - 2021 matką skarżącej zajmowała się przez 20 godzin w tygodniu opiekunka przydzielona przez GOPS w P., a następnie osoba z rynku pracy opłacana prywatnie (oświadczenie skarżącej stanowiące załącznik do pisma z dnia 19 października 2022 r. k. 3 a.a.). W roku 2022 r. nie przydzielono już opiekunki matce skarżącej z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Z kolei decyzją z dnia 15 czerwca 2022 r. odmówiono skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką także z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.
Z ustaleń organu wynika również, że osoba wymagająca opieki oprócz skarżącej ma jeszcze trzech synów, z czego dwóch pracuje zawodowo i mieszka pod tym samym adresem co matka i skarżąca. Trzeci syn jest natomiast emerytem i mieszka w P.1. W oświadczeniu stanowiącym załącznik do pisma z dnia 19 października 2022 r. (k. 3 a.a.) skarżąca wskazała, że suma rachunków, które płaci miesięcznie jej niepełnosprawna matka, wynosi ok. 2000 zł - z czego woda i ścieki 700-800 zł (za 1,5 m-ca), śmieci 238 zł (m-c), gaz 600-700 zł (za 2 m-ce), faktury za leki 200-300 zł (m-c), TV- 25 zł (m-c), telefon 100 zł (m-c). Wynika z tego, że matka skarżącej płaci rachunki nie tylko za siebie i skarżącą, ale także za synów. Opłaca nawet opłatę za TV, pomimo ustawowego zwolnienia z abonamentu telewizyjnego.
Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zgodzić należy się z organem odwoławczym, że skarżąca nie wykazała zatem bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia (konieczności tej rezygnacji), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Biorąc bowiem pod uwagę sytuację rodzinną osoby niepełnosprawnej oraz historię zatrudnienia skarżącej oraz okoliczność, że w latach 2018 - 2021 będąc aktywna zawodowo zapewniała matce opiekę poprzez przydzieloną przez GOPS bądź opłaconą z własnych środków opiekunkę, trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez nią opieka nad matką stanowiła rzeczywistą przyczynę rezygnacji z zatrudnienia, czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżąca na etapie całego postępowania nie wskazywała, aby stan zdrowia jej matki w dniu 31 marca 2022 r., kiedy to zrezygnowała z zatrudnienia, znacząco się pogorszył. Nie podnosiła też, że w późniejszym okresie, tj. po marcu 2022 r., miała możliwość podjęcia pracy, ale z niej zrezygnowała ze względu na stan zdrowia matki i potrzebę opieki nad nią.
Podkreślić należy w tym miejscu, że definicję pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca zamieścił w art. 3 pkt 22 powołanej ustawy. Pod pojęciem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Chodzi więc o to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna, czy też niemożność jej podjęcia musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Osoby które z konieczności podejmują się sprawowania opieki pozbawiają się bowiem możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. Dlatego w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) będący wyborem życiowym danej osoby nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21 prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22).
Zaznaczyć należy przy tym, że niewątpliwie matka skarżącej jest osobą schorowaną i wymagającą opieki. Nie sposób jednak przyjąć, aby takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów (czyli czynności które każdy wykonuje także dla siebie, a przy okazji – dla innych), pomoc w ubieraniu/rozbieraniu, zmiana pościeli, załatwianie spraw urzędowych mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.
Natomiast czynności polegające na utrzymywaniu higieny, czy pomoc w jej utrzymaniu nie są czynnościami oznaczającymi długotrwałą opiekę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. W konsekwencji, zdaniem Sądu, zakres oraz rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką nie jest tego rodzaju, aby powodował brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Ponadto, zdaniem Sądu, ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA).
Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie – rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1).
W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przepisów o obowiązku alimentacyjnym przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącą, prowadziłoby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałego rodzeństwa skarżącej z obowiązków alimentacyjnych względem matki.
Zdaniem Sądu, nie może budzić również wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w u.ś.r. zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o."). NSA w ww. uchwale z 14 listopada 2022 r. wskazał, że uregulowania u.ś.r. mają charakter lex specialis, w stosunku do k.r.o. W zakresie jednak obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców w u.ś.r. brak jest regulacji, a zatem odwołać się należy do przepisów k.r.o. Trzeba bowiem podzielić pogląd, że zastosowanie modelu derywacyjnego wykładni wymaga odwołania się do wszystkich argumentów interpretacyjnych - językowych, systemowych oraz celowościowych (por. uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r. I OPS 2/22). Wykładnia systemowa zakłada natomiast odwołanie się do kontekstu węższego (czyli miejsca przepisu w danym akcie prawnym) oraz szerszego (całego systemu prawa).
Dokonując zatem interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest uwzględnienie zarówno miejsca przepisu w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jak w całym systemie prawa, tj. w szczególności uwzględnienia postanowień Konstytucji RP (przede wszystkim zasad subsydiarności oraz pomocy rodzinie), a także przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., w skrócie: "k.r.o.") W związku z powyższym należy uwzględnić sytuację rodziny jako całości.
Na konieczność systemowej wykładni przepisów u.ś.r, przy uwzględnieniu zasady pomocniczości, wielokrotnie wskazywał także Trybunał Konstytucyjny, np. w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09 stwierdzając: "Nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia licznych warunków, wiążących się zarówno z osoba ubiegającą się o świadczenie, jak i osobą wymagająca opieki lub innymi członkami rodziny (podkr. tut. Sądu). Wynikają one przede wszystkim z art. 17 ust.1, 1a i 5 ustawy o świadczeniach, lecz ich pełna rekonstrukcja wymaga uwzględnienia zarówno przepisów tej ustawy(...) jak i nierzadko skomplikowanych i "wielopiętrowych" odesłań zewnątrzsystemowych, m.in. do ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) ".
Wobec powyższego Sąd nie widzi podstaw prawnych aby organy oceniając ustawową przesłankę u.ś.r - konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia mogły pominąć sytuację rodziny osoby niepełnosprawnej.
W nin. sprawie należy zwrócić uwagę, że skarżąca ma jeszcze trzech braci, a zatem mogą i powinni oni wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny, zwłaszcza, że dwójka z braci mieszka razem ze skarżącą i matką, a trzeci brat jest emerytem. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.
Sąd podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, czy stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.
Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.
W aktach brak jakiegokolwiek dowodu aby skarżąca, czy też jej matka próbowały wyegzekwować spełnienie ww. obowiązku od pozostałego rodzeństwa skarżącej. W konsekwencji, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie zostały wykazane jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez braci skarżącej z obowiązku alimentacyjnego względem matki.
Pomoc Państwa ma, jak już wyżej wskazano, charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest zatem możliwa jedynie wówczas gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w nin. sprawie - pomocy rodzeństwa, skorzystanie z usług opiekuńczych, czy opiekuna), a pomimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, z posiadanych przez nią schorzeń) istnieje konieczność rezygnacji przez niego z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Podsumowując, zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Nie chodzi przy tym o jakakolwiek ingerencję organów w decyzje rodziny, kto stale będzie opiekować się osobą niepełnosprawną, ale o ocenę, czy zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia/niepodejmowania zatrudnienia – w przypadku realizacji obowiązku alimentacyjnego przez wszystkie dzieci wobec rodzica.
Zdaniem Sądu, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują.
Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego uzależnienie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa lub też nawet z pomocą rodzeństwa jest zmuszony zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (vide: wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 669/22, czy z 5 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 918/22).
Sądowi znane jest odmienne stanowisko prezentowane w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki.
Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego" (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21).
W ocenie Sądu orzekającego w nin. sprawie, przedstawione wyżej stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ niemożliwości jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia.
Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Jeszcze raz przypomnieć należy, że opieka nie musi przybrać formy jedynie osobistego świadczenia, co wiązałoby się z potrzebą przebywania w pobliżu osoby potrzebującej stałej lub długotrwałej opieki przez każde dziecko, gdyż może być to także wsparcie finansowe. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na zapewnienie opieki także przez osobę trzecią, co również niwelowałoby potrzebę rezygnacji z zatrudnienia przez osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko WSA w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt. III SA/Kr 598/23 zgodnie z którym "W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba [...]".
Wykonując ustawę o świadczeniach rodzinnych organ ma obowiązek zbadać, zgodnie z wymogami k.p.a., spełnienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględnienie innych osób zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu co skarżąca w stosunku do niepełnosprawnej matką nie jest zatem nową przesłanką niewymaganą ww. ustawą, ale okolicznością istotną dla oceny podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (na równi z jego niepodejmowaniem) z powodu konieczności opieki. Skoro bowiem opieka może być sprawowana bądź zapewniona przez dwie (bądź więcej osób) nie ma konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez kogokolwiek.
Sąd podziela pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22, że "zarówno konieczność trwałej i nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym łącząca się ze stałą obecnością w domu czy kontakt z innymi dziećmi, które mogą przynajmniej częściowo uczestniczyć w sprawowaniu opieki, mogą być okolicznościami pozwalającymi na prawidłową ocenę wystąpienia zależności pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a możliwością podjęcia czy kontynuowania pracy zarobkowej".
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego przez pozostałych braci skarżącej (synów niepełnosprawnej) w jakiejkolwiek wybranej przez nich formie pozwoliłoby skarżącej podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, bez szkody dla niepełnosprawnej. Skarżąca z niewiadomych względów nie zwróciła się jednak do braci o wykonanie ich prawnego obowiązku względem matki i to pomimo że matka skarżącej płaci za nich rachunki związane z utrzymaniem domu (opłaty za: wodę i ścieki, śmieci, gaz, TV, telefon).
W konsekwencji powyższych rozważań, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Podkreślić należy, że pomimo niekwestionowanego złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy przez córkę, samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na względzie, Kolegium w zaskarżonej decyzji, a wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że organ II instancji nie naruszył zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wbrew zarzutom skarżącej. Wprawdzie decyzja organu I instancji odmawiająca skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparta została na art. 17 1b u.ś.r., a decyzja organu II instancji na braku spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o który mowa w art. 17 ust. 1 ustawy to jednak należy przyjąć, że organ II instancji postąpił prawidłowo, gdyż nie było podstaw ani do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ani do uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji.
Należy bowiem zwrócić uwagę, że organ I instancji prawidłowo zebrał materiał dowodowy, z którym również mogła zapoznać się skarżąca. Powszechnie wiadome jest, że oparcie decyzji na przesłance określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest błędne, chociaż organy I instancji z uporem się na nią powołują. Oczywiste więc było, że wskazana przez organ I instancji przyczyna odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może się utrzymać. Stąd notoryczne jest w takich przypadkach badanie w ramach postępowania administracyjnego prowadzonego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym pozostałych przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w szczególności istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki, a rezygnacją z zatrudnienia. Jeżeli więc postępowanie dowodowe przeprowadzone przed organem I instancji w tym zakresie jest kompletne Samorządowe Kolegium Odwoławcze samodzielnie ocenia spełnienie przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaganych warunków ustawowych.
Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszym postępowaniu. Zdaniem Sądu orzekającego nie została więc naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania. Organ II instancji nie jest bowiem związany treścią podniesionych przez stronę zarzutów, ani oparciem się przez organ I instancji jedynie na błędnej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., która była powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a. nie jest bowiem uchylanie decyzji i przekazywanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, w sytuacji kiedy nie ma potrzeby ponownego wyjaśnienia zakresu sprawy w stopniu mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z 5 lipca 2022 r., II OSK 2098/19). Niewątpliwie zgromadzone w niniejszej sprawie dowody były przedmiotem oceny zarówno organu I, jak i II instancji. Organ I instancji oparł się na błędnie interpretowanej przesłance określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale w stanie faktycznym analizował również sytuację skarżącej, sprawowaną przez nią opiekę oraz wskazał na pozostałe rodzeństwo skarżącej zobowiązane do alimentacji względem niepełnosprawnej matki.
Organ II instancji doszedł do wniosku, że nie można się w niniejszej sprawie oprzeć na argumentacji przedstawionej przez organ I instancji, ale na innej przesłance wynikającej z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Takie postępowanie, zdaniem Sądu, nie narusza art. 15 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku